Kategorie

Ewidencja i wycena produkcji w księgach rachunkowych (część I) – definicje i podstawowe zasady

Kancelaria finansowo-rachunkowa Monika Zwolańska
Rachunkowość spółek i organizacji pozarządowych
Monika Zwolańska
Biegły rewident, dyplomowany księgowy
Ewidencja i wycena produkcji w księgach rachunkowych (część I) – definicje i podstawowe zasady
Wycena produkcji i ewidencja w księgach rachunkowych operacji związanych z procesem produkcji są jednymi z najbardziej kłopotliwych zadań dla podmiotów prowadzących księgi rachunkowe (jednostek). Ponieważ temat jest dosyć obszerny i niełatwy będę chciała przedstawić go w kilku częściach, kierując się – w miarę możliwości - zasadą „od ogółu do szczegółu”. Jest to pierwszy mój artykuł ekspercki na portalu infor.pl. Postanowiłam dołączyć do grona ekspertów w zakresie rachunkowości ponieważ chciałabym poruszać tematy, które – z punktu widzenia mojego doświadczenia zawodowego – sprawiają jednostkom najwięcej problemów.

Pojęcie produkcji

Omawiane zagadnienie dotyczy dwóch pozycji bilansowych ujmowanych po stronie aktywów jako zapasy:
- półprodukty i produkty w toku (wiersz B.I.2).
- produkty gotowe (wiersz B.I.3).


Półprodukty są to wytworzone przez jednostkę wyroby, które przeszły określone, technologicznie zamknięte fazy produkcji, przeznaczone głównie do montażu lub przerobu w dalszych fazach wytwarzania produktu gotowego w danym zakładzie produkcyjnym, jako elementy składowe tego produktu.

Półprodukty służą jednostce do:
- dalszej produkcji, jednocześnie zaś stanowią lub mogą stanowić przedmiot sprzedaży,
- wyłącznie do dalszej produkcji, ale różnych, odrębnie kalkulowanych wyrobów gotowych.

Produkty w toku (produkcja w toku) są to produkty rozpoczęte, niezakończone pod względem technologicznym, znajdujące się nadal w toku produkcji, wymagające dalszej obróbki.

Produkty gotowe to wytworzone przez jednostkę produkty niepodlegające dalszej obróbce, przeznaczone do sprzedaży odbiorcom zewnętrznym.

Należy przy tym zaznaczyć, że pojęcie produktu obejmuje zarówno produkowane przez jednostkę wyroby jak i wykonywane usługi. Często popełnianym błędem jest przekonanie, że jednostki zajmującej się świadczeniem usług nie dotyczą w/w pozycje bilansowe. Nie jest to prawda, ale temat działalności usługowej w tym momencie pomijam.

Polecamy: Monitor Księgowego – prenumerata

Wycena produkcji

Podstawowe zasady wyceny poszczególnych składników bilansu zawiera art. 28 ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku, poz. 351 z późn.zm.) (dalej w skrócie: uor). Zgodnie z ust. 1 pkt 6 tego artykułu rzeczowe składniki aktywów obrotowych (tzn. materiały, produkty i towary) wycenia się według cen nabycia lub kosztów wytworzenia nie wyższych od cen ich sprzedaży netto na dzień bilansowy. Przy czym pojęcie ceny nabycia odnosi się wyłącznie do materiałów i towarów, natomiast produkty wyceniane są według kosztów wytworzenia. Z kolei ograniczenie wyceny do wartości nieprzekraczającej ceny sprzedaży netto odnosi się zarówno do materiałów, towarów jak i produktów.

Idąc dalej w kierunku wyłącznie produktów, art. 28 ust. 3 uor uszczegóławia pojęcie kosztu wytworzenia. Mianowice:

Koszt wytworzenia produktu obejmuje koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem (koszty bezpośrednie) oraz uzasadnioną część kosztów pośrednio związanych z wytworzeniem tego produktu (koszty pośrednie).

Koszty bezpośrednie obejmują  - zgodnie z uor - wartość zużytych materiałów bezpośrednich, koszty pozyskania i przetworzenia związane bezpośrednio z produkcją i inne koszty poniesione w związku z doprowadzeniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje w dniu wyceny.

A mówiąc prościej – koszty bezpośrednie powstają na wydziałach produkcyjnych i są to przede wszystkim koszty:

- zużytych materiałów bezpośrednich (surowców, półfabrykatów, opakowań podstawowych, np. butelek, puszek i innych materiałów),
- wynagrodzeń pracowników bezpośrednio produkcyjnych (łącznie z narzutami, tj. składkami ZUS oraz świadczeniami socjalnymi).

Niekiedy do kosztów bezpośrednich zalicza się również:

- wartość zużycia narzędzi specjalnych niezbędnych do wytworzenia określonych produktów,
- usługi obce związane z wytworzeniem określonych produktów (obróbka obca),
- wartość zużycia energii na cele technologiczne, w przypadku możliwości bezpośredniego jej przyporządkowania do wytwarzanych produktów,
- koszty prac rozwojowych czy przygotowania nowej produkcji.

Koszty bezpośrednie produkcji księgujemy na konto 50 – Koszty działalności podstawowej – produkcyjnej.

Koszty pośrednie (wydziałowe, ogólne) również powstają na wydziałach produkcyjnych, jednak ich związek z wytwarzanymi produktami nie jest możliwy do ustalenia w sposób bezpośredni. Są to przede wszystkim koszty związane z:

- utrzymaniem ruchu maszyn i urządzeń (przeglądy, serwis, konserwacja, naprawy, energia itp.),
- transportem wewnątrzzakładowym,
- administracją wydziału (wynagrodzenia wraz z pochodnymi pracowników pośrednio produkcyjnych, np. kierownika produkcji),
- amortyzacją środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wykorzystywanych w procesie produkcji,
- ogrzewaniem, oświetleniem, utrzymaniem czystości itp.

Koszty pośrednie produkcji księgujemy na konto 52 – Koszty wydziałowe.

Koszty pośrednie produkcji dzielą się na zmienne i stałe, w zależności od tego jak na ich wielkość wpływa rozmiar produkcji (mierzony np. ilością wytwarzanych wyrobów).

Koszty zmienne to te, które zmieniają się w miarę proporcjonalnie do zmian wielkości produkcji. Są to np. koszty energii, paliw, oprzyrządowania, których zużycie zależy od czasu pracy maszyn i urządzeń.

Reklama

Natomiast koszty stałe to te, które nie zmieniają się wraz ze zmianami rozmiarów produkcji i są ponoszone nawet wtedy, kiedy przedsiębiorstwo nic nie produkuje. Przykładem kosztu stałego jest amortyzacja linii produkcyjnej obliczana metodą liniową.

Warto zaznaczyć też, że większość kosztów pośrednich produkcji ma charakter kosztów mieszanych, gdyż zawierają w sobie zarówno element stałości jak i zmienności. Dlatego jednostka musi zastosować określoną metodę podziału kosztów pośrednich na stałe i zmienne (szczegółowo napiszę o tym innym razem).

Po co ten podział kosztów pośrednich? Otóż po to, że do kosztów wytworzenia produktów zaliczamy tylko uzasadnioną część kosztów pośrednich produkcji, zaś ta uzasadniona część obejmuje:

- zmienne pośrednie koszty produkcji oraz
- tę część stałych, pośrednich kosztów produkcji, które odpowiadają poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych.

Co to znaczy normalne wykorzystanie zdolności produkcyjnych?

Zgodnie z uor za normalny poziom wykorzystania zdolności produkcyjnych uznaje się przeciętną, zgodną z oczekiwaniami w typowych warunkach, wielkość produkcji za daną liczbę okresów lub sezonów, przy uwzględnieniu planowych remontów.

Czyli przykładowo: jeżeli jednostka posiada możliwości i zasoby do wyprodukowania w m-cu 1000 sztuk produktów, a wytworzyła tylko 800 sztuk, to poziom wykorzystania normalnych zdolności produkcyjnych wynosi 80% i w takim procencie możemy zaliczyć stałe koszty pośrednie do kosztów wytworzenia produktów.

Do kosztów wytworzenia produktu nie zalicza się kosztów:

1) będących konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i strat produkcyjnych;

2) ogólnego zarządu, które nie są związane z doprowadzaniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje na dzień wyceny;

3) magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, chyba że poniesienie tych kosztów jest niezbędne w procesie produkcji;

4) kosztów sprzedaży produktów.

Koszty te wpływają na wynik finansowy okresu sprawozdawczego, w którym zostały poniesione.

Jeżeli stosowany do rozliczeń kosztów pośrednich (wydziałowych) sposób ewidencji nie zapewnia bieżącej eliminacji kosztów stałych niewykorzystanych normalnych zdolności produkcyjnych, na skutek czego stan niesprzedanej produkcji gotowej i niezakończonej jest wyceniany po „zawyżonym” koszcie wytworzenia, to na dzień bilansowy może być konieczne doprowadzenie kosztu wytworzenia znajdujących się w zapasie produktów do przewidzianego ustawą poziomu.

Wiemy już co składa się na koszt wytworzenia produktów. Wiemy jakie koszty księgować na koncie 50 (produkcja podstawowa) a jakie na koncie 52 (koszty wydziałowe). Ale co dalej?

  • Jak przypisać koszty pośrednie do poszczególnych produktów?
  • Jak podzielić ogół kosztów produkcji na poszczególne wyroby gotowe i produkcję niezakończoną?
  • Jakie dodatkowe wymogi wyceny obowiązują na dzień bilansowy?
  • Jakie uproszczenia i kiedy możemy zastosować w tym zakresie?
  • Jak na bieżąco ( w trakcie roku) ustalić koszt wytworzenia produktów?
  • Jakie zasady bieżącej ewidencji powinniśmy stosować w zakresie produktów?

O tym w kolejnych artykułach.

Monika Zwolańska, dyplomowany księgowy, biegły rewident

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Księgowość
    1 sty 2000
    15 cze 2021
    Zakres dat:

    Jak firmy wpływają na edukację ekologiczną?

    Zrównoważony rozwój trafia do domu Kowalskich, czyli jak firmy i marketing wpływają na edukację ekologiczną.

    Zmiany w deklaracjach akcyzowych od 1 lipca 2021 r.

    Zmiany w deklaracjach akcyzowych. Ministerstwo Finansów udzieliło informacji i wyjaśnień odnośnie obowiązujących od 1 lipca 2021 r. zmian w zakresie deklaracji podatkowych w podatku akcyzowym. Zmiany te są wprowadzane do ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym przez ustawę z 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 694).

    Podmioty akcyzowe - aktualizacja zgłoszeń rejestracyjnych do 30 czerwca 2021 r.

    Podmioty akcyzowe już zarejestrowane muszą dokonać aktualizacji zgłoszeń rejestracyjnych do 30 czerwca 2021 r. Aktualizacja to efekt uruchomienia Centralnego Rejestru Podmiotów Akcyzowych (CRPA).

    Interpretacja 590, czyli porozumienie inwestycyjne z MF

    Interpretacja 590 (porozumienie inwestycyjne) oznacza wiążącą opinię dla inwestorów strategicznych o wszystkich skutkach podatkowych planowanej inwestycji. Jest to nowe rozwiązanie zaproponowane w ramach Polskiego Ładu. Na czym konkretnie będzie polegało? Kiedy wejdzie w życie?

    Polski Ład - ryczałt szansą dla przedsiębiorców?

    Polski Ład - ryczałt. Konferencja Premiera Mateusza Morawieckiego z 2 czerwca br. na temat Polskiego Ładu przyniosła nowe wskazówki odnośnie zmiany zasad opodatkowania jednoosobowych działalności gospodarczych od 2022 r. Z zapowiedzi wynika, że promowaną przez rządzących formą opodatkowania zarobków przedsiębiorców podatkiem PIT będzie ryczałt.

    Podatkowe Grupy Kapitałowe - zmiany w ramach Polskiego Ładu

    Podatkowe Grupy Kapitałowe. Ministerstwo Finansów poinformowało o planowanych ułatwieniach dla Podatkowych Grup Kapitałowych (PGK) w ramach Polskiego Ładu: obniżenie minimalnego kapitału zakładowego uprawniającego do stworzenia PGK, więcej możliwości w powiązaniach spółek, zlikwidowanie warunku rentowności, korzystniejsze warunki rozliczania strat.

    Profil zaufany - zmiany od 17 czerwca 2021 r.

    Profil zaufany. Od 17 czerwca 2021 r. w trakcie wideospotkania z urzędnikiem będzie można założyć tradycyjny, a nie tymczasowy profil zaufany (PZ) - poinformowała Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Ponadto od 17 czerwca wydane wcześniej tymczasowe PZ staną się "tradycyjnymi" profilami zaufanymi, ważnymi przez 3 lata (tymczasowy profil był ważny tylko 3 miesiące).

    Polski Ład. Tworzenie Grup VAT

    Tworzenie Grup VAT (PGK VAT) to nowe rozwiązanie Polskiego Ładu, w ramach którego spółki należące do podatkowej grupy kapitałowej nie będą musiały w transakcjach między sobą rozliczać VAT. Na czym będzie polegało tworzenie Grupy VAT? Od kiedy będzie to możliwe?

    Fundacja rodzinna z ulgą repolonizacyjną

    Fundacje rodzinne. Propozycje zawarte w projekcie ustawy o fundacji rodzinnej zostały uzupełnione; ich skutkiem ma być niższe niż w oryginalnym projekcie opodatkowanie fundacji rodzinnych. Planowane jest m.in. wprowadzenie ulgi repolonizacyjnej, skierowanej do osób które chciałyby przenieść kapitał gromadzony w zagranicznych fundacjach czy trustach do polskiej fundacji rodzinnej.

    Wpłaty do PPK - kiedy pobrać zaliczkę na PIT?

    Wpłaty do PPK finansowane przez pracodawcę stanowią przychód pracownika oszczędzającego w PPK (art. 12 ust. 1 ustawy o PIT). Oznacza to, że pracodawca powinien naliczyć i pobrać od tych wpłat zaliczkę na PIT zgodnie z obowiązującą danego pracownika skalą podatkową (17% lub 32%).

    Składka na ubezpieczenie zdrowotne a PIT w 2022 roku – jak być powinno

    Składka na ubezpieczenie zdrowotne a PIT. Jak rozwiązać problem składki na ubezpieczenie zdrowotne w nowym systemie opodatkowania dochodów osób fizycznych (PIT), który ma obowiązywać od 2022 roku? Profesor Witold Modzelewski proponuje, by – przy spełnieniu dwóch innych warunków - kwota składki była dla wszystkich podatników kosztem uzyskania przychodów lub była wyłączona z podstawy opodatkowania.

    Opłata reprograficzna a komputery przenośne i stacjonarne

    Opłata reprograficzna nie powinna dotyczyć komputerów przenośnych i stacjonarnych, natomiast w przypadku pozostałych urządzeń i nośników powinna być znacznie obniżona - uważa Konfederacja Lewiatan.

    Polski Ład: Investor Desk, Interpretacja 590, PGK VAT i inne udogodnienia dla inwestorów

    Polski Ład: Investor Desk, Interpretacja 590, PGK VAT i inne udogodnienia dla inwestorów. Ministerstwo Finansów informuje, że w ramach Polskiego Ładu zostaną wdrożone nowe rozwiązania prawne i organizacyjne mające na celu przyciąganie do Polski strategicznych inwestorów. Już w 2022 roku kompleksowa i szybka obsługa inwestorów ma stać się (wg zamierzeń MF i Rządu) wizytówką naszego kraju. Uruchomiony zostanie tzw. Investor Desk i Interpretacja 590. Będą też korzystne rozwiązania podatkowe dla holdingów (w tym PGK VAT) i zachęta do inwestycji dla instytucji finansowych.

    KSR „Przychody ze sprzedaży wyrobów, półproduktów, towarów i materiałów”

    KSR „Przychody ze sprzedaży wyrobów, półproduktów, towarów i materiałów” - to nowy standard rachunkowości, którego projekt został właśnie skierowany do dyskusji publicznej. Termin zgłaszania uwag do projektu upływa 8 sierpnia 2021 r. Co zawiera nowy KSR?

    SLIM VAT 2. Korekta deklaracji importowej

    SLIM VAT 2 zawiera rozwiązanie, które umożliwi podatnikowi rozliczającemu podatek z tytułu importu towarów bezpośrednio w deklaracji podatkowej dokonania korekty deklaracji, w sytuacji gdyby w pierwotnej deklaracji nie rozliczył w prawidłowej wysokości podatku.

    Kolejne deklaracje akcyzowe z podpisem elektronicznym

    Deklaracje akcyzowe z podpisem elektronicznym. Ministerstwo Finansów planuje poszerzenie listy deklaracji podatkowych, które mogą być podpisywane elektronicznie o deklaracje akcyzowe AKC-UAKZ i AKC-KZ. Ponadto możliwe będzie opatrywanie podpisem zaufanym albo podpisem osobistym - deklaracji uproszczonej w sprawie podatku akcyzowego od samochodów osobowych (AKC-US) oraz podań w sprawach dotyczących podatku akcyzowego − przesyłanych przez Platformę Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych.

    Nadużywanie prawa przez organy podatkowe będzie utrudnione

    Postępowanie podatkowe. Fiskus decydując się na bezpodstawne wszczęcie postępowania podatkowego naraża się na ryzyko uchylenia decyzji administracyjnej i utratę kompetencji do zmiany rozliczenia podatkowego podatnika.

    Spłata zaległości podatkowej przez członka zarządu

    Zobowiązania podatkowe spółki. Organ podatkowy dochodził od członka zarządu spółki spłaty zobowiązań podatkowych, które już nie istniały.

    MF zaprasza na XII Forum Cen Transferowych – 24 czerwca 2021 r.

    Ministerstwo Finansów informuje, że XII edycja Forum Cen Transferowych (FCT) odbędzie się online 24 czerwca 2021 r. Zgłoszenie udziału można przesłać do 18 czerwca 2021 r. (piątek).

    Crowdfunding (finansowanie społecznościowe) - nowe przepisy od listopada 2021 r.

    Crowdfunding - nowe przepisy od listopada 2021 r. Trwają prace nad przepisami (ustawa o finansowaniu społecznościowym dla przedsięwzięć gospodarczych), które uregulują rynek finansowania społecznościowego. Platformy, które się tym zajmują, zgodnie z proponowaną ustawą będą działać zgodnie z licencją i podlegać nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. Zwiększy się jednak kwota – z 1 mln do 5 mln euro – którą będą mogły pozyskać w ramach crowdfundingu. Podwyższony limit zacznie obowiązywać od listopada 2023 roku. – W krótkim terminie nowe przepisy zapewnią w miarę bezpieczne funkcjonowanie rynku, w długiej perspektywie mogą umożliwić rozwój platform, również za granicą – ocenia Artur Granicki, prezes Navigator Crowd.

    Polskie Ład. Wyższe dopłaty do paliwa rolniczego od 2022 r.

    Zwrot akcyzy za paliwo rolnicze od 2022 r. W ramach programu Polski Ład ma nastąpić podniesienie stawki dopłaty do 110 zł na hektar. Wypłata dopłat według podwyższonej stawki ma nastąpić w I połowie 2022 r.

    Polski Ład - wsparcie dla rolnictwa

    Polski Ład - rolnictwo. 12 czerwca 2021 r. premier Mateusz Morawiecki podczas debaty dot. Polskiego Ładu dla rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich w Instytucie Zootechniki w Balicach koło Krakowa, przedstawił szereg pozytywnych zmian jakie czekają rolników. Ważniejsze zmiany, to: wyższe dopłaty do paliwa dla rolników, uwolnienie rolniczego handlu detalicznego, ustawa o rodzinnych gospodarstwach rolnych, kodeks rolny, E-okienko dla rolnika, cyfrowy system pozwalający na identyfikowanie żywności „od pola do stołu”, centralny system informatyczny zasobu państwowej ziemi.

    Podwyżki stawek podatkowych i podatki korporacyjne

    Podwyżki podatków. Poza klasyczną podwyżką stawek podatkowych, kraje decydują się na dodatkowe podatki korporacyjne - stwierdza w analizie Polski Instytut Ekonomiczny. Zwraca uwagę, że największym zmianom podlegają w ostatnim roku obciążenia środowiskowe.

    Ulga klęskowa w podatku rolnym

    Ulga klęskowa w podatku rolnym jest preferencją podatkową, która przewidziana jest w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej. Jak działa ulga klęskowa? Jakie są zasady przyznawania ulgi?

    Błąd w rozliczeniach nie jest oszustwem podatkowym

    Sankcje w VAT. Podatnik nie może być karany za błąd, który nie jest oszustwem lub uszczupleniem podatkowym - tak uznał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.