Czy w barterze istnieją zaliczki i jak je ewentualnie rozliczyć w VAT

Prawną istotę umowy zamiany regulują przepisy prawa cywilnego. Zgodnie z art. 603 kodeksu cywilnego, przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie do przeniesienia własności innej rzeczy. Natomiast z treści art. 604 kc wynika, że do zamiany stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży.

Przy czym w miejscu tym należy wskazać, iż na gruncie podatkowym nie tylko świadczenia rzeczowe mogą być uznane za transakcje barterowe. Celem umów barterowych jest niedokonywanie dodatkowych rozliczeń pieniężnych pomiędzy kontrahentami, a w konsekwencji maksymalne uproszczenie obrotu gospodarczego.

Zatem barter to pojęcie bardziej pojemne niż zamiana (ujęta w art. 603 kc). Bowiem barter polega nie tylko na równoważącej się wartościowo transakcji towar za towar, lecz również: usługa za usługę, towar za usługę, lub usługa za towar.

Podstawowym założeniem i istotą umów barteru jest brak konieczności ponoszenia dodatkowych świadczeń, a to, czy strony umówią się na wymianę towaru za towar, usługi za usługę czy też towaru za usługę nie ma dużego znaczenia.

Barter – wymiana jednego świadczenia na inne świadczenie bez udziału pieniądza. W uproszczeniu - zamieniasz to, co masz na to, czego potrzebujesz a pieniądze zatrzymujesz.

Odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju oznacza wykonanie tych czynności za wynagrodzeniem. Ustawa o VAT nie wskazuje na formę odpłatności, jak również nie definiuje tego pojęcia. Wynagrodzenie (zapłata) nie musi nastąpić w formie świadczenia pieniężnego. Może to być również świadczenie rzeczowe.

Pan X prowadzący samodzielną działalność gospodarczą otrzymał od Spółki będącej właścicielem gruntu możliwość jego bezpłatnej dzierżawy przez okres 1 roku (w miejscu dzierżawy ma zamiar prowadzić parking samochodowy). W zamian zobowiązał się do postawienia ogrodzenia wokół dzierżawionego terenu.

W analizowanej sprawie zarówno właściciel nieruchomości (Spółka) jak i druga strona umowy są stronami umowy barterowej. Wykonują bowiem na swoją rzecz ściśle określone usługi (dzierżawa gruntu – wykonanie ogrodzenia). Podmioty te nie dokonują jedynie zapłaty w postaci pieniężnej, a rozliczenie następuje dzięki wymianie świadczeń rzeczowych.

W związku z powyższym, należy uznać, że oba świadczenia mają wymierny charakter, wynikają ze wzajemnego zobowiązania i zawierają element odpłatności. Zatem, podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Polecamy: serwis PIT

Polecamy: serwis Koszty

Podobnie w danej kwestii wypowiadają się organy skarbowe. Dla przykładu Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w decyzji z 20.10.2006 r. nr 1401/PH-I/4407/14-152/05/AŁ: „(…) czynność prawna jest odpłatna, jeżeli strona, która dokonała przysporzenia, otrzymuje lub ma otrzymać w zamian korzyść majątkową, stanowiącą ekwiwalent tego przysporzenia. Wynagrodzenie na ogół kojarzy się z zapłata pieniężną, choć może ono przybierać również inną postać (…)”.

W następstwie powyższego oraz zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, opodatkowaniu tym podatkiem podlega odpłatna dostawa towarów oraz odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Obie strony transakcji dokonując ww. czynności powinny je opodatkować i udokumentować fakturą VAT (zgodnie z art. 106 ust. 1 ww. ustawy). Na dokumencie tym należy wykazać stawkę podatku właściwą dla dokonanej czynności.

Co do obowiązku podatkowego, to wskazać należy, iż każdy z podmiotów uczestniczących w transakcji barterowej winien samodzielnie rozpatrzyć moment jego powstania z uwzględnieniem rodzaju dokonanej czynności. Zastosowanie zatem znajdą tu wszystkie przepisy art. 19 ustawy o VAT. Przykładowo, w stosunku do dostawy towaru i usług, do których nie stosuje się szczególnego momentu powstania obowiązku podatkowego aktualna będzie treść art. 19 ust. 1 i ust. 4 ustawy, zgodnie z którymi, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania towaru lub wykonania usługi.

Jeżeli dostawa towaru lub wykonanie usługi powinny być potwierdzone fakturą, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż w 7 dniu, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi.

Spółka zajmująca się produkcją mebli zobowiązała się wykonać regały do szkolnej świetlicy w zamian za uzyskanie nieodpłatnej reklamy na festynie organizowanym przez szkołę z okazji zakończenia roku szkolnego. Festyn odbył się 23.03.2010 r. Meble zostały zaś dostarczone 10.04.2010 r. Spółka będzie obowiązana wystawić fakturę sprzedaży w terminie 7 dni od dnia wydania ww. regałów szkole (czyli od 10.04.2010 r.) Szkoła zaś w terminie 7 dni od dnia, w którym odbędzie się festyn (czyli od dnia 23.03.2010 r.). Obowiązek podatkowy winny odpowiednio rozpoznać: szkoła w marcu 2010 r., a Spółka w kwietniu 2010 r.

Czy w barterze istnieją zaliczki

W transakcjach barterowych zdarza się jednakże, że świadczenia współpracujących podmiotów nie są wykonywane równocześnie.

Spółka zobowiązała się dokonać na rzecz firmy budowlanej dostawy 5 ton piachu w zamian za usługę remontową (wymalowanie fasady budynku Spółki). Dostawa miała miejsce 23.06.2009 r. Z uwagi na natłok zleceń ww. usługa została zaś wykonana dopiero we wrześniu 2009 r.

Pojawia się wątpliwość czy w analizowanej sytuacji, nie mamy do czynienia z pewną formą zaliczki (czy z uwagi na inne terminy wykonania zobowiązań przez uczestników transakcji barterowej nie można uznać, iż Spółka uiściła na rzecz firmy budowlanej de facto zaliczkę na poczet nabywanej usługi remontowej).

Dokładna odpowiedź znajduje się w przytoczonej poniżej interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 30 lipca 2009 r. (nr IBPP1/443-528/09/BM). Po głębszym zastanowieniu należy się z nią zgodzić.

Istota interpretacji
Czy wcześniejsze wykonanie i zafakturowanie przez partnera usługi należy traktować jako zaliczkę na poczet dostawy towarów

Stan faktyczny
Wnioskodawca wskazał, iż zawiera umowy o wzajemnej współpracy, w której każda ze stron zobowiązuje się do przeniesienia, na rzecz drugiej strony, własności rzeczy lub usługi. Wartość tych świadczeń została ustalona w ekwiwalentnej wysokości. Udokumentowaniem tych świadczeń są wystawione faktury VAT o ekwiwalentnej wartości, rozliczane drogą wzajemnej kompensaty należności i zobowiązań. Wynagrodzenie określane jest w naturze i nie podlega zamianie na świadczenie pieniężne. Zdarza się, że partner wykonuje usługę na dwa miesiące wcześniej, zanim Wnioskodawca dokona sprzedaży towarów.

Stanowisko organu podatkowego
(…) Jak wynika z powyższego realizowane w oparciu o umowę zamiany przeniesienie własności towaru lub usługi stanowi zatem czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług jako odpłatna dostawa towarów lub usług. (…) Gdy strony transakcji barterowej ustalą w umowie pieniężną wartość zamienionych towarów w ramach zapłaty, podstawę opodatkowania, zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o VAT, stanowi kwota ustalona przez strony tej transakcji. Natomiast przepis art. 29 ust. 3 ustawy o VAT znajduje zastosowanie wówczas, gdy zapłata została przez strony transakcji barterowej ustalona w innej formie niż pieniężna.

Należy zauważyć, że ustawodawca nie zamieścił w treści ustawy o podatku od towarów i usług definicji zaliczki ani przedpłaty. Zgodnie więc ze „Słownikiem języka polskiego PWN”, zaliczka to część należności wpłacana lub wypłacana z góry na poczet należności. Zatem zaliczkę wpłaca się na poczet przyszłej dostawy towarów lub przyszłego wykonania usługi przed faktyczną dostawą lub faktycznym wykonaniem usługi.

Natomiast przez przedpłatę należy rozumieć określona sumę pieniędzy, stanowiącą część ceny towaru lub usługi, wpłacaną z góry w celu uzyskania gwarancji zakupu lub wykonania usługi w określonym terminie. Stosownie do powyższego, zaliczka jak również przedpłata jako zapłata na poczet przyszłej należności musi być powiązana z konkretną transakcją i oznacza płatność w pieniądzu.

(…) W przypadku otrzymania zaliczki podatnik zobowiązany jest do wystawienia faktury VAT. Kwestia powstania obowiązku podatkowego uregulowana została w art. 19 ustawy o VAT. Zgodnie z art. 19 ust. 1 ww. ustawy, obowiązek podatkowy, powstaje co do zasady, z chwilą wydania towaru lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem ust. 2-21, art. 14 ust. 6, art. 20 i art. 21 ust. 1. Zgodnie z art. 19 ust. 11 ww. ustawy o podatku od towarów i usług, jeżeli przed wydaniem towaru lub wykonaniem usługi otrzymano część należności, w szczególności przedpłatę, zaliczkę, zadatek, ratę, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej otrzymania w tej części. W myśl art. 19 ust. 4 ustawy o VAT, jeżeli dostawa towaru lub wykonanie usługi powinny być potwierdzone fakturą, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż w 7 dniu, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi. Zgodnie z art. 19 ust. 5 ustawy, przepis ust. 4 stosuje się odpowiednio do faktur za częściowe wykonanie usługi.

(…) W przypadku, gdy kontrahent dokonał dostawy towaru lub wykonał na rzecz Wnioskodawcy w ramach umowy barterowej usługę np. na dwa miesiące wcześniej, zanim Wnioskodawca dokona dostawy towaru lub wykona na rzecz kontrahenta usługę (zgodnie z zawartą umową) udokumentowaną fakturą VAT, to wcześniejsze wykonanie usługi przez kontrahenta nie może być traktowane jako zaliczka na poczet nie dokonanej jeszcze przez Wnioskodawcę dostawy towaru lub świadczenia usługi. Faktura stanowi bowiem potwierdzenie wykonania konkretnej dostawy bądź usługi (...).

Dla potrzeb podatku od towarów i usług wielokrotne dostawy towarów lub świadczenie usług w ramach umowy barterowej winny być rozpatrywane pod kątem wywiązania się stron z zawartej umowy. W przypadku niewywiązania się chociażby jednej ze stron z obowiązku realizacji umowy - nawet w części - umowa zamiany musi być uważana za niezawartą (odstąpienie od umowy). W takiej sytuacji opodatkowaniu podlegać będą czynności faktycznie wykonane (dokonana dostawa towarów i świadczenie usługi). Czynności te zgodnie z ogólnymi zasadami winny być udokumentowane fakturami VAT. Obowiązek podatkowy winien być określony odrębnie dla każdej ze stron zgodnie z przedmiotem dostaw towarów (świadczonych usług). Zatem w sytuacji gdy usługa winna zostać udokumentowana fakturą, obowiązek podatkowy powstanie z chwilą wystawienia faktury, które powinno nastąpić nie później niż 7. dnia licząc od dnia wykonania usługi (dostawy towaru). W razie nie wystawienia faktury w obowiązującym terminie, obowiązek podatkowy powstanie 7. dnia licząc od ww. dnia wykonania, chyba że przepisy szczególne określają inny moment powstania obowiązku podatkowego dla danego rodzaju usługi lub towarów. W przedmiotowej sprawie nie znajduje zatem zastosowania art. 19 ust. 11 ustawy o VAT.