Kontrola skarbowa

Polskie przedsiębiorstwa wchodzą w nową fazę relacji z administracją skarbową. Ryzyko podatkowe – jeszcze niedawno kojarzone głównie z incydentalnymi kontrolami – dziś staje się ryzykiem permanentnym, wpisanym w codzienne funkcjonowanie firm. Kluczową rolę odgrywa tu postępująca cyfryzacja rozliczeń oraz coraz bardziej zaawansowane narzędzia analityczne po stronie organów podatkowych. Najnowszym katalizatorem tej zmiany jest Krajowy System e-Faktur (KSeF), od 1 lutego 2026 r. obowiązujący przedsiębiorców, których wartość sprzedaży (wraz z kwotą podatku) przekroczyła w 2024 r. 200 mln zł, a od 1 kwietnia 2026 r. obejmie zasadniczo pozostałe podmioty, z wyjątkiem wynikającym z art. 145m VATU. W połączeniu z obowiązującym od 1 stycznia 2026 r. wymogiem dotyczącym prowadzenia ksiąg rachunkowych za pomocą programów komputerowych i przekazywania ich do urzędów skarbowych, system ten daje fiskusowi bezprecedensowy dostęp do danych o działalności przedsiębiorców.

Izba Administracji Skarbowej w Szczecinie informuje, że funkcjonariusze KAS w czasie kontroli celno-skarbowej mają m.in. prawo dokonać tymczasowych (do 96 godzin od podpisania protokołu) zajęć ruchomości, które mogą być zlicytowane na poczet zadłużenia. Przykładowo w ostatnich dniach fiskus tymczasowo zajął dwa kontenery, ciągniki i naczepy samochodowe.

Podlaska KAS zatrzymała kolejną osobę podejrzaną o udział w grupie przestępczej fałszującej na wielką skalę dokumentację handlową i faktury VAT za towary sprowadzane z Azji. W śledztwie prowadzonym pod nadzorem Prokuratury Regionalnej w Białymstoku zarzuty usłyszało dotąd szesnaście osób.

W ciągu czterech pierwszych miesięcy br. KAS przeprowadziła ponad 3 tys. nabyć sprawdzających. Część ekspertów przekonuje, że obowiązujące od tego roku przepisy budzą wątpliwości, a fiskus chętnie wykorzystuje nowe narzędzie. Z danych wynika, że nałożono ponad 800 mandatów karnych na łączną kwotę blisko 800 tys. zł. Ponadto w pierwszym kwartale organy KAS dokonały 89 tymczasowych zajęć ruchomości. To kolejne niedawno wdrożone rozwiązanie. Wśród komentujących dane ekspertów nie brakuje jednak opinii, że obecne regulacje mogą prowadzić do nadużyć.

W ostatnim czasie wiele mówi się o zaostrzaniu kar dla podatników za przestępstwa i wykroczenia skarbowe. Zapowiedzi te wydają się o tyle niepokojące, że nawet najwyższa staranność w prowadzeniu spraw podatkowych, postępowanie zgodnie z uzyskaną interpretacją podatkową i podejmowanie wszelkich działań, by wyeliminować ryzyko naruszenia przepisów może nie być wystarczająca – aby nie zetknąć się z finansowymi organami ścigania. Przedstawiciele podatnika, mimo to, mogą być na wiele lat uwikłani w postępowanie karnoskarbowe udowadniając, że żaden z nich nie jest wielbłądem.

Kwestia instrumentalnego wszczynania postępowania karnego skarbowego, w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, była już wielokrotnie przedmiotem wyroków sądów administracyjnych. Problematyka ta jest szczególnie istotna w przypadku, gdy organy podatkowe wszczynają takie postępowanie tuż przed terminem przedawnienia.

W roku 2021 podatnikom grozić będą jeszcze wyższe niż w 2020 r. kwoty grzywien, jakie można wymierzyć za popełnienie przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego.

Rzecznik Praw Obywatelskich skierował wystąpienie do Ministra Finansów w sprawie art. 62 § 2 i 2a Kodeksu karnego skarbowego (k.k.s.). Zdaniem RPO art. 62 § 2 k.k.s. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji z uwagi na fakt, że wskazana regulacja narusza zasadę zaufania obywatela do państwa, jednoznaczności prawa oraz bezpieczeństwa prawnego jednostki. Można również podnieść zasadne zastrzeżenia co do zgodności wskazanego przepisu z art. 7 Konstytucji RP z uwagi na nieprecyzyjne i niejednoznaczne określenie w przepisach prawa znamion czynu zabronionego w postaci posługiwania się nierzetelną fakturą. Dlatego RPO zwrócił się do Ministra Finansów z prośbą o rozważenie możliwości podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych w kierunku uchylenia lub odpowiedniej zmiany zakresu art. 62 § 2 i 2a k.k.s.

W celu ratowania krajowej gospodarki, a przede wszystkim miejsc pracy, w ramach Tarczy Antykryzysowej państwo zaoferowało pomoc finansową. Okazuje się jednak, że Tarcza ma też kolce. Wciąż nowelizowane przepisy mają pozwolić skarbówce na łatwiejszy dostęp do kont podatników, by sprawdzić, czy kryzys rzeczywiście ich dotknął.

Brak zapłaty podatku jest wykroczeniem skarbowym. Aby jednak doszło do wykroczenia musi istnieć wina podatnika rozumiana tutaj jako obiektywna zdolność zachowania się zgodnie z prawem. Innymi słowy, wykroczenie nie wystąpi, jeśli od podatnika nie można wymagać zachowania zgodnego z prawem, którego nie jest w stanie wykonać.

Czynności kontrolne związane z opłacaniem podatków i składaniem deklaracji prowadzą urzędy skarbowe. Kontrole celno-skarbowe i urzędowe sprawdzenie to zadanie urzędu celno-skarbowego. Natomiast audyt i czynności audytowe (z wyjątkiem gospodarowania środkami pochodzącymi z budżetu UE) wykonuje izba administracji skarbowej. Co składa się na kontrole, kto, kiedy i gdzie przeprowadza kontrole fiskalne?

Podatnicy, którym grozi odpowiedzialność karna skarbowa, mogą się od niej uwolnić, składając tzw. czynny żal. Czynny żal to zawiadomienie właściwego organu o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia skarbowego. Złożony prawidłowo, uwalnia od kary za nie. Jeżeli zatem podatnik np. nie złoży w terminie deklaracji podatkowej, to przekazanie czynnego żalu do urzędu skarbowego uchroni go przed zapłatą kary finansowej.

Jaka jest odpowiedzialność karna skarbowa za podanie lub zatajanie prawdy w oświadczeniach związanych z nowymi zasadami poboru podatku u źródła (WHT)?

Urzędy skarbowe są coraz bardziej skuteczne i coraz lepiej przygotowane do prowadzenia kontroli podatkowych - wynika z raportu „Pod lupą fiskusa". Okazuje się jednocześnie, że większa skuteczność fiskusa nie idzie w parze z lepszym przygotowaniem przedsiębiorstw do kontroli.

Wydłużenie okresów przedawnienia przestępstw i wykroczeń skarbowych, wzrost najniższej liczby stawek dziennych w przypadku kary grzywny – to część zmian, które przewiduje projekt nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego. Zmiany mają wejść w życie jeszcze w pierwszej połowie 2019 r.

Sąd orzekł, że podmiot urządzający grę na automatach w różnych miejscach bez ważnej koncesji na kasyno gry popełnia przestępstwo w świetle przepisów Kodeksu karnego skarbowego w każdym z tych miejsc. W takim przypadku nie można zastosować do takich działań konstrukcji czynu ciągłego, skoro nie spełniają one warunku tożsamości czynów.

Podatnik, który otrzyma wynik kontroli celno-skarbowej, tylko raz będzie mógł skorygować złożoną deklarację podatkową. Jeśli później uzna, że dokonane przez niego rozliczenia wbrew opinii kontrolujących były jednak prawidłowe, to ponowna deklaracja, w zakresie, jakim cofa ustalenia kontroli, będzie już bezskuteczna.

W roku 2019 grozić będą jeszcze wyższe niż w 2018 r. kwoty grzywien, jakie można orzec za popełnienie przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego.

Wyrycie przez organy podatkowe przychodów pochodzących z nieujawnionych źródeł, a także przychodów ujawnionych, ale w nieprawidłowej wysokości podlega surowym karom. Od przychodów bez pokrycia fiskus może bowiem wymierzyć sankcyjny 75% zryczałtowany podatek.

Od 13 stycznia 2018 roku obowiązuje tzw. ustawa STIR – nowa broń administracji skarbowej przeciwko wyłudzeniom VAT i kolejny etap uszczelniania systemu podatkowego.

Od prawie roku obowiązuje nowelizacja prawa podatkowego, zwiększającego zakres uprawnień organów podatkowych. Dzięki niej możliwe jest przeprowadzanie tzw. kontroli krzyżowych w szerszym niż dotychczas zakresie. Głównym założeniem reformy ma być uszczelnienie systemu ściągania podatku VAT.

Co do zasady podatnik, który otrzymał od urzędu skarbowego (organu podatkowego) wezwanie do stawienia się, powinien zrealizować ten obowiązek. Kiedy urząd skarbowy może wezwać podatnika do stawiennictwa? Kiedy podatnik nie ma takiego obowiązku? Jakie kary porządkowe grożą za niestawienie się?

W jednym z wcześniejszych artykułów omówiono różnice między nową procedurą kontroli celno-skarbowej a jednocześnie obowiązującą procedurą kontroli podatkowej. Tym razem omówione zostaną różnice pomiędzy dawną kontrolą skarbową, której procedura nadal jest stosowana do spraw wszczętych przed wejściem nowych przepisów, a kontrolą celno-skarbową uregulowaną w ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej – KAS.

Do kontroli celno-skarbowych, które są prowadzone od początku marca 2017 roku, nie stosuje się przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej dotyczących kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy. Zdaniem ekspertów z Kancelarii Prawnej Skarbiec istotnie utrudnia to podatnikom kontrolę działań organów podatkowych oraz uniemożliwia efektywne zgłaszanie swoich argumentów.

Co zrobić, by kontrola celno-skarbowa w przedsiębiorstwie zakończyła się brakiem stwierdzenia nieprawidłowości? Jakie działania należy wcześniej podjąć, a jakich unikać? Jak się przygotować i dobrze zabezpieczyć? Jak przeprowadzić stress test podatkowy w firmie?