Obowiązki podatników wynikające z nowych zasad ustalania miejsca świadczenia usług

1. Obowiązkowe stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia (tj. rozliczania podatku przez nabywcę)

Wraz ze zmianą zasady ogólnej określenia miejsca świadczenia usług na rzecz podatników przepisy o podatku od towarów i usług wprowadzają obowiązek rozliczania usług objętych tą zasadą ogólną przez usługobiorcę, jeżeli usługi te stanowią u nich import usług.

Obowiązek rozliczenia usługi przez usługobiorcę jednak nie powstanie, gdy usługodawca na terytorium kraju posiada stałe miejsce prowadzenia działalności. Dodatkowym warunkiem jest to, by to stałe miejsce prowadzenia działalności lub inne miejsce prowadzenia działalności (o ile usługodawca posiada takie inne miejsce prowadzenia działalności na terytorium kraju) uczestniczyło w tym świadczeniu usług.

Jeśli stałe miejsce prowadzenia działalności, które dostawca posiada na terytorium kraju, w żaden sposób nie bierze udziału w tej dostawie (tj. zasoby ludzkie lub techniczne stałego miejsce prowadzenia działalności nie są w żaden sposób wykorzystane przez dostawcę do realizacji tej dostawy) - dostawca nie jest, w zakresie tej dostawy, postrzegany jako podatnik zobowiązany do zapłaty VAT.

Jeśli:
- stałe miejsce prowadzenia działalności bierze udział w dostawie towarów lub usług przed lub w trakcie jej realizacji albo
- zgodnie z umową przewiduje się, że stałe miejsce prowadzenia działalności może mieć późniejszy udział, na przykład w postaci serwisu posprzedażnego lub zastosowania klauzul gwarancyjnych,
i taki potencjalny udział nie stanowi oddzielnej dostawy do celów VAT - zakres wykorzystania zasobów ludzkich i/lub technicznych odnoszących się do tej dostawy jest bez znaczenia, jako że zawsze będzie on traktowany jako mający udział w dostawie.
W przypadku udziału stałego miejsca prowadzenia działalności w dostawie podatnik będzie w każdym przypadku zobowiązany do zapłaty (rozliczenia) VAT na terytorium kraju.

Analogiczne regulacje obowiązują polskich usługodawców, którzy posiadają stałe miejsce prowadzenia działalności na terytorium innego niż Polska państwa członkowskiego, jeżeli świadczą oni usługi na rzecz podatników lub osób prawnych zidentyfikowanych dla VAT w innym państwie członkowskim.

Faktura musi zawierać numer identyfikacyjny VAT podatnika, pod którym dostarcza on towary lub świadczy usługi. Jeżeli faktura jest wystawiona z numerem identyfikacyjnym VAT stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej podatnika, uznaje się, że miejsce to uczestniczyło w dostawie, chyba że zostanie dostarczony dowód wskazujący, że miejsce to nie brało udziału.

„Księgowe” rozliczenie podatku przez usługobiorcę w przypadku mechanizmu odwrotnego obciążenia

Usługodawcy zagraniczni nieposiadający siedziby na terytorium kraju, co do zasady, nie rozliczą podatku od towarów i usług od usług świadczonych na rzecz podatnika objętych ogólną zasadą z art. 28b (tj. w przypadku usług świadczonych na rzecz podatnika, gdy miejscem ich świadczenia jest, co do zasady, miejsce siedziby lub stałego miejsca zamieszkania usługobiorcy), gdyż takiego rozliczenia dokona „polski” usługobiorca.

W takim przypadku usługobiorcy nie muszą angażować środków finansowych na zapłacenie ceny z podatkiem, gdyż usługi te zostaną rozliczone w deklaracji jako import usług (mechanizm odwrotnego obciążenia, ang. reverse charge), co oznacza w efekcie, że dla usługobiorców wykorzystujących te usługi wyłącznie do działalności opodatkowanej rozliczenie podatku z tytułu nabycia usług będzie co do zasady „księgowe”.

Podobne rozwiązanie obowiązywało już na gruncie przepisów ustawy o podatku od towarów i usług. Jednak od 1 stycznia 2010 r. ww. mechanizm odwrotnego obciążenia (ang. reverse charge) stosowany jest obligatoryjnie do wszystkich usług objętych zasadą ogólną z art. 28b ustawy o VAT świadczonych transgranicznie pomiędzy podatnikami. Analogiczne regulacje stosowane są we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Oznacza to, że polscy usługodawcy świadczący na rzecz podatników z innych państw członkowskich usługi objęte ogólną zasadą określenia miejsca świadczenia nie będą co do zasady musieli rozliczać VAT w państwie usługobiorcy, gdyż zobowiązanym do rozliczenia takich usług będzie usługobiorca. W przypadku usług świadczonych na rzecz podatników z państw trzecich zasady rozliczeń tych usług, w przypadku gdy miejscem ich świadczenia jest państwo trzecie, regulują przepisy państwa trzeciego.

---

2. Nowe obowiązki w zakresie rejestracji

Zastosowanie nowej ogólnej zasady w zakresie miejsca świadczenia między podatnikami VAT oraz powszechnego mechanizmu odwrotnego obciążenia, w przypadkach gdy usługobiorcą jest podmiot z innego niż usługodawca państwa członkowskiego, „wymusiło”, dla celów kontrolnych, włączenie tych transakcji do systemu VIES (tj. systemu wymiany informacji o podatku VAT pomiędzy państwami członkowskimi).

Spowodowało to z kolei konieczność rozszerzenia obowiązku rejestracji jako podatników VAT UE na podmioty, które nie są obecnie zarejestrowane jako podatnicy VAT UE, a które od 1 stycznia 2010 r. nabywają lub świadczą transgranicznie usługi, do których zastosowanie ma zasada ogólna w zakresie miejsca świadczenia (art. 28b ustawy), i obowiązek rozliczania podatku przesunięto na nabywcę.

Obowiązkiem rejestracji jako podatnicy VAT UE od 1 stycznia 2010 r. objęci zostali wszyscy podatnicy, w tym zwolnieni podmiotowo lub wykonujący wyłącznie czynności zwolnione od podatku, jeżeli świadczą usługi, do których stosuje się art. 28b ustawy, na rzecz podatników z innych państw członkowskich lub jeżeli nabywają usługi, do których ma zastosowanie art. 28b, stanowiące u nich import usług. 

Podatnicy VAT czynni zarejestrowani jako podatnicy VAT UE, którzy będą świadczyć lub nabywać tego rodzaju usługi, nie mają obowiązku dokonywać ponownej rejestracji dla VAT UE, nie muszą również składać aktualizacji zgłoszenia rejestracyjnego tylko z tej przyczyny, że będą świadczyć lub nabywać te usługi.

Podatnicy zarejestrowani jako podatnicy VAT zwolnieni, którzy przed 1 stycznia 2010 r. byli zarejestrowani jako podatnicy VAT UE, powinni dokonać aktualizacji zgłoszenia rejestracyjnego, jeżeli będą świadczyć usługi, do których stosuje się art. 28b ustawy, na rzecz podatników z innych państw członkowskich, lub jeżeli będą nabywać usługi, do których ma zastosowanie art. 28b, stanowiące u nich import usług.

3. Szczególny moment powstania obowiązku podatkowego w transgranicznych usługach

W przypadku transgranicznych usług, do których zastosowanie ma zasada ogólna określenia miejsca świadczenia (art. 28b ustawy), stanowiących import usług, wprowadzono – ze względu na konieczność zachowania spójności wewnątrzwspólnotowego systemu rozliczania usług – zasadę jednolitego określenia momentu powstania obowiązku podatkowego. Obowiązek podatkowy w takim przypadku powstaje, co do zasady, z chwilą wykonania usług.

W przypadku usług, dla których w związku z ich świadczeniem ustalane są następujące po sobie terminy płatności lub rozliczeń, uznaje się takie usługi za wykonane z upływem każdego okresu, do którego odnoszą się te rozliczenia lub płatności, do momentu zakończenia świadczenia tych usług. Natomiast usługi wykonywane w sposób ciągły przez okres dłuższy niż rok, dla których w związku z ich świadczeniem w danym roku nie upływają terminy rozliczeń lub płatności, uznaje się za wykonane z upływem każdego roku podatkowego, do momentu zakończenia świadczenia tych usług.

Obowiązek podatkowy w usługach, o których mowa w art. 28b, stanowiących import usług, powstaje również z chwilą otrzymania przez usługodawcę części lub całości należności przed wykonaniem tych usług.

4. Obowiązek składania informacji podsumowujących w odniesieniu do usług

Nowela ustawy o VAT wprowadziła również obowiązek składania informacji podsumowujących w odniesieniu do usług świadczonych na rzecz podatników z innych
państw członkowskich (lub uznanych za podatników dla potrzeb określenia miejsca świadczenia usług, tj. osób prawnych niebędących podatnikami, ale zidentyfikowanych w innym państwie członkowskim dla potrzeb podatku VAT), dla których zgodnie z zasadą ogólną zawartą w art. 28b ustawy miejscem świadczenia jest państwo członkowskie, w którym nabywca co do zasady ma siedzibę.

Obowiązek wykazywania tego rodzaju usług w informacjach podsumowujących nie dotyczy usług zwolnionych od podatku od wartości dodanej lub opodatkowanych stawką 0%. Informacje podsumowujące w zakresie usług mogą być składane co do zasady kwartalnie, chyba że z uwagi na wartość transakcji wewnątrzwspólnotowych w zakresie towarów podatnik jest zobowiązany składać informację podsumowującą miesięcznie (dla wszystkich tych transakcji składana jest bowiem jedna informacja podsumowująca).

Źródło: Ministerstwo Finansów