Kiedy odpis aktualizacyjny może być kosztem

Spółka może w 2005 r. zaliczyć do kosztów podatkowych odpis aktualizacyjny, bowiem zostały w tym roku spełnione wszystkie warunki do tego uprawniające. Wierzytelność nie uległa przedawnieniu, bo jej bieg przerwało skierowanie sprawy na drogę sądową.

Spółka utworzyła w 2002 r. odpis aktualizacyjny do celów rachunkowych. Wartość należności aktualizuje się, uwzględniając stopień prawdopodobieństwa ich zapłaty przez dokonanie odpisu aktualizacyjnego w odniesieniu do należności kwestionowanych przez dłużników oraz z których zapłatą dłużnik zalega. Według oceny sytuacji majątkowej i finansowej dłużnika spłata należności w umownej kwocie nie jest prawdopodobna – do wysokości niepokrytej gwarancją lub innym zabezpieczeniem należności (art. 35b ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości). Nie były jednak spełnione wszystkie warunki, aby odpis ten mógł być kosztem do celów podatkowych. Co do zasady, nie uznaje się za koszty uzyskania przychodu odpisów aktualizacyjnych. Kosztem uzyskania przychodów są jednak odpisy aktualizujące wartość należności, określone w ustawie o rachunkowości, od tej części należności, która była uprzednio zaliczona na podstawie art. 12 ust. 3 do przychodów należnych, a ich nieściągalność została uprawdopodobniona na podstawie art. 16 ust. 2a pkt 1 updop.

Natomiast nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną, w szczególności jeżeli wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego (art. 16 ust. 2a pkt 1 lit. c updop).

Ponieważ wszystkie te warunki zostały łącznie spełnione w 2005 r. (spółka złożyła w 2005 r. wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji, przez co została ona skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego), należy uznać, że w tym roku odpis aktualizacyjny może stanowić koszt podatkowy spółki.

Odnośnie do tego, czy powyższa wierzytelność nie uległa przedawnieniu, to jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata (art. 118 Kodeksu cywilnego). Przepisem szczególnym jest w tym przypadku art. 554 k.c., na podstawie którego roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat dwóch. Jeżeli zatem roszczenie dotyczy sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, np. towarów handlowych, to przedawnia się z upływem 2 lat. Zgodnie jednak z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Natomiast na podstawie art. 125 § 1 k.c. roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu w 2003 r. nie mogło zatem ulec przedawnieniu w 2005 r.

Krzysztof Lis

konsultant podatkowy