REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Opodatkowanie CIT umowy dożywocia po stronie obdarowanego – osoby prawnej

Mirosław Siwiński
Radca Prawny nr wpisu WA-9949 Doradca Podatkowy nr wpisu 09923
 Kancelaria Prawna Witold Modzelewski Radca Prawny
Kancelaria prawnopodatkowa w grupie Instytutu Studiów Podatkowych
Opodatkowanie umowy dożywocia po stronie obdarowanego – osoby prawnej
Opodatkowanie umowy dożywocia po stronie obdarowanego – osoby prawnej

REKLAMA

REKLAMA

Problem opodatkowania podatkiem dochodowym umów dożywocia zaprzątał głowy specjalistów prawa podatkowego od wielu lat. Skupiano się jednak przede wszystkim na sytuacji dożywotnika, który oddając nieruchomość otrzymywał przecież świadczenia wzajemne, wynikające z umowy dożywocia. Potencjalnie więc otrzymywał przychód. Kwestie te rozwiązał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt II FPS 4/14. Nie analizowano jednak sytuacji drugiej strony, którą co raz częściej, wobec rozwoju życia gospodarczego, są nie tylko najbliższe osoby fizyczne, ale także przedsiębiorcy, w tym spółki. Po ich stronie umowa dożywocia rodzi szereg praktycznych problemów podatkowych.

CIT przy umowie dożywocia - istota problemu, ramy prawne, orzecznictwo

Po stronie obdarowanego przedsiębiorcy otrzymanie nieruchomości rodzi 3 zasadnicze pytania:

Autopromocja
  1. Czy rozpoznać przychód z tytułu otrzymania nieruchomości?
  2. Jakie koszty uzyskania przychodu można rozpoznać?
  3. Jak amortyzować nabytą nieruchomość?

Zgodnie z przepisem art.  12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2343 ze zm., „ustawa o CIT”) przychodami, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4 oraz art. 14, są w szczególności wartość otrzymanych rzeczy lub praw, a także wartość innych świadczeń w naturze, w tym wartość rzeczy i praw otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, a także wartość innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń, z wyjątkiem świadczeń związanych z używaniem środków trwałych otrzymanych przez samorządowe zakłady budżetowe w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz spółki użyteczności publicznej z wyłącznym udziałem jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków od Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków w nieodpłatny zarząd lub używanie.

Orzecznictwa na ten temat brak, ale posiłkować można się ww. uchwałą NSA, gdyż wynika z niej istotne założenie, iż umowa dożywocia  ma charakter odpłatny: „w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, zgodnie z którym umowa dożywocia jest umową odpłatną z konsekwencjami wynikającymi z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) u.p.d.o.f. oraz art. 19 ust. 1 u.p.d.o.f. (por. wyroki NSA : z 7 marca 2014 r., sygn. akt II FSK 406/12; z 14 stycznia 2014r., sygn. akt II FSK 471/12; z 28 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 96/12; z 15 października 2013 r., sygn. akt II FSK 2882/11; z 6 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 1967/11; z 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2267/11; z 15 marca 2013 r., sygn. akt II FSK 1467/11; z 14 marca 2013 r., sygn. akt II FSK 1398/11, z 8 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1101/10, z 10 lipca 2012 r., sygn. akt II FSK 2625/10; dostępne w CBOSA). Z kolei odmienne stanowisko zostało zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 211/12 (publ. CBOSA). Sąd w wyroku tym podzielając pogląd o odpłatnym charakterze umowy o dożywocie, uznał, że choć umowa ta prowadzi do odpłatnego zbycia nieruchomości, to nie jest to wystarczającą przesłanką do przyjęcia, iż przychód uzyskany w wyniku tego zbycia podlegałby opodatkowaniu.” Trzeba jednak zauważyć, iż uchwała ta, podobnie jak wyroki wydane na jej podstawie (np. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2194/12), dotyczą zasad ustalania przychodu zbywcy nieruchomości w ramach umowy dożywocia, a nie nabywcy, dodatkowo na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych, a nie prawnych.

Przychód i koszt

Nie negując odpłatnego charakteru umowy dożywocia zauważyć zatem należy, iż przepis art.  12 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT obejmuje wszelkie przysporzenia podatników CIT, nie tylko te nieodpłatne, co wprost wynika z jego treści. Dodatkowo da się określić wartość tego przychodu: jest nim wartość otrzymanego przysporzenia. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 5 powołanej ustawy wartość otrzymanych rzeczy lub praw, w tym otrzymanych nieodpłatnie, określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania. Także w tym przypadku wyraźnie z przepisu wynika, że przepis ten nie dotyczy tylko nieodpłatnych świadczeń, ale wszelkich rzeczy lub praw otrzymanych przez podatnika CIT.

Momentem powstania tego będzie, w opinii autora, moment otrzymania nieruchomości przez obdarowaną spółkę, co można wyinterpretować z art. 12 ust. 3 ustawy o CIT.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Kosztem tego nabycia byłyby zaś, zgodnie z ogólną regułą wynikającą z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, wydatki takiej spółki na nabycie przedmiotu nieruchomości poniesione przy zawarciu umowy dożywocia lub przed nią, ale w związku z jej zawarciem. Są to zatem koszty aktu notarialnego, jeżeli je ponosi (a nie np. dożywotnik), koszty opinii biegłych, obsług prawnej procesu itp.

Amortyzacja

Konieczność rozpoznania przychodu z tytułu otrzymania nieruchomości rodzi po stronie obdarowanej spółki prawo do rozpoznania także innych kosztów w tym zakresie, poza kosztami nabycia. W zakresie w jakim przedmiot nabycia mieści się w art. 16a ust. 1 ustawy o CIT (środki trwałem podlegające amortyzacji – z uwzględnieniem wyłączeń zawartych w art. 16c tej ustawy), obdarowana spółka, zdaniem autora, będzie mogła dokonywać amortyzacji tych środków trwałych. Trzeba jednak ustalić ich wartość początkową.

W opinii autora nie można przy tym zastosować przepisu art. 16g ust.  1 pkt 3 powołanej ustawy, gdyż ten dotyczy on nabycia w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób. Skoro mamy do czynienia z nabyciem odpłatnym, to właściwy będzie art. 16g ust. 1 pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którym za wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, z uwzględnieniem ust. 2-14, uważa się w razie odpłatnego nabycia cenę ich nabycia. Zgodnie z art. 16g ust. 3 ustawy o CIT za cenę nabycia uważa się kwotę należną zbywcy, powiększoną o koszty związane z zakupem naliczone do dnia przekazania środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej do używania, a w szczególności o koszty transportu, załadunku i wyładunku, ubezpieczenia w drodze, montażu, instalacji i uruchomienia programów oraz systemów komputerowych, opłat notarialnych, skarbowych i innych, odsetek, prowizji, oraz pomniejszoną o podatek od towarów i usług, z wyjątkiem przypadków, gdy zgodnie z odrębnymi przepisami VAT nie stanowi podatku naliczonego albo podatnikowi nie przysługuje obniżenie kwoty należnego podatku o podatek naliczony albo zwrot różnicy podatku w rozumieniu ustawy o VAT.

To ceną nabycia, w opinii autora, nie będzie jednak wartość świadczeń obdarowanej spółki dokonywanych w wykonaniu umowy dożywocia, bo jak słusznie zauważył NSA, w powołanej uchwale z dnia 17 listopada 2014 r., nie można tej wartości określić na dzień zbycia. Ceną to będzie natomiast wartość nieruchomości określona w tej umowie jako odpowiednik wartości, za którą ta spółka nabywa te nieruchomość. Nie ma bowiem, w opinii autora, innej możliwości ustalenia tej ceny, a skoro dana spółka odpłatnie nabywa, to powinno się określić wartość tej odpłatności.

Początkiem dokonywania odpisów amortyzacyjnych jest dzień przyjęcia środków trwałych do używania (art. 16f ust. 3 ustawy o CIT).

Dodatkowo, w opinii autora, obdarowana spółka będzie miała prawo zaliczenia wydatków ponoszonych na wykonanie umowy dożywocia do kosztów uzyskania przychodu. Nie będą one jednak zwiększały wartości środka trwałego, bo nie są wydatkami na jego ulepszenie (art. 16g ust. 13), lecz będą mogły być zaliczane jako koszty pośrednie, czyli poniesione na zachowanie źródła przychodu.

Polecamy: CIT 2018. Komentarz

Rozwiązanie alternatywne

Jak widać z powyższego, proponowane rozwiązania, z uwagi na luki w regulacji CIT, oparte jest na dalece posuniętej wykładni prawa. Zdaniem autora na gruncie powyżej omówionych przepisów oraz uchwały NSA sformułować można odmienne od wskazanych zasady rozpoznania przychodu i kosztów uzyskania przychodu (amortyzacji) umowy dożywocia. Skoro bowiem NSA w powołanej uchwale stwierdził, że osoba fizyczna zbywająca nieruchomość na podstawie umowy dożywocia czyni to w ramach transakcji odpłatnej, ale na moment jest zawarcia nie jest możliwe określenia przychodu, to samo stwierdzić można w odniesieniu do drugiej strony transakcji, tj. obdarowanej spółki. Nabywa ona nieruchomość w ramach czynności odpłatnej, ale wartość przychodu z tego nabycia nie może zostać na ten moment określona – w związku z czym nie rozpoznaje się go. Mimo tego, określona jest jednak w umowie wartość samej nieruchomości, a skoro dochodzi do nabycia odpłatnego, to dla ustalenia wartości początkowej zastosować się art. 16g ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT i przyjąć jako wartość z umowy. W tym jednak wariancie, w przeciwieństwie do opisanego wyżej, nie ma w opinii autora podstaw do rozpoznania wydatków na umowę dożywocia jako kosztu uzyskania przychodu, bo nie został on rozpoznany.

Schemat takiej transakcji wyglądałby zatem następująco:

- na dzień nabycia nieruchomości obdarowana spółka nie rozpoznaje przychodu, bo zgodnie z uchwałą NSA nie można go określić na ten dzień,

- ustala się jednak wartość na potrzeby amortyzacji na podstawie określonej w umowie dożywocia wartości nabywanej nieruchomości,

- obdarowana spółka dokonuje amortyzacji od dnia wprowadzenia środków trwałych do używania,

- obdarowana spółka nie zalicza wydatków na wykonanie umowy dożywocia do kosztów uzyskania przychodu.


Co wybrać?

W pierwszym wariancie nabycie takie nie jest wprawdzie nieodpłatnym świadczeniem, ale zrodzi po stronie obdarowanej spółki przychód w wysokości wartości rynkowej tej nieruchomości na moment otrzymania nieruchomości. Koszty poniesione w związku z zawarciem umowy dożywocia obdarowana spółka będzie mogła rozpoznać jako koszty uzyskania przychodu tej transakcji.

Obdarowana spółka natomiast będzie mogła, według tej samej wartości, amortyzować wchodzące w skład przedmiotu nabycia środki trwałe podlegające amortyzacji od dnia przyjęcia ich do używania. Dodatkowo spółka taka będzie mogła rozpoznawać pośrednie koszty uzyskania przychodu w postaci wydatków ponoszonych na wykonanie umowy dożywocia.

W drugim wariancie rozliczeń, który zdaniem autora jest poprawny pod kątem prawnym (przy uwzględnieniu wskazywanych luk w prawie), obdarowana spółka nie rozpoznaje przychodu z tytułu nabycia, bo ma ono charakter odpłatny, ale wysokości tej odpłatności nie sposób określić na moment zawarcia transakcji. Obdarowana spółka przyjmuje do celów amortyzacji wartość nieruchomości wynikającą z umowy dożywocia i na tej podstawie amortyzuje środki trwałe podlegające amortyzacji, ale jednocześnie nie zalicza wydatków na wykonanie umowy dożywocia do kosztów uzyskania przychodu.

Mirosław Siwiński, radca prawny, doradca podatkowy,

Dyrektor Departamentu Podatków Kancelarii Prof. W. Modzelewskiego

Autopromocja

REKLAMA

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
QR Code
Podatek PIT - część 2
certificate
Jak zdobyć Certyfikat:
  • Czytaj artykuły
  • Rozwiązuj testy
  • Zdobądź certyfikat
1/10
Zeznanie PIT-37 za 2022 r. można złożyć w terminie do:
30 kwietnia 2023 r. (niedziela)
2 maja 2023 r. (wtorek)
4 maja 2023 r. (czwartek)
29 kwietnia 2023 r. (sobota)
Następne
Księgowość
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Ulga na złe długi w VAT w 2024 r. Czy może z niej skorzystać podatnik stosujący metodę kasową?

Podatnik prowadzi przedsiębiorstwo rzemieślnicze, ma status małego podatnika i rozlicza VAT według metody kasowej. Czy w takiej sytuacji mały podatnik rozliczający VAT metodą kasową może skorzystać z ulgi na złe długi, gdy ma nieopłacone faktury?

11,532 mln uncji złota w skarbcu NBP. Ich wartość rośnie

W marcu 2024 r. wartość złota w posiadaniu Narodowego Banku Polskiego wzrosła o ponad 8,5 mld zł, choć same zasoby złota pozostały niezmienione w stosunku do lutego. Tak wynika z opublikowanych 19 kwietnia 2024 r. danych NBP o płynnych aktywach i pasywach w walutach obcych.

MF: awaria na e-Urząd Skarbowy. Twój e-PIT działa poprawnie ale trzeba się logować przez epit.podatki.gov.pl

W dniu 19 kwietnia 2024 r. w godzinach przedpołudniowych nastąpiła przerwa w działaniu witryny urzadskarbowy.gov.pl, spowodowana najprawdopodobniej jakąś awarią. Ministerstwo Finansów poinformowało, że usługa Twój e-PIT działa poprawnie tylko, że trzeba się logować wchodząc z linka epit.podatki.gov.pl.

MF przygotowało ustawę o obowiązkowym raportowaniu ESG, implementującą dyrektywę UE

Ministerstwo Finansów przygotowało projekt ustawy implementujący dyrektywę UE o obowiązkowym raportowaniu ESG. MF szacuje, że koszty dla przedsiębiorstw objętych obowiązkiem raportowania w ciągu 10 lat wyniosą 8,7 mld zł.

Twój e-PIT – przedsiębiorca musi uważać! Może pozbawić korzyści finansowych, a nawet narazić na straty

Twój e-PIT, czyli oferowana przez MF usługa jest dla podatnika bardzo wygodna, bo deklarację rozliczeniową wypełnia za niego skarbówka. Ale z racji tego, że żaden system czy urzędnik nie ma pełnej wiedzy na temat zmian jakie zachodzą w życiu podatnika, może pozbawić go wymiernych korzyści finansowych, czyli mówiąc wprost – narazić na straty.

System kaucyjny a VAT. MKiŚ ma opinię MF

Ministerstwo Klimatu i Środowiska uzyskało od Ministerstwa Finansów opinię, że VAT nie będzie naliczany dla opakowań jednorazowych, a w przypadku opakowań wielokrotnego użytku, pojawi się tylko dla tych, które nie wrócą do systemu.

Podatek dla superbogaczy, by zwalczać uchylanie się od opodatkowania

Globalny podatek od superbogatych. Francuski minister finansów Bruno Le Maire poinformował, że wraz ze swoim brazylijskim odpowiednikiem Haddadem Fernando rozpoczyna wspólną inicjatywę, by na szczycie G20 w Waszyngtonie podjąć decyzję w sprawie minimalnego opodatkowania najbogatszych osób na świecie.

PFRON 2024. Zasady obliczania wpłat

Regulacje dotyczące dokonywania wpłat na PFRON zawarte są w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Warto też pamiętać, że ustawa ta była wielokrotnie nowelizowana, z dwoma poważnymi zmianami z 2016 i 2018 roku. Jakie zasady obliczania wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych obowiązują aktualnie w kwietniu 2024 roku?

Praca w Wielkiej Brytanii – czy i kiedy trzeba rozliczyć podatek w Polsce? Jak rozliczyć się z brytyjskim urzędem?

Mimo wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej nasi rodacy dalej wybierają ten kraj jako miejsce pracy. Destynacja ta jest wygodna pod wieloma względami. Jednym z nich jest łatwość dotarcia poprzez liczne połączenia samolotowe, dostępne prawie z każdego portu lotniczego w Polsce. Zebraliśmy garść informacji o rozliczeniu podatkowym w tym kraju. Warto je poznać zanim podejmiesz tam pracę.

Zmiany w e-Urzędzie Skarbowym 2024. Nie trzeba już upoważniać pełnomocników do składania deklaracji podatkowych

Ministerstwo Finansów poinformowało 17 kwietnia 2024 r., że Krajowa Administracja Skarbowa wprowadziła nowe funkcjonalności konta organizacji w e-Urzędzie Skarbowym (e-US). Organizacje (np. spółki, fundacje, stowarzyszenia) nie muszą już upoważniać pełnomocników do składania deklaracji drogą elektroniczną (UPL-1), by rozliczać się elektronicznie. Serwis e-Urząd Skarbowy pozwala teraz organizacji na składanie deklaracji podatkowych online bez podpisu kwalifikowanego i bez dodatkowego umocowania dla pełnomocnika.

REKLAMA