Termin wypłaty wynagrodzenia za godziny nadliczbowe zależy od rodzaju pracy nadliczbowej

Na początek sprawdźmy jak przepisy definiują godziny nadliczbowe:

Art. 151. Kodeksu pracy
§1. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy , a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu  czasu pracy, stanowi prace w godzinach nadliczbowych . Praca w godzinach  nadliczbowych jest dopuszczalna w razie:

1. Konieczności prowadzenia akcji ratowniczej  w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii;
2. Szczególnych potrzeb pracodawcy.
   (…)

Proszę zwrócić uwagę na jeden bardzo istotny aspekt - najczęściej popełniany błąd w kwestii godzin nadliczbowych - godziny nadliczbowe nie mogą być z góry zaplanowane - wprowadzone w harmonogramie czasu pracy ani też stałym powtarzającym się elementem pracy pracownika. 

A teraz postaramy się rozłożyć zagadnienie terminu wypłaty wynagrodzenia za godziny nadliczbowe na czynniki pierwsze.

Polecamy: Monitor prawa pracy i ubezpieczeń

Serwis Kadry

Kiedy mamy do czynienia z pracą w godzinach nadliczbowych?

Praca w godzinach nadliczbowych występuje w następujących przypadkach:

- po przekroczeniu dobowej normy czasu  pracy

- po przekroczeniu tygodniowej normy czasu pracy

- po przekroczeniu przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy – dotyczy równoważnego systemu czasu pracy

Dobowe i średniotygodniowe godziny nadliczbowe

Pracę w godzinach  nadliczbowych można  podzielić na:  pracę  z przekroczenia   normy  dobowej oraz pracę w  godzinach  nadliczbowych wynikającą z przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy  - tzw. nadgodziny średniotygodniowe.

Najłatwiej wyjaśnimy to na przykładzie:  

Sytuacja 1
Pracownik jest zatrudniony w systemie podstawowym, czyli pracuje codziennie po 8 godzin od poniedziałku do piątku. W jednym z dni roboczych w trakcie miesiąca wykonywał pracę  przez 10 godzin - polecono mu usuniecie awarii w zakładzie pracy.   
W tym dniu pracownik przekroczył swoją normę dobową czasu pracy o 2 godziny, czyli powstały 2 godziny nadliczbowe z tytułu przekroczenia normy dobowej.

Sytuacja 2
Pracownik został wezwany do pracy w wolną dla niego sobotę (tj. wg harmonogramu był to jego dzień wolny) na 2 godziny. W tym wypadku 8-godzinna norma dobowa nie została naruszona, nie powstały godziny nadliczbowe z tytułu przekroczenia normy dobowej. Jednak te 2 godziny, jeśli nie zostaną zrekompensowane do końca okresu rozliczeniowego dniem wolnym, będą stanowiły naruszenie przeciętnej 40-godzinnej normy tygodniowej, czyli powstaną 2 nadgodziny średniotygodniowe, które stwierdza się na koniec okresu rozliczeniowego.

W praktyce są dwie metody rozróżnienia godzin nadliczbowych

Według Inspekcji Pracy liczbę godzin nadliczbowych z tytułu przekroczenia przeciętnie tygodniowych norm czasu pracy ustala się w następujący sposób:

Krok 1 - od faktycznie przepracowanych w okresie rozliczeniowym godzin pracy odejmuje się liczbę godzin pracy planowanych na dany okres rozliczeniowy,

Krok 2. - jeżeli wynik odejmowania z Kroku 1 jest dodatni, to od uzyskanego wyniku odejmujemy liczbę godzin, które powstały z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych wynikających z przekroczenia normy dobowej lub jego przedłużonego  wymiaru,

Otrzymana w efekcie tych działań liczba godzin to godziny nadliczbowe powstałe z tytułu przekroczenia przeciętnie tygodniowych norm czasy pracy.

Według  Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej :

Krok 1 - od liczby faktycznie przepracowanych godzin w całym okresie  rozliczeniowym odejmuje się liczbę  godzin nadliczbowych z tytułu przekroczenia normy dobowej,

Krok 2 - od uzyskanego wyniku należy odjąć iloczyn 8 godzin i liczby dni „ wykraczających” poza pełne tygodnie okresu rozliczeniowego przypadające od poniedziałku do piątku,

Krok 3 - wynik należy podzielić przez liczbę pełnych tygodni okresu rozliczeniowego.

Uzyskany wynik, który jest wyższy niż 40, oznacza, że wystąpiła praca w godzinach nadliczbowych z tytułu przekroczenia normy średniotygodniowej.

W obu metodach, jeżeli uzyskany wynik jest dodatni, czyli występują godziny nadliczbowe z tytułu przekroczenia normy średniotygodniowej, pracodawca musi wypłacić pracownikowi wynagrodzenie za pracę wraz z dodatkiem 100% lub udzielić czasu wolnego od pracy.

Termin wypłaty wynagrodzenia za godziny nadliczbowe zależy od rodzaju godzin nadliczbowych, jeżeli nie został udzielony pracownikowi w zamian za to czas wolny.

W przypadku rozliczenia godzin nadliczbowych wynikających z przekroczenia normy dobowej czasu pracy, powinno nastąpić w najbliższym terminie wypłaty wynagrodzenia.
Z kolei data odbioru czasu wolnego (jeśli taka forma zostanie przyjęta) może przypadać aż do końca okresu rozliczeniowego, a w przypadku kiedy o czas wolny za godziny nadliczbowe wnioskuje  pracownik – nawet w następnych okresach rozliczeniowych.
Ważne, aby wniosek został złożony przed terminem płatności wynagrodzenia przypadającym bezpośrednio po wystąpieniu godzin nadliczbowych z przekroczenia  normy  dobowej lub aby pracodawca przed upływem tego terminu  wyznaczył datę odbioru czasu wolnego za  godziny nadliczbowe.

Przykład
Jeśli w danym dniu w miesiącu maju, pracownik, zamiast planowanych 8 godzin pracy, przepracował 9 godzin. W tym przypadku powstała 1 godzina nadliczbowa z przekroczenia normy dobowej . Do końca miesiąca, w którym powstały, należy postanowić o ich rekompensacie czasem wolnym lub wypłacić za nie wynagrodzenie z dodatkiem w terminie wypłaty wynagrodzenia za miesiąc maj.

Dodatek z tytułu przekroczenia średniotygodniowej normy czasu pracy wypłaca się na koniec okresu rozliczeniowego.

Podsumowując:

- godziny nadliczbowe z przekroczenia normy dobowej rozlicza się na koniec miesiąca, w którym powstały, nawet w przypadku gdy okres rozliczeniowy obejmuje kilka miesięcy. Stanowisko to potwierdza  GIP z 21 kwietnia 2009r., nr GPP-306-4560-32/09/PE/RP

- godziny nadliczbowe średniotygodniowe pracodawca powinien rozliczyć po zamknięciu okresu rozliczeniowego.

Podstawa prawna:

Art.151¹, art.151² Ustawy  z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks Pracy (tekst jedn.: Dz.U z 2019 r. poz. 1040).

Katarzyna Adamczyk, dyrektor CUP procesów kadrowo-płacowych klienta zewnętrznego,
Impel Business Solutions Sp. z o.o.