Sprzedaż budynku mieszkalnego nabytego od osoby fizycznej – rozliczenie VAT

ABC Spółka z o.o. nabyła w styczniu 2018 r. działkę z budynkiem mieszkalnym o powierzchni poniżej 300 m². Sprzedającym była osoba fizyczna, która nie prowadziła działalności gospodarczej. Sam budynek mieszkalny był użytkowany od 1998 r. – wyłącznie na potrzeby mieszkaniowe. Jednocześnie na terenie działki i w samym budynku mieszkalnym nie były prowadzone żadne prace budowlane. ABC chce sprzedać przedmiotową nieruchomość, jednak nie jest pewna kto będzie nabywcą. Może to być inna osoba fizyczna, a może być to podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Czy taka transakcja będzie zwolniona z opodatkowania podatkiem VAT?

Należy zauważyć, że co do zasady, sprzedaż nieruchomości podlega opodatkowaniu podatkiem VAT jako odpłatna dostawa towarów, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej jako ustawa o VAT). Warto również zaznaczyć, że w myśl art. 29a ust. 8 ustawy o VAT, w przypadku dostawy budynków lub budowli trwale z gruntem związanych albo części takich budynków lub budowli z podstawy opodatkowania, nie wyodrębnia się wartości gruntu. W konsekwencji należy uznać, iż sprzedaż nieruchomości traktowana będzie jako odpłatna dostawa towaru na gruncie ustawy o VAT.

Polecamy: Biuletyn VAT

Polecamy: VAT 2019. Komentarz

Jednocześnie przepisy ustawy o VAT przewidują, w określonych okolicznościach, zwolnienie dla tego rodzaju dostawy. W myśl art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT, zwalnia się od podatku dostawę budynków, budowli lub ich części, z wyjątkiem gdy:

1. dostawa jest dokonywana w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim,
2. pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą budynku, budowli lub ich części upłynął okres krótszy niż 2 lata.

Istotne znaczenie ma zatem moment, w którym doszło do pierwszego zasiedlenia budynku mieszkalnego nabytego przez ABC. Pierwsze zasiedlenie jest zdefiniowane w art. 2 pkt 14 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem, poprzez pierwsze zasiedlenie rozumie się oddanie do użytkowania, w wykonaniu czynności podlegających opodatkowaniu, pierwszemu nabywcy budynków, budowli lub ich części po ich:

1. wybudowaniu albo
2. ulepszeniu, jeżeli wydatki poniesione na ulepszenie, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, stanowiły co najmniej 30% wartości początkowej.

Brzmienie ww. przepisu może prowadzić do wniosku, iż do pierwszego zasiedlenia dochodzi wyłącznie w wykonaniu czynności podlegających opodatkowaniu. Niemniej pojęcie pierwszego zasiedlenia należy rozpatrywać poprzez pryzmat wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako TSUE) z 16.11.2017 r., sygn. akt C-308/16. W ww. orzeczeniu, TSUE stwierdził: W tychże pracach przygotowawczych stwierdzono, że kryterium to zostało uznane za określające moment, w którym kończy się proces produkcji budynku i budynek ów staje się przedmiotem konsumpcji. Z powyższej analizy historycznej nie wynika jednak, że użytkowanie budynku przez jego właściciela ma nastąpić w ramach czynności podlegającej opodatkowaniu” W konsekwencji należy przyjąć, że do pierwszego zasiedlenia dochodzi bez względu na to czy oddanie nieruchomości (budynku) ma miejsce w celu wykonania czynności opodatkowanej, czy w ramach działalności gospodarczej.

Należy zatem uznać, że do pierwszego zasiedlenia dochodzi w chwili rozpoczęcia użytkowania określonej nieruchomości. Bez znaczenia jest w tym przypadku czy użytkowanie to miało związek z czynnościami opodatkowanymi. Stanowisko takie uznawane jest również przez polskie organy podatkowe. Pogląd taki potwierdził przykładowo Dyrektor Izby Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 1.03.2019 r., znak: 0115-KDIT1-3.4012.872.2.APR. Udzielając odpowiedzi na zadane w przykładzie pytanie, należy stwierdzić, że taka transakcja podlega zwolnieniu z podatku VAT, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT. Do pierwszego zasiedlenia tej nieruchomości doszło bowiem w momencie pierwszego jej użytkowania przez właścicieli (osoby fizycznej), tj. w 1998 r. W konsekwencji upłynął zatem wymagany okres 2 lat od pierwszego zasiedlenia. Ponadto, nie były wykonywane żadne prace remontowe czy ulepszeniowe na tym budynku.

Jednocześnie jednak warto zauważyć, że nawet w przypadku spełnienia warunków do ww. zwolnienia, sprzedaż nieruchomości może być opodatkowana. Jest to jednak kwestia wyboru stron transakcji. Kwestię te reguluje art. 43 ust. 10 ustawy o VAT. W myśl tego przepisu, podatnik może zrezygnować ze zwolnienia od podatku, o którym mowa w ust. 1 pkt 10 i wybrać opodatkowanie dostawy budynków, budowli lub ich części. W tym przypadku jednak, podmiot który dokonuje dostawy budynków, budowli lub ich części oraz ich nabywca, muszą:

1. być zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni oraz
2. złożyć, przed dniem dokonania dostawy tych obiektów właściwemu dla ich nabywcy naczelnikowi urzędu skarbowego, zgodne oświadczenie, że wybierają opodatkowanie dostawy budowli, budynku lub ich części.

W konsekwencji sprzedaż budynku przez ABC sp. z o.o. może podlegać opodatkowaniu, jeśli dokonywana będzie na rzecz innego, czynnego podatnika VAT. Co więcej obie strony muszą wyrazić na to zgodę. Jednocześnie, z uwagi na to, że ABC sp. z o.o. sprzedaje budynek mieszkalny poniżej 300 m² to znajdzie zastosowanie art. 41 ust. 12 ustawy o VAT. W myśl tego przepisu, w przypadku dostawy budynków mieszkalnych lub ich części zaliczonych do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym, stosuje się stawkę podatku 8% VAT. Należy pamiętać, że stosownie do art. 29a ust. 8 ustawy o VAT, stawką podatku 8% będzie cała wartość transakcji, w tym wartość gruntu, na której położony jest budynek mieszkalny.

Nawiązując do przykładu z firmą ABC, należy zatem stwierdzić, że dostawa budynku mieszkalnego korzysta ze zwolnienia z podatku VAT. Jednocześnie, gdy budynek zbywany będzie na rzecz innego podatnika VAT, strony mogą wybrać opodatkowanie transakcji stawką VAT 8%. W takim przypadku to ABC będzie zobowiązane do odpowiedniego rozliczenia podatku VAT.

Tobiasz Olczak, młodszy konsultant podatkowy w ECDP Sp. z o.o.