Jak toczy się postępowanie nakazowe co do wykroczenia lub przestępstwa skarbowego?

Przepisy dotyczące przebiegu i regulacji postępowania nakazowego zawarte są przede wszystkim w art. 500-507  kodeksu postępowania karnego (ustawa z dnia 6.06.1997 r. kodeks postępowania karnego, Dz.U.97.89.555 ), dalej k.p.k.

Kodeks karny skarbowy, dalej k.k.s. (ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, Dz. U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765)  w art. 113 zawiera odesłanie do przepisów kodeksu karnego. K.k.s. wprowadza jednak odmienności w art. 171 i 172.

Zatem postępowanie nakazowe toczy się na podstawie przepisów k.p.k. ze zmianami zawartymi w k.k.s.

Kodeks postępowania karnego za podstawową formę procesu przyjmuje postępowanie zwyczajne. Jednak określone sprawy mogą być rozpoznawane w jednym z postępowań szczególnych.

Do nich należy m.in. postępowanie uproszczone oraz postępowanie nakazowe. Postępowania szczególne mają na celu ograniczenie formalizmu oraz skrócenie czasu rozpoznawania sprawy.

Kiedy można rozpoznać sprawę w postępowaniu nakazowym?

W postępowaniu tym mogą być rozpoznawane zarówno wykroczenia jak i przestępstwa skarbowe. Warunkiem jednak jest to, aby sprawy te spełniały kryteria (przesłanki) do zastosowania postępowania uproszczonego. Oznacza to, że przed trafieniem sprawy do sądu musi być przeprowadzone dochodzenie, nie śledztwo.

W przypadku wykroczeń sytuacja jest jasna, ponieważ dla wszystkich wykroczeń ustawa przewiduje przeprowadzenie dochodzenia. Art. 117 § 1 k.k.s. również wyraźnie wskazuje, że orzekanie w sprawach o wykroczenia skarbowe następuje wyłącznie w postępowaniu nakazowym lub uproszczonym.

Sprawa o przestępstwo skarbowe może być rozpoznana w trybie postępowania nakazowego, jeżeli równocześnie podlega rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym (art. 500 k.p.k.1 w związku z art. 113 § 1 k.k.s.). Tak się nie stanie, jeśli wcześniej prowadzone było dochodzenie.

Przesłanki postępowania nakazowego.

Aby móc rozpoznać sprawę w tym trybie muszą zajść:

1)      przesłanki pozytywne - czyli takie, które muszą wystąpić, aby tryb nakazowy był dopuszczalny oraz

2)      przesłanki negatywne - nie mogą wystąpić, aby zastosowanie postępowania nakazowego było możliwe.

Przesłanki pozytywne:

Do podstawowej przesłanki pozytywnej należy wymóg, aby sprawa była możliwa do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym. Ten tryb można stosować się, jeśli postępowanie przygotowawcze było prowadzone w formie dochodzenia.

O warunku rzeczywistego przeprowadzenia dochodzenia decyduje zakończenie postępowania przygotowawczego w tej formie (art. 500 § 1 i 3 k.p.k).

Kolejny warunek przewiduje, że wina sprawcy zabronionego czynu jak i okoliczności jego popełnienia nie mogą budzić wątpliwości.

Wina jak i okoliczności zostają zbadane na podstawie materiału dowodowego, który został zgromadzony w przeprowadzonym dochodzeniu. Ponadto sąd powinien uznać, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.

Wystarczającą konsekwencją popełnienia czynu zabronionego będzie orzeczenie kary lub środka karnego:

1)      kary ograniczenia wolności albo grzywny do 200 stawek za przestępstwo oraz grzywny do 10-krotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za wykroczenie; w drodze wyroku nakazowego za popełnione przestępstwo skarbowe możliwe jest orzeczenie tylko jednej z kar- ograniczenia wolności albo grzywny, nawet jeżeli naruszony przepis pozwalał orzekać także obie te kary łącznie;

2)      środki karne określone w art. 22 § 2 pkt 2-6- przepadek przedmiotów i przepadek korzyści majątkowej lub ich równowartości, zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej, wykonywania określonego zawodu lub zajmowania określonych stanowisk i podanie wyroku do publicznej wiadomości;  przy wykroczeniu - przepadek przedmiotów lub ściągnięcie jego równowartości. Orzekanie tych środków w wyroku nakazowym jest możliwe tylko wówczas, gdy w danym wypadku przewiduje to materialne prawo karne skarbowe.

Jakie grzywny za przewinienia skarbowe grożą w 2011 roku?

Środki karne mogą one być orzeczone obok każdej z wymienionych kar możliwych do wymierzenia wyrokiem nakazowym.

Istnieje także możliwość orzeczenia tylko środków karnych, jeżeli wynika to z przepisów k.k.s. Ponadto jeden wyrok nakazowy może dotyczyć kilku przestępstw/wykroczeń skarbowych jeśli orzeczone kary nie przekraczają wyżej wskazanych granic.

Podkreślił to również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 kwietnia 2011 r. ( syg.II KK 285/10) „Nie może ulegać żadnej wątpliwości, że określony przepisem art. 502 § 1 k.p.k. górny pułap kary grzywny, możliwej do wymierzenia w postępowaniu nakazowym, odnosi się nie tylko do kar jednostkowych orzekanych za poszczególne, zbiegające się przestępstwa, ale również do wymierzanej na ich podstawie kary łącznej.”

Przesłanki negatywne

Nie można przeprowadzić postępowania nakazowego wobec osoby, która w danej lub w innej sprawie pozbawiona jest wolności.

Jeżeli zachodzą okoliczności, w których obrona sprawcy jest obowiązkowa także nie można przeprowadzić postępowania nakazowego. Są to następujące okoliczności:

1. W postępowaniu karnym oskarżony musi mieć obrońcę, jeżeli:

  a)   jest nieletni,

  b)   jest głuchy, niemy lub niewidomy,

  c)   zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności.

2. Oskarżony musi mieć obrońcę również wtedy, gdy sąd uzna to za niezbędne ze względu na okoliczności utrudniające obronę.

3. Oskarżony musi mieć obrońcę w postępowaniu przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji, jeżeli zarzucono mu zbrodnię lub jest pozbawiony wolności.

(Art..79 i 89 k.p.k.)

Postępowania nakazowego nie przeprowadza się w sprawie z oskarżenia prywatnego.

Kodeks karny skarbowy wprowadza dwie dodatkowe przesłanki negatywne w art. Art. 171.§ 1. Zgodnie z nimi wydanie wyroku nakazowego jest niedopuszczalne jeśli stosuje się przepisy o odpowiedzialności posiłkowej oraz zgłoszono interwencję co do przedmiotów podlegających przepadkowi.

Odpowiedzialność posiłkowa to odpowiedzialność osób trzecich za wymierzoną sprawcy przestępstwa skarbowego grzywnę i koszty postępowania, jeżeli odniosły one korzyść majątkową z popełnionego czynu zabronionego a nie odpowiadają bezpośrednio za popełnione przestępstwo.

Odpowiedzialność posiłkową można nałożyć na osobę fizyczną, prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą odpowiedzialności prawnej, gdy sprawca działał jako jego zastępca, pełnomocnik, zarządca, pracownik bądź w innym charakterze występował w jego imieniu (art. 24 k.k.s.).

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2005 r.

(Sygn. I FSK 441/05) odnosi się do odpowiedzialności posiłkowej spółki cywilnej, wskazując, że „W zakresie postępowania karnego skarbowego spółka cywilna, jako podatnik, nie może popełnić przestępstwa ani wykroczenia. Może je popełnić jedynie osoba fizyczna. Tylko bowiem osobie fizycznej, która złożyła nieprawidłową deklarację podatkową można zarzucić jakiś stopień niedbalstwa przy składaniu tej deklaracji, co wystarcza do postawienia zarzutu popełnienia wykroczenia karnego skarbowego. Co prawda przepisy Kodeksu karnego skarbowego dopuszczają nałożenie na osoby prawne, jak również na jednostki niemające osobowości prawnej odpowiedzialności za grzywnę nałożoną na inny podmiot na podstawie art. 24 § 1 i 184 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 1999 r. Nr 83 poz. 930) jednak ewentualna odpowiedzialność spółki następuje dopiero w przypadku, gdy spółka odniosła lub mogłaby odnieść z przestępstwa sprawcy korzyść majątkową, a grzywny nie jest w stanie uiścić sam skazany. Spółka cywilna będzie zatem odpowiadać posiłkowo, co oznacza, że nie ponosi ona odpowiedzialności karnej skarbowej w sposób bezpośredni”.

Interwencja to instytucja procesowa, która umożliwia zainteresowanej osobie trzeciej ochronę swoich interesów prawnych poprzez wzięcie udziału w już toczącej się sprawie między innymi podmiotami.

Przesłanki te mogą zostać zlikwidowane jeżeli:

- w postępowaniu przygotowawczym uchylono wydane uprzednio postanowienie o pociągnięciu do odpowiedzialności posiłkowej i nie zawarto w akcie oskarżenia wniosku o jej nałożenie a sąd też nie widzi potrzeby jej nakładania oraz

-  interwenient wycofa interwencję do momentu wniesienia do sądu aktu oskarżenia (data jego wpływu do sądu); cofnięcie ma być wyraźne.

W takiej sytuacji droga do wydania wyroku nakazowego jest otwarta.

Wyrok nakazowy

Wyrok nakazowy zawiera:

1) oznaczenie sądu i sędziego, który go wydał,

 2) datę wydania wyroku,

3) imię i nazwisko oraz inne dane określające tożsamość oskarżonego,

4) dokładne określenie czynu przypisanego przez sąd oskarżonemu, ze wskazaniem zastosowanych przepisów ustawy karnej,

5) wymiar kary i inne niezbędne rozstrzygnięcia.

Wyrok nakazowy może natomiast nie zawierać uzasadnienia (art. 504 § 1 i 2 k.p.k.).

Wyrok wydawany jest przez sąd jednoosobowo na posiedzeniu bez udziału stron. Nie przeprowadza się rozprawy, ponieważ sąd może orzec na podstawie już uzyskanego materiału dowodowego postępowaniu przygotowawczym.

Odpis wyroku nakazowego doręcza się prokuratorowi, oskarżycielowi i oskarżonemu (i jego obrońcy). Oskarżony i jego obrońca oprócz odpisu wyroku powinni otrzymać także odpis aktu oskarżenia.

Wskazane osoby mogą wnieść sprzeciw od wyroku nakazowego w terminie siedmiu dni od dnia jego doręczenia. Za pomocą sprzeciwu oznajmiają oni, że nie zgadzają się na wydane rozstrzygnięcie, co powoduje, że wyrok traci moc a sprawa jest rozpoznawana na zasadach ogólnych- w postępowaniu zwyczajnym, w pierwszej instancji przed sądem rejonowym.

Istnieje możliwość cofnięcia sprzeciwu. Można to jednak uczynić tylko do momentu odczytania aktu oskarżenia na pierwszej rozprawie głównej.