Ewidencja środków pieniężnych w kasie

Za pośrednictwem znaków pieniężnych (banknotów i monet) jednostki regulują przede wszystkim rozrachunki z tytułu:

• wynagrodzeń, premii i nagród dla pracowników,

• delegacji służbowych,

• drobnych zakupów materiałów, towarów, usług i paliwa.

Definicja środków pieniężnych

Środki pieniężne są elementem aktywów, czyli kontrolowanych przez jednostkę zasobów majątkowych o wiarygodnie określonej wartości, powstałych w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych.

Środki pieniężne zaliczane są do aktywów pieniężnych. Prawo bilansowe nie definiuje pojęcia „środki pieniężne”, ale określa aktywa pieniężne. Zgodnie z nim, aktywa pieniężne to aktywa w formie:

• krajowych środków płatniczych,

• walut obcych,

• dewiz, jak również

• innych aktywów finansowych, zwłaszcza naliczonych od nich odsetek.

Wycena środków pieniężnych

W ciągu roku oraz na dzień bilansowy środki pieniężne wyrażone w walucie polskiej wykazuje się w wartości nominalnej. Wyrażone w walutach obcych operacje gospodarcze dotyczące kupna walut ujmuje się w księgach rachunkowych na dzień ich przeprowadzenia po kursie sprzedaży walut stosowanym przez bank, z którego usług jednostka korzysta. Rozchód waluty obcej przelicza się po stosowanym przez bank kursie jej sprzedaży.

Środki pieniężne wyrażone w walucie obcej nie rzadziej niż na dzień bilansowy wycenia się według średniego kursu ustalonego dla danej waluty obcej przez NBP.

Ewidencja środków pieniężnych

Jednostki zobowiązane są do prowadzenia ksiąg pomocniczych, w szczególności dla operacji gotówkowych w przypadku prowadzenia kasy. Konta ksiąg pomocniczych obejmują zapisy, które są uszczegółowieniem i uzupełnieniem zapisów kont księgi głównej. Raporty kasowe, w których są wpisywane wszystkie dowody księgowe obrotu gotówkowego, dotyczące wpłat i wypłat środków pieniężnych, najczęściej spełniają funkcje ksiąg pomocniczych dla konta księgi głównej 101 - „Kasa”.

Zapamiętaj!

Księgi rachunkowe prowadzi się na bieżąco, jeżeli ujmuje się wpłaty i wypłaty gotówką, czekami i wekslami obcymi - w tym samym dniu, w którym zostały dokonane.

KONTO 101 - „KASA”

Konto 101 - „Kasa” służy do ewidencji zarówno krajowej, jak i zagranicznej gotówki znajdującej się w kasach jednostki.

Na stronie Wn konta 101 ujmuje się wpływy gotówki oraz nadwyżki kasowe, a na stronie Ma - rozchody gotówki i niedobory kasowe. Wartość konta 101 koryguje się o różnice kursowe dotyczące gotówki w obcej walucie.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Jeżeli w jednostce sektora finansów publicznych często występują obroty zagranicznymi środkami płatniczymi, warto w takiej sytuacji utworzyć odrębne konto księgi głównej, np. 102 - „Kasa walutowa”, na którym obowiązywać będą oczywiście takie same zasady dokumentacji i ewidencji jak na koncie 101. Zagraniczne środki płatnicze przechowywane w kasie walutowej ujmuje się w ich wartości nominalnej wyrażonej w walucie obcej z podziałem na poszczególne waluty oraz w złotych polskich po przeliczeniu według kursu w dniu zakupu, ustalonego przez bank, z usług którego jednostka korzysta.

Wartość środków pieniężnych w kasie walutowej koryguje się, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z 28 lipca 2006 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych jednostek sektora finansów publicznych, na koniec każdego kwartału o wyliczone różnice kursowe w korespondencji z kontem 750 - „Przychody i koszty finansowe”.

EWIDENCJA SZCZEGÓŁOWA KONTA 101

Ewidencja szczegółowa prowadzona do konta 101 powinna umożliwić ustalenie:

• stanu gotówki w walucie polskiej, a w jednostkach budżetowych dodatkowo z podziałem na rachunki bankowe, z których gotówka została pobrana lub na które będzie odprowadzana,

• wyrażonego w walucie polskiej i obcej stanu gotówki w walucie zagranicznej, z podziałem na poszczególne waluty obce,

• wartości gotówki powierzonej poszczególnym osobom za nią odpowiedzialnym.

Środki pieniężne w drodze

W ewidencji szczególną kategorią środków pieniężnych są środki pieniężne w drodze. Stanowią one środki pieniężne znajdujące się pomiędzy kasą jednostki a jej rachunkami bankowymi lub odwrotnie.

Podjęcie środków pieniężnych z banku do kasy dokumentowane jest w każdym przypadku wyciągiem bankowym wskazującym na ich rozchód z rachunku bieżącego jednostki. Natomiast przyjęcie środków pieniężnych do kasy odbywa się na podstawie dokumentu dowód wpłaty - „KP”.

Do ewidencji środków pieniężnych w drodze służy konto 140 - „Krótkoterminowe papiery wartościowe i inne środki pieniężne”. Na stronie Wn konta 140 ujmuje się zwiększenia stanu środków pieniężnych w drodze, a na stronie Ma - zmniejszenia ich stanu. Konto 140 może wykazywać saldo Wn, które oznacza m.in. stan środków pieniężnych w drodze.

Na koncie 140 można ewidencjonować środki pieniężne w drodze na bieżąco lub na przełomie okresów sprawozdawczych (na koniec miesiąca), ale w zakresie rozliczeń pomiędzy kasą a bankiem jest to możliwe tylko wtedy, gdy raport kasowy jest sporządzany codziennie.

Podstawowe operacje gospodarcze w kasie

Podstawowe operacje gospodarcze w kasie zaprezentowano na przykładzie liczbowym.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Jak widać, w zaprezentowanym przykładzie konto 101 - „Kasa” koresponduje z kontami rozrachunkowymi, przychodowymi, kosztowymi oraz wieloma innymi. Dlatego obroty tego konta dają bogatą i cenną informację o sytuacji finansowej jednostki.

Wszystkich zainteresowanych organizacją gospodarki kasowej w jednostkach sfery budżetowej odsyłamy do „Poradnika Rachunkowości Budżetowej” nr 4/2008. Omówiono w nim szczegółowo zasady organizacji gospodarki kasowej w jednostkach sfery budżetowej, a w związku z tym wskazano istotę środków pieniężnych, ewidencję środków pieniężnych w kasie oraz dokumentację obrotu kasowego, z uwzględnieniem jej kontroli merytorycznej, formalnej i rachunkowej. Szczególną uwagę zwrócono na zabezpieczenia polskich banknotów i monet, zasady postępowania z fałszywymi i zniszczonymi znakami pieniężnymi. Ponadto zaprezentowano przykładowe zarządzenie kierownika w sprawie instrukcji kasowej oraz przykładową instrukcję kasową.

Podstawy prawne

• Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 208, poz. 1540)

• Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych jednostek sektora finansów publicznych (Dz.U. Nr 132, poz. 1020)