Kategorie

Ewidencja i wycena produkcji w księgach rachunkowych (część I) – definicje i podstawowe zasady

Kancelaria finansowo-rachunkowa Monika Zwolańska
Rachunkowość spółek i organizacji pozarządowych
Monika Zwolańska
Biegły rewident, dyplomowany księgowy
Ewidencja i wycena produkcji w księgach rachunkowych (część I) – definicje i podstawowe zasady
Ewidencja i wycena produkcji w księgach rachunkowych (część I) – definicje i podstawowe zasady
Wycena produkcji i ewidencja w księgach rachunkowych operacji związanych z procesem produkcji są jednymi z najbardziej kłopotliwych zadań dla podmiotów prowadzących księgi rachunkowe (jednostek). Ponieważ temat jest dosyć obszerny i niełatwy będę chciała przedstawić go w kilku częściach, kierując się – w miarę możliwości - zasadą „od ogółu do szczegółu”. Jest to pierwszy mój artykuł ekspercki na portalu infor.pl. Postanowiłam dołączyć do grona ekspertów w zakresie rachunkowości ponieważ chciałabym poruszać tematy, które – z punktu widzenia mojego doświadczenia zawodowego – sprawiają jednostkom najwięcej problemów.

Pojęcie produkcji

Omawiane zagadnienie dotyczy dwóch pozycji bilansowych ujmowanych po stronie aktywów jako zapasy:
- półprodukty i produkty w toku (wiersz B.I.2).
- produkty gotowe (wiersz B.I.3).


Półprodukty są to wytworzone przez jednostkę wyroby, które przeszły określone, technologicznie zamknięte fazy produkcji, przeznaczone głównie do montażu lub przerobu w dalszych fazach wytwarzania produktu gotowego w danym zakładzie produkcyjnym, jako elementy składowe tego produktu.

Półprodukty służą jednostce do:
- dalszej produkcji, jednocześnie zaś stanowią lub mogą stanowić przedmiot sprzedaży,
- wyłącznie do dalszej produkcji, ale różnych, odrębnie kalkulowanych wyrobów gotowych.

Produkty w toku (produkcja w toku) są to produkty rozpoczęte, niezakończone pod względem technologicznym, znajdujące się nadal w toku produkcji, wymagające dalszej obróbki.

Produkty gotowe to wytworzone przez jednostkę produkty niepodlegające dalszej obróbce, przeznaczone do sprzedaży odbiorcom zewnętrznym.

Należy przy tym zaznaczyć, że pojęcie produktu obejmuje zarówno produkowane przez jednostkę wyroby jak i wykonywane usługi. Często popełnianym błędem jest przekonanie, że jednostki zajmującej się świadczeniem usług nie dotyczą w/w pozycje bilansowe. Nie jest to prawda, ale temat działalności usługowej w tym momencie pomijam.

Polecamy: Monitor Księgowego – prenumerata

Wycena produkcji

Podstawowe zasady wyceny poszczególnych składników bilansu zawiera art. 28 ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku, poz. 351 z późn.zm.) (dalej w skrócie: uor). Zgodnie z ust. 1 pkt 6 tego artykułu rzeczowe składniki aktywów obrotowych (tzn. materiały, produkty i towary) wycenia się według cen nabycia lub kosztów wytworzenia nie wyższych od cen ich sprzedaży netto na dzień bilansowy. Przy czym pojęcie ceny nabycia odnosi się wyłącznie do materiałów i towarów, natomiast produkty wyceniane są według kosztów wytworzenia. Z kolei ograniczenie wyceny do wartości nieprzekraczającej ceny sprzedaży netto odnosi się zarówno do materiałów, towarów jak i produktów.

Idąc dalej w kierunku wyłącznie produktów, art. 28 ust. 3 uor uszczegóławia pojęcie kosztu wytworzenia. Mianowice:

Koszt wytworzenia produktu obejmuje koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem (koszty bezpośrednie) oraz uzasadnioną część kosztów pośrednio związanych z wytworzeniem tego produktu (koszty pośrednie).

Koszty bezpośrednie obejmują  - zgodnie z uor - wartość zużytych materiałów bezpośrednich, koszty pozyskania i przetworzenia związane bezpośrednio z produkcją i inne koszty poniesione w związku z doprowadzeniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje w dniu wyceny.

A mówiąc prościej – koszty bezpośrednie powstają na wydziałach produkcyjnych i są to przede wszystkim koszty:

- zużytych materiałów bezpośrednich (surowców, półfabrykatów, opakowań podstawowych, np. butelek, puszek i innych materiałów),
- wynagrodzeń pracowników bezpośrednio produkcyjnych (łącznie z narzutami, tj. składkami ZUS oraz świadczeniami socjalnymi).

Niekiedy do kosztów bezpośrednich zalicza się również:

- wartość zużycia narzędzi specjalnych niezbędnych do wytworzenia określonych produktów,
- usługi obce związane z wytworzeniem określonych produktów (obróbka obca),
- wartość zużycia energii na cele technologiczne, w przypadku możliwości bezpośredniego jej przyporządkowania do wytwarzanych produktów,
- koszty prac rozwojowych czy przygotowania nowej produkcji.

Koszty bezpośrednie produkcji księgujemy na konto 50 – Koszty działalności podstawowej – produkcyjnej.

Koszty pośrednie (wydziałowe, ogólne) również powstają na wydziałach produkcyjnych, jednak ich związek z wytwarzanymi produktami nie jest możliwy do ustalenia w sposób bezpośredni. Są to przede wszystkim koszty związane z:

- utrzymaniem ruchu maszyn i urządzeń (przeglądy, serwis, konserwacja, naprawy, energia itp.),
- transportem wewnątrzzakładowym,
- administracją wydziału (wynagrodzenia wraz z pochodnymi pracowników pośrednio produkcyjnych, np. kierownika produkcji),
- amortyzacją środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wykorzystywanych w procesie produkcji,
- ogrzewaniem, oświetleniem, utrzymaniem czystości itp.

Koszty pośrednie produkcji księgujemy na konto 52 – Koszty wydziałowe.

Koszty pośrednie produkcji dzielą się na zmienne i stałe, w zależności od tego jak na ich wielkość wpływa rozmiar produkcji (mierzony np. ilością wytwarzanych wyrobów).

Koszty zmienne to te, które zmieniają się w miarę proporcjonalnie do zmian wielkości produkcji. Są to np. koszty energii, paliw, oprzyrządowania, których zużycie zależy od czasu pracy maszyn i urządzeń.

Natomiast koszty stałe to te, które nie zmieniają się wraz ze zmianami rozmiarów produkcji i są ponoszone nawet wtedy, kiedy przedsiębiorstwo nic nie produkuje. Przykładem kosztu stałego jest amortyzacja linii produkcyjnej obliczana metodą liniową.

Warto zaznaczyć też, że większość kosztów pośrednich produkcji ma charakter kosztów mieszanych, gdyż zawierają w sobie zarówno element stałości jak i zmienności. Dlatego jednostka musi zastosować określoną metodę podziału kosztów pośrednich na stałe i zmienne (szczegółowo napiszę o tym innym razem).

Po co ten podział kosztów pośrednich? Otóż po to, że do kosztów wytworzenia produktów zaliczamy tylko uzasadnioną część kosztów pośrednich produkcji, zaś ta uzasadniona część obejmuje:

- zmienne pośrednie koszty produkcji oraz
- tę część stałych, pośrednich kosztów produkcji, które odpowiadają poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych.

Co to znaczy normalne wykorzystanie zdolności produkcyjnych?

Zgodnie z uor za normalny poziom wykorzystania zdolności produkcyjnych uznaje się przeciętną, zgodną z oczekiwaniami w typowych warunkach, wielkość produkcji za daną liczbę okresów lub sezonów, przy uwzględnieniu planowych remontów.

Czyli przykładowo: jeżeli jednostka posiada możliwości i zasoby do wyprodukowania w m-cu 1000 sztuk produktów, a wytworzyła tylko 800 sztuk, to poziom wykorzystania normalnych zdolności produkcyjnych wynosi 80% i w takim procencie możemy zaliczyć stałe koszty pośrednie do kosztów wytworzenia produktów.

Do kosztów wytworzenia produktu nie zalicza się kosztów:

1) będących konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i strat produkcyjnych;

2) ogólnego zarządu, które nie są związane z doprowadzaniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje na dzień wyceny;

3) magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, chyba że poniesienie tych kosztów jest niezbędne w procesie produkcji;

4) kosztów sprzedaży produktów.

Koszty te wpływają na wynik finansowy okresu sprawozdawczego, w którym zostały poniesione.

Jeżeli stosowany do rozliczeń kosztów pośrednich (wydziałowych) sposób ewidencji nie zapewnia bieżącej eliminacji kosztów stałych niewykorzystanych normalnych zdolności produkcyjnych, na skutek czego stan niesprzedanej produkcji gotowej i niezakończonej jest wyceniany po „zawyżonym” koszcie wytworzenia, to na dzień bilansowy może być konieczne doprowadzenie kosztu wytworzenia znajdujących się w zapasie produktów do przewidzianego ustawą poziomu.

Wiemy już co składa się na koszt wytworzenia produktów. Wiemy jakie koszty księgować na koncie 50 (produkcja podstawowa) a jakie na koncie 52 (koszty wydziałowe). Ale co dalej?

  • Jak przypisać koszty pośrednie do poszczególnych produktów?
  • Jak podzielić ogół kosztów produkcji na poszczególne wyroby gotowe i produkcję niezakończoną?
  • Jakie dodatkowe wymogi wyceny obowiązują na dzień bilansowy?
  • Jakie uproszczenia i kiedy możemy zastosować w tym zakresie?
  • Jak na bieżąco ( w trakcie roku) ustalić koszt wytworzenia produktów?
  • Jakie zasady bieżącej ewidencji powinniśmy stosować w zakresie produktów?

O tym w kolejnych artykułach.

Monika Zwolańska, dyplomowany księgowy, biegły rewident

Chcesz dowiedzieć się więcej, skorzystaj z naszego programu
INFORLEX Plan kont dla firm – program
INFORLEX Plan kont dla firm – program
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Księgowość
    1 sty 2000
    24 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    E-faktury ustrukturyzowane od 2022 r. Czy znikną faktury papierowe?

    E-faktury ustrukturyzowane od 2022 r.. Nadciąga rewolucja w fakturowaniu. Znane do tej pory faktury papierowe, jak i stosowane obecnie faktury elektroniczne nie będą jedynymi dopuszczalnymi formami dokumentowania transakcji. Faktury ustrukturyzowane mają być wprowadzone na zasadach dobrowolności od 1 stycznia 2022 roku.

    Polski Ład - duże rodziny bez podatku

    Polski Ład. Jesteśmy otwarci na poprawkę w Polskim Ładzie wspierającą rodziny - powiedział rzecznik rządu Piotr Müller odpowiadając na pytanie o dodatkowe wsparcie podatkowe dla dużych rodzin. Dodał, że jest pakiet kilku rozwiązań wnoszonych przez parlamentarzystów PiS, są one poważnie rozważane.

    Stałe miejsce prowadzenia działalności a obecność pracowników

    Stałe miejsca prowadzenia działalności gospodarczej dla potrzeb podatku VAT jest istotne, ponieważ determinuje miejsce (kraj), na terytorium którego usługi powinny być opodatkowane. Jest to często kwestia sporna, będąca przedmiotem orzeczeń nie tylko krajowych sądów administracyjnych, ale także Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

    Ulga na powrót w PIT - zmiany od 2022 roku

    Ulga na powrót w PIT. Po konsultacjach związanych z podatkową częścią Polskiego Ładu, rząd zdecydował się zmienić niektóre z jego założeń, m.in. w zakresie konstrukcji ulgi na powrót. Przypomnijmy, że w pierwotnych założeniach Polskiego Ładu ulga na powrót miała mieć konstrukcję odliczenia od podatku indywidualnie wyliczonej kwoty, która miała być ustalona na podstawie podatku należnego za poprzednie lata.

    Czy darowizna od brata jest zwolniona z podatku?

    Darowizna od brata a podatek od spadków i darowizn. Czy darowizna, którą podatnik otrzyma od brata, podlega zwolnieniu z podatku zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn?

    Praca zdalna a obowiązek składania deklaracji CIT-ST

    Deklaracja CIT-ST a praca zdalna. Pandemia wirusa COVID-19 wymusiła na pracodawcach zmiany organizacji pracy w zakładach pracy. Gdzie tylko było to możliwe, pracownicy zostali skierowani do wykonywania pracy w formie zdalnej (home office). Było to ogromne wyzwanie logistyczne, w których dotychczas praca była świadczona głównie stacjonarnie w siedzibie pracodawcy. Zmiana sposobu świadczenia pracy przez osoby zatrudnione wpłynęła na wiele kwestii z zakresu prawa pracy, między innymi wymusiła na rządzących zajęcie się tematem uregulowania pracy zdalnej. Przepisy w tym zakresie są obecnie konsultowane w ramach Rady Dialogu Społecznego. Praca zdalna stawia przed nami jednak o wiele więcej pytań. Jednym z problemów, jaki pojawia się w nawiązaniu do tego tematu, jest obowiązek składania deklaracji CIT-ST do urzędu skarbowego w przypadku, gdy pracodawca posiada zakłady (oddziały) na terenie innej jednostki samorządu niż siedziba przedsiębiorstwa. Czy w przypadku świadczenia pracy zdalnej przez pracowników również możemy mówić o obowiązku składania deklaracji CIT-ST przez podmioty, które przed pandemią nie były do tego zobowiązane?

    Polski Ład w podatkach - jak uniknąć negatywnych zmian

    Polski Ład w podatkach. Już teraz pojawiają się różne pomysły mające na celu uniknięcie negatywnych dla podatników skutków Polskiego Ładu. Są to np.: przekształcenie w spółkę z o.o., w spółkę komandytowo-akcyjną, ucieczka za granicę, przejście na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych albo estoński CIT. Eksperci przestrzegają jednak: każdy przedsiębiorca musi indywidualnie przeanalizować, co mu się opłaca. Radzą też wstrzymać się jeszcze z decyzjami.

    Spłata zaległości jest bez VAT. Problem z korektą odliczenia

    Spłata zaległości a VAT. Kto zalega z podatkiem wobec gminy, może uregulować dług, przekazując jej własność rzeczy lub prawa majątkowego. Ale co w sytuacji, gdy wcześniej przy ich zakupie odliczył VAT naliczony?

    Polski Ład z pakietem ulg podatkowych

    Polski Ład. Już wkrótce podatnicy, po uchwaleniu projektu z dnia 28 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw, będą mogli skorzystać z wybranych ulg podatkowych. Jakie muszą spełnić warunki, by móc po nie sięgnąć?

    Pośrednictwo w sprzedaży gwarancji a odliczenie VAT

    Transakcje pośrednictwa w sprzedaży rozszerzenia gwarancji. Podatnik prowadzący działalność handlową powinien ujmować w mianowniku proporcji VAT również, zwolnione z VAT, transakcje pośrednictwa w sprzedaży rozszerzenia gwarancji. Nie są one bowiem „pomocniczymi transakcjami finansowymi” - tak orzekł Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

    Zerowy PIT dla rodzin 4 plus

    Zerowy PIT. Rodzice co najmniej czwórki dzieci nie zapłacą podatku, jeśli ich wspólne dochody nie przekroczą 170 tys. zł rocznie. Taki jest najbardziej prawdopodobny wariant kolejnej poprawki klubu PiS do Polskiego Ładu - pisze "Dziennik Gazeta Prawna".

    Międzynarodowy Kongres Biur Rachunkowych już w październiku w Targach Kielce

    Spotkanie, to coś czego brakowało nam wszystkim w ostatnim czasie. A jeśli połączyć to z merytorycznymi wystąpieniami, warsztatami ze specjalistami, a także bankietem? To równanie oznacza tylko jedno – II Międzynarodowy Kongres Biur Rachunkowych! Patronem medialnym wydarzenia jest Infor.

    Usługi świadczone przez wspólnika na rzecz spółki komandytowej

    Spółka komandytowa. Organy podatkowe nie kwestionują zakupu usług doradczych od komplementariusza, o ile spełnione będą warunki uznania wydatku za koszt uzyskania przychodu.

    Efekty zwalczania luki VAT

    Zwalczanie luki VAT przyczynia się do tego, że rząd może o 80 mld zł zwiększyć prognozę dochodów na rok 2021 – powiedział wiceminister finansów Piotr Patkowski podczas konferencji „Uczciwy VAT, zysk dla wszystkich”.

    Orzecznictwo TSUE chroni oszustwa podatkowe w VAT

    Skuteczne działania legislacyjne państw członkowskich mające na celu wyeliminowanie oszustw podatkowych okazują się być (w świetle orzecznictwa TSUE) sprzeczne z prawem wspólnotowym – pisze profesor Witold Modzelewski. Najlepszym tego przykładem jest wyrok z 9 września 2021 r., który na podstawie jakiś mętnych wywodów uzasadnia pogląd, że wprowadzenie w Polsce w 2016 roku granicznej płatności podatnika z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów w celu eliminacji oszustw na rynku paliwowym, jest sprzeczny z prawem unijnym.

    Ulga dla klasy średniej - jakie są założenia Polskiego Ładu?

    Ulga dla klasy średniej to jedno z rozwiązań podatkowych w ramach Polskiego Ładu. Kto będzie miał prawo do ulgi? Jak wygląda algorytm dla ulgi przygotowany przez ustawodawcę?

    Opłaty drogowe - zmiany od 1 października

    Opłaty drogowe - zmiany od 1 października. Pozostało już tylko 8 dni do wygaszenia viaTOLL, który to system będzie działał tylko do 30 września 2021 r. Ministerstwo Finansów i Krajowa Administracja Skarbowa apelują, by nie zwlekać i zmienić system na e-TOLL. Z nowym systemem można zapłacić zarówno za przejazd po drogach krajowych, jak i po autostradach zarządzanych przez GDDKiA. Od 1 października 2021 r. wprowadzona zostanie nowa organizacja ruchu w Miejscach Poboru Opłat na autostradach A2 (Konin- Stryków) oraz A4 (Wrocław-Sośnica). Od tego dnia nie będą działać viaBOX i viaAUTO. Dotychczasowi użytkownicy tych urządzeń powinni korzystać z aplikacji mobilnej e-TOLL PL lub urządzeń pokładowych kompatybilnych z e-TOLL.

    Aktuariusz, wycena aktuarialna i raport aktuarialny - rola aktuariusza przy wycenie rezerw pracowniczych wg UoR, MSR 19 i KSR 6

    Wycena aktuarialna rezerw na świadczenia pracownicze - aktuariusz i jego rola (wycena aktuarialna rezerw na odprawy emerytalne, rentowe, nagrody jubileuszowe itp.).

    Zakup obywatelstwa z paszportem - nowy kierunek optymalizacji podatkowej

    Optymalizacja podatkowa. W internecie pojawiły się oferty w rodzaju: Kup paszport - obywatelstwo. Uzyskaj rezydencję podatkową. Eksperci radzą, by dobrze przemyśleć odpowiedź.

    Polski Ład. Ułatwienia związane z rozliczaniem składki zdrowotnej

    Polski Ład jest w tej chwili w Sejmie, jest po pierwszym czytaniu, za chwilę zaczną się prace komisyjne. Jakich zmian możemy się jeszcze spodziewać w trakcie tych prac? W studio DGP rozmawiamy z wiceministrem finansów Janem Sarnowskim.

    Wiążące polecenie dotyczące prowadzenia spraw w grupie spółek

    Wiążące polecenie w grupie spółek. Spółka dominująca uczestnicząca w grupie spółek będzie mogła wydawać spółce zależnej wiążące polecenia – nie zawsze jednak spółka zależna będzie nimi związana. Skutki wiążącego polecenia w grupie spółek i okoliczności odmowy jego wykonania wyjaśnia Bartosz Lewandowski – aplikant radcowski z Lubasz i Wspólnicy – Kancelarii Radców Prawnych.

    Będą wyjaśnienia podatkowe do Polskiego Ładu

    Polski Ład. Chcemy opublikować wyjaśnienia podatkowe, dotyczące rozwiązań wprowadzonych w ramach Polskiego Ładu dla przedsiębiorców, które będą wiążące dla administracji – powiedział wiceminister finansów Jan Sarnowski podczas EKG w Katowicach

    Ekologia coraz ważniejsza w strategiach firm

    Ekologia w strategiach firm. Prawie 57% firm na świecie uważa, że pandemia przyspieszyła realizację celów środowiskowych w firmie. Instytucje finansowe i rosnące oczekiwania społeczne są głównym katalizatorem zmian – wynika z najnowszego raportu ING i EY Biznes dla klimatu. Raport o zmianie priorytetów.

    Gadżety reklamowe a koszty uzyskania przychodów

    Gadżety reklamowe a koszty. Wydatki poniesione na nabycie drobnych gadżetów z logo podatnika, które są rozdawane dobrowolnie i nieodpłatnie, stanowią wydatki reklamowe. Tego rodzaju wydatki, jako spełniające kryteria z art. 15 ust 1 ustawy o CIT, mogą być w całości uznane za koszty uzyskania przychodów. Tak uznał Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 17 września 2021 r.

    Kiedy można odliczyć VAT od zakupu artykułów spożywczych?

    Odliczenie VAT od artykułów spożywczych. Podatnicy w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nabywają różnego rodzaju artykuły spożywcze wpływające na komfort organizowania spotkań, motywację pracowników czy postrzeganie przedsiębiorcy na rynku. Kiedy możliwe jest odliczenie VAT od tych artykułów?