Sprzedaż mieszkania po podziale majątku wspólnego małżonków – skutki w PIT

Tak interpretują przepisy ustawy o PIT organy podatkowe – przykładem jest indywidualna interpretacja podatkowa Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 23 października 2019 r. (sygn. 0115-KDIT2-2.4011.310.2019.2.BK).

Zasadniczym przepisem określającym opodatkowanie podatkiem dochodowym od osób fizycznych sprzedaży (i każdego innego odpłatnego zbycia) nieruchomości, czy praw majątkowych dot. nieruchomości, jest art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT. Zgodnie z tym przepisem źródłem przychodów jest odpłatne zbycie

a) nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,
b) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,
c) prawa wieczystego użytkowania gruntów,
d) innych rzeczy,
- jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c - przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy - przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany.

Przepis ten oznacza, że jeżeli minie 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie danej nieruchomości (lub jednego z praw wymienionych w tym przepisie), to można sprzedać (i w każdy inny sposób odpłatnie zbyć) tą nieruchomość lub prawo bez podatku.

Osoby, które sprzedają mieszkania nabyte wcześniej na skutek podziału majątku wspólnego małżonków (tzw. małżeńska majątkowa wspólność ustawowa określona w art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) mają wątpliwości od kiedy trzeba liczyć te 5 lat.

Czy od końca roku w którym nastąpił podział majątku wspólnego, czy od końca roku w którym nastąpiło nabycie do majątku wspólnego.

Warto wskazać, że określona w art. 31 (a także art. 48, 49, 50 i 50¹) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wspólność (współwłasność) ustawowa obejmuje wszelkie przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Ta ustawowa majątkowa wspólność małżeńska jest wspólnością (współwłasnością) łączną. Ma ona tą charakterystyczną cechę, że dopóki ta wspólność istnieje, to małżonkowie:

- nie mają określonych udziałów w majątku wspólnym (nie mogą więc rozporządzać udziałami) oraz

- nie mogą żądać podziału majątku objętego wspólnością ustawową.

Oboje małżonkowie mają pełne prawo do całości majątku wspólnego. Dlatego też nabycie nieruchomości do majątku wspólnego małżonków oznacza nabycie przez każdego z małżonków tej nieruchomości w całości, a nie w określonym ułamkowo udziale. Zatem w przypadku sprzedaży tej nieruchomości każdy z małżonków zbywałby ją w całości, a nie w określonym udziale.

Analizując tą kwestię Dyrektor KIS w ww. interpretacji powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2017 r. podjętej w składzie siedmiu sędziów (sygn. akt II FPS 2/17).  W uchwale tej NSA uznał, że „Dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nabytych przez małżonka w wyniku dziedziczenia, datą ich nabycia lub wybudowania w rozumieniu tego przepisu jest dzień nabycia (wybudowania) tych nieruchomości i praw majątkowych do majątku wspólnego małżonków.”

Naczelny Sąd Administracyjny argumentował w uzasadnieniu tej uchwały, że w przypadku nabycia nieruchomości przez małżonków pozostających w majątkowej wspólności małżeńskiej przewidzianej w art. 31 k.r.o. nie ma możliwości określenia tego, w jakich częściach nastąpiło nabycie nieruchomości, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. Nie jest możliwe nabycie nieruchomości w określonym udziale przez małżonków pozostających we wspólności majątkowej małżeńskiej i działających jednocześnie, co wynika z istoty wspólności małżeńskiej. Wspólność małżeńska (łączna) to wspólność bezudziałowa, a w czasie jej trwania małżonkowie nie mogą rozporządzać swoimi prawami do majątku wspólnego jako całości. Wspólność ta jest wspólnością masy majątkowej, to znaczy obejmuje cały zbiór praw majątkowych takich jak własność i inne prawa rzeczowe czy wierzytelności.

Zdaniem NSA skoro, z uwagi na wspólność majątkową, nie można wyodrębnić udziałów, które małżonkowie posiadali w chwili nabycia nieruchomości w małżeństwie i przyjmuje się, że małżonkowie nabyli prawo majątkowe wspólnie w całości, to nie można liczyć terminu nabycia określonego w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a–c u.p.d.o.f. od daty ustania ustawowej majątkowej wspólności małżeńskiej wskutek śmierci jednego z małżonków. Jest to ‒ w rozumieniu wskazanego przepisu podatkowego ‒ data przekształcenia współwłasności łącznej we współwłasność w częściach ułamkowych, a nie data nabycia prawa majątkowego.

Zatem dla oceny skutków podatkowych w PIT odpłatnego zbycia nieruchomości kluczowy jest moment poniesienia wydatku na nabycie tego składnika do majątku wspólnego i to, że tego wydatku – w momencie jego poniesienia – nie można przypisać jednemu bądź drugiemu małżonkowi w udziałach o określonej wielkości.

Zdaniem Dyrektora KIS argumenty zawarte w tej uchwale NSA są aktualne także w sytuacji, gdy do nabycia nieruchomości dojdzie wskutek ustania ustawowej wspólności małżeńskiej w wyniku innych zdarzeń niż śmierć małżonka. Zarówno w wyniku ustania wspólności ustawowej (np. poprzez rozwód) jak i w wyniku podziału tzw. majątku dorobkowego następuje nabycie nieruchomości lub prawa majątkowego wcześniej nabytego do ustawowej wspólności małżeńskiej i za datę nabycia tych składników w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT należy uznać datę nabycia do ustawowej wspólności małżeńskiej.

Dyrektor KIS stwierdził, ze późniejsze zdarzenia prawne (w tym np. sposób ustania ustawowej wspólności małżeńskiej) nie mają, w tym zakresie, prawnopodatkowego znaczenia dla ustalenia daty nabycia nieruchomości lub prawa majątkowego.

Ważne
Za datę nabycia nieruchomości należy uznać datę jej nabycia do ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, a nie datę podziału majątku wspólnego. Dlatego 5-letni okres, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT trzeba liczyć od końca roku w którym nastąpiło nabycie do ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej (majątku wspólnego małżonków).

Przykład
Pani Anna wraz z małżonkiem w 1995 r. nabyli do majątku objętego wspólnością ustawową mieszkanie stanowiące odrębną nieruchomość. W 2015 r. uprawomocnił się wyrok rozwodowy i tym samym małżeństwo Pani Anny i jej męża zostało rozwiązane. W tym samym wyroku dokonano podziału majątku wspólnego, w ten sposób, że ww. mieszkanie nabyła Pani Anna.

W 2018 roku Pani Anna sprzedała to mieszkanie, a sprzedaż ta nie miała związku  z wykonywaniem działalności gospodarczej. Czy Pani Anna zapłaci PIT od tej sprzedaży?

Nie, ponieważ od końca roku w którym nastąpiło nabycie tego mieszkania do majątku wspólnego (tj. od końca 1995 roku) do daty sprzedaży tego mieszkania upłynęło ponad 5 lat.

Dlatego na Pani Annie nie ciąży obowiązek zapłaty podatku dochodowego na zasadach określonych w art. 30e ustawy o PIT, nie musi składać deklaracji PIT-39 ani wydatkować uzyskane ze sprzedaży środki na cele mieszkaniowe w celu skorzystania ze zwolnienia podatkowego.

Podstawa prawna:

- art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT,

- art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.