Czy otrzymana kaucja jest przychodem do opodatkowania

Marcin Szymankiewicz

doradca podatkowy w BDO Numerica

Przepisy podatkowe nie definiują pojęcia kaucja. Należy zatem posłużyć się znaczeniem, jakie pojęcie to ma w języku potocznym. Zgodnie z definicją słownikową kaucja jest to suma pieniężna złożona jako gwarancja dotrzymania zobowiązania i stanowiąca odszkodowanie w razie niedopełnienia zobowiązania (Słownik Języka Polskiego pod. red. Mieczysława Szymczaka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992, t. I, s. 902).

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od osób prawnych przychodami, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 3 i 4 oraz art. 13 i 14 ustawy, są w szczególności otrzymane pieniądze, wartości pieniężne, w tym również różnice kursowe.

W świetle ukształtowanej linii orzecznictwa sądów administracyjnych oraz doktryny podatkowej należy zauważyć, iż otrzymanymi pieniędzmi lub wartościami pieniężnymi w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT są tylko takie wartości, które powiększają aktywa majątkowe podatnika, tzn. te, którymi może on rozporządzać jak własnymi.

W przypadku otrzymanej kaucji nie można mówić, że podatnik ją otrzymujący może nią rozporządzać jak właściciel, z tego względu nie można twierdzić, iż stanowi ona przychód podatnika ją otrzymującego. Właśnie ta okoliczność, jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 14 maja 1998 r., sygn. akt SA/Sz 1305/97 /publik. Lex (Lex Prestige) nr 35950, decyduje o tym, że kwoty otrzymanej kaucji nie stanowią przychodu. Podobnie wypowiedział się pomorski urząd skarbowy w postanowieniu w sprawie interpretacji prawa podatkowego z 1 lutego 2006 r. nr DP/PD/423-0010/1/06/AK.

Takiej kwalifikacji otrzymanej kaucji nie zmienia fakt, iż nie zostały one wymienione w art. 12 ust. 4 ustawy o CIT, gdzie ustawodawca zawarł katalog wartości niestanowiących przychodów podatkowych.

Należy tutaj zwrócić uwagę na słuszne stanowisko zaprezentowane w decyzji w sprawie interpretacji prawa podatkowego z 22 stycznia 2008 r. nr BI/423-0414/07, zgodnie z którym fakt przyjęcia kaucji w depozyt, a następnie jej zwrot, nie powodują powstania przychodu w rozumieniu przepisu art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy. Kaucja jest neutralna podatkowo, tzn. nie jest przychodem aż do wystąpienia okoliczności, które uprawniają wierzyciela do zaspokojenia się z kaucji.

Oznacza to, że podatnik, otrzymując kaucję, nie ma prawa uznać otrzymanej kwoty jako wpływu o charakterze definitywnym, chyba że wystąpią okoliczności uprawniające do jej zatrzymania. Wtedy bowiem wpłacona kwota zabezpieczenia traci swój kaucyjny charakter.

Przychód powstanie z chwilą, gdy kaucja stanie się kwotą należną, tj. z chwilą wystąpienia okoliczności, które uprawniają podatnika do jej zatrzymania. Wtedy bowiem traci swój tymczasowy charakter i powstaje obowiązek opodatkowania jej podatkiem dochodowym od osób prawnych - por. postanowienie w sprawie interpretacji prawa podatkowego z 25 kwietnia 2007 r. nr TD/423-01/07.

Podsumowując, należy stwierdzić, iż otrzymana przez spółkę kaucja ma, co do zasady, zwrotny charakter. Otrzymanie i zwrot kaucji jest zatem neutralne dla spółki w podatku dochodowym od osób prawnych. Otrzymanie kaucji nie wiąże się z koniecznością rozpoznania przychodu przez spółkę. Dopiero z chwilą wystąpienia okoliczności uzasadniających zatrzymanie kaucji spółka zobowiązana będzie rozpoznać przychód.

(KK)