Czy konsultacje psychologiczne w celu stwierdzenia zdolności do wykonywania pracy są zwolnione z VAT?

Kiedy usługi medyczne są wolne od VAT?

Zgodnie z ustawą odpłatne świadczenie usług podlega opodatkowaniu (art. 5 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54 poz. 535 ze zm.), zwanej dalej ustawą o VAT). Jest to zasada, od której przewidziano wyjątki. Należy je rozumieć w sposób ścisły, ponieważ stanowią odstępstwa od powyższej zasady.

Jednym z wyjątków jest art. 43 ustawy o VAT, który przewiduje, że usługi w zakresie opieki medycznej służące:

- profilaktyce,

- zachowaniu,

- ratowaniu,

- przywracaniu i poprawie zdrowia, oraz

- dostawę towarów i świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane,

wykonywane w ramach działalności leczniczej przez podmioty lecznicze oraz świadczone na rzecz podmiotów leczniczych na terenie ich przedsiębiorstw, w których wykonywana jest działalność lecznicza -  zwolnione są od podatku (art.43 ust.1 pkt 18 i 18a ustawy o VAT).

Jest to tzw. kryterium przedmiotowe, które określa rodzaj świadczeń zwolnionych od podatku.

Drugie kryterium - podmiotowe, wskazuje grupy podmiotów, które wykonują usługi mogące być nieopodatkowane. Grupy te zostały wymienione w art.43 ust.1 pkt 18 i 18a tej ustawy.

Zgodnie z nim nie płaci się VAT-u od usług w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, świadczone w ramach wykonywania zawodów:

a)  lekarza i lekarza dentysty,

b)  pielęgniarki i położnej,

c)  medycznych, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654, Nr 149, poz. 887 i Nr 174, poz. 1039),

d)  psychologa.

Zwolnienie od podatku dotyczy tylko świadczeń medycznych wykonywanych w określonym celu przez określone podmioty.

Pojęcie opieki medycznej

Przepisy dotyczące zwolnień podatkowych przy wykonywaniu usług opieki medycznej, są wynikiem wprowadzenia do polskich regulacji podatkowych przepisów unijnych (przede wszystkim art. 132 ust. 1 lit. b) i lit. c) Dyrektywy 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347)).

W związku z tym sposób rozumienia pojęcia „opieki medycznej” został wypracowany przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

W swoim orzecznictwie Trybunał podkreślał, że opieka medyczna dotyczy świadczeń medycznych, które służą diagnozie, opiece oraz, w miarę możliwości, leczeniu chorób lub zaburzeń zdrowia. Obejmuje ono również postawienie diagnozy, udzielenie pomocy medycznej oraz, w zakresie, w jakim jest to możliwe, leczenie chorób lub zaburzeń zdrowotnych.

Podstawowe znaczenie ma cel świadczonej usług medycznej. To on wskazuje, czy można w danym przydatku zastosować zwolnienie. Będzie to możliwe, gdy wykonywane świadczenie będzie miało cel terapeutyczny, ochronę, utrzymanie bądź przywrócenie zdrowia. W wypadku braku takiego celu, nie będzie można skorzystać z omawianego wyjątku.

Pojęcie „opieki medycznej” obejmuje zarówno leczenie, jak i profilaktykę. Cel usługi wykonywanej na rzecz pacjenta należy badać każdorazowo.

W związku z tym badania lub inne zabiegi medyczne o charakterze profilaktycznym, przeprowadzane na osobach, które nie cierpią na żadną chorobę lub anomalię zdrowotną, mogą być zwolnione z podatku VAT. Dzieje się tak, ponieważ działania te mają na celu poddanie pacjentów obserwacji i badaniom jeszcze zanim pojawi się konieczność stawiania diagnozy czy leczenia.

Zatem osoby, które nie cierpią z powodu jakiejkolwiek choroby lub zaburzeń zdrowia, również są poddawane badaniom w celu zapobiegawczym, ponieważ może przyczynić się to do utrzymywania dobrego stanu ich zdrowia.

Opodatkowanie usług świadczonych przez psychologa.

W opisywanym przypadku, usługi medyczne świadczone są przez psychologa zatrudnionego w spółce z o.o. Orzeka On o zdolności wykonywania określonych zawodów na podstawie skierowania od lekarza medycyny pracy (np. zawód operatora wózka jezdniowego z napędem silnikowym, kierowcy do kierowania samochodem w ramach danej kategorii). Faktury VAT wystawiane są przez spółkę.

Przepisy ustawy o służbie medycyny pracy (z dnia 27 czerwca 1997 r. - Dz. U. z 2004 r. Nr 125 poz. 1317) zaliczają wykonywanie okresowych i kontrolnych badań lekarskich pracowników do profilaktycznej opieki zdrowotnej.

Profilaktyczna opieka medyczna polega na obserwacji i badaniu pacjenta, aby w przyszłości  nie dopuścić do diagnozowania i leczenia ewentualnych chorób. Jest zespołem czynności ukierunkowanych na utrzymanie lub przywrócenie dobrego stanu zdrowia. Takie rozumienie profilaktycznej opieki medycznej pozwala na zaliczenie jej do zakresu pojęcia opieki medycznej.

Polecamy: Które usługi medyczne są zwolnione z VAT?

Zwolnienia - VAT

Mimo to, badania wykonywane przez psychologa nie mają na celu zapewnienia opieki medycznej. Zadaniem psychologa jest stwierdzenie, czy stan zdrowia badanego pracownika pozwala mu na wykonywanie czynności związanych z jego pracą. Badanie wykonuje, ponieważ zleca mu je inna osoba- w tym wypadku pracodawca. W tej sytuacji brak jest bezpośredniego związku z leczeniem.

Zwolnieniu z obowiązku odprowadzania podatku VAT podlegają jedynie usługi w zakresie opieki medycznej, i tylko te, których celem jest profilaktyka, zachowanie, ratowanie, przywracanie i poprawa zdrowia. Wydanie porady koniecznej przed podjęciem decyzji wywołujących pewne prawne konsekwencje (np. zawarcie umowy o pracę) nie spełnia tego celu.

Celem usługi wykonywanej przez psychologa jest stwierdzenie, czy zachodzą przeciwwskazania do wykonywania określonych czynności. Świadczenia te nie będą korzystać ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie wyjątku z art. 43 ust. 1 pkt 18, pkt 19 i pkt 19a ustawy o VAT. Nie zostaje spełniony zasadniczy warunek w postaci bezpośredniego celu- profilaktyki, zachowania, ratowania, przywracania i poprawie zdrowia.

Nowelizacja art. 43 ust. 1 pkt. 18,18 a, 19, 19a ustawy o VAT.

Adam Bartosiewicz w „VAT. Komentarz. Dodatek specjalny ze zmianami aktualny na 1 czerwca 2011 r.” wskazuje, że przepis ten został zmieniony w ten sposób, że w miejsce określenia, że dane usługi mają być świadczone "przez" przedstawicieli określonych zawodów medycznych, pojawiło się sformułowanie o świadczeniu danych usług "w ramach wykonywania" określonych zawodów medycznych. Na tle poprzedniego brzmienia przepisów powstawał problem, czy ze zwolnienia mogą korzystać także usługi świadczone przez podmioty, które same nie są np. lekarzem, pielęgniarką etc., tylko odprzedają te usługi. Jak wynika ze sprawozdań z prac Komisji Finansów Publicznych, wprowadzenie tej poprawki miało na celu, aby ze zwolnienia korzystały usługi faktycznie wykonywane przez lekarza, lekarza dentystę etc., niezależnie od tego, w jakiej formie prawnej będzie działał podatnik sprzedający te usługi. Przykładowo zatem, usługi medyczne sprzedawane przez spółkę z o.o., która nie jest zakładem opieki zdrowotnej i nie zatrudnia lekarzy, lecz współpracuje z nimi na kontraktach, będą zwolnione z podatku na mocy komentowanego przepisu.

Zwolnienie wprowadzone w tym artykule dotyczy czynności świadczonych przez dowolny podmiot. Warunkiem zastosowania zwolnienia jest to, aby

1. czynności były wykonywane na rzecz zakładów opieki zdrowotnej oraz
2. czynności były świadczone na ich terenie- w ramach nieruchomości będącej w dyspozycji zakładu opieki zdrowotnej oraz służącej wykonywaniu usług opieki medycznej.

Wymóg dotyczący świadczenia na rzecz zakładów opieki zdrowotnej oznacza, że nabywca tych świadczeń powinien mieć status zakładu opieki zdrowotnej.