REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Wycena rezerwy na świadczenia pracownicze – podejście do wyznaczania założeń aktuarialnych

 dr Witold Florczak
Aktuariusz, Ekspert ds. wyceny rezerw na świadczenia pracownicze
AKSJOM Doradztwo Aktuarialne
Specjalizujemy się zarówno w wycenie rezerw na świadczenie pracownicze (zgodnie z MSR 19 i KSR 6) jak i w usługach konsultingowych na rzecz instytucji finansowych (usługi aktuarialne, Wypłacalność II, zarządzanie ryzykiem, rachunkowość zakładów ubezpieczeń).
Wycena rezerwy na świadczenia pracownicze – podejście do wyznaczania założeń aktuarialnych
Wycena rezerwy na świadczenia pracownicze – podejście do wyznaczania założeń aktuarialnych
ShutterStock

REKLAMA

REKLAMA

Wycena rezerwy na świadczenia pracownicze to skomplikowany proces. W tym procesie, wszystkie składowe powinny być właściwe i w poprawny sposób powinny odzwierciedlać rzeczywistość. Kluczowe składowe tego procesu to: dane na temat pracowników jednostki, zasady wypłaty świadczeń pracowniczych, model aktuarialny wykorzystywany do wyceny rezerwy, założenia aktuarialne wykorzystywane do wyceny.

W niniejszym artykule skoncentrujemy się na ostatnim punkcie – na założeniach aktuarialnych. Zastanowimy się, jakie powinno być podejście (podejście wynikające z MSR 19) do wyznaczania poszczególnych założeń aktuarialnych  i na ile bieżące zmiany poszczególnych czynników mają wpływ na ustalenie wartości poszczególnych założeń aktuarialnych, a tym samym na ile bieżące zmiany poszczególnych czynników mają wpływ na wartość rezerwy na świadczenia pracownicze.

Autopromocja

Przypomnijmy, że zgodnie z MSR 19 założenia aktuarialne wykorzystywane do wyceny rezerwy na świadczenia pracownicze dzielimy na założenia demograficzne i na założenia finansowe.

Główne założenia demograficzne (dla typowych świadczeń wycenianych w warunkach polskich) dotyczą:

  • umieralności,
  • przejścia na rentę,
  • rotacji pracowników.

Natomiast główne założenia finansowe (dla typowych świadczeń wycenianych w warunkach polskich) dotyczą:

  • stopy wzrostu wynagrodzeń,
  • stopy dyskontowej.

Zgodnie z MSR 19 założenia aktuarialne powinny być bezstronne i wzajemnie spójne.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Według MSR 19 założenia aktuarialne są bezstronne, jeśli nie są ani nieostrożne, ani nadmiernie ostrożne. Z kolei założenia aktuarialne są wzajemnie spójne, jeśli odzwierciedlają relacje ekonomiczne pomiędzy takimi czynnikami jak: inflacja, stopa wzrostu wynagrodzeń i stopa dyskontowa. Przykładowo, we wszystkich założeniach (takich jak założenia dotyczące stóp procentowych oraz wzrostu wynagrodzeń i świadczeń), które zależą od konkretnego poziomu inflacji w którymkolwiek z przyszłych okresów  powinno przyjmować się taki sam poziom inflacji.

Wycena rezerw na świadczenia pracownicze – ujmowanie zysków i strat aktuarialnych

Generalnie, poza dwoma przypadkami, MSR 19 nie wypowiada się na temat zasad ustalania założeń aktuarialnych. Te dwa przypadki, to założenia dotyczące umieralności i założenia dotyczące stopy dyskontowej.

Zapisy w MSR 19 dotyczące wyznaczania założenia dotyczącego tabeli umieralności są ogólne i przedstawiają się następująco:

  • jednostka ustala założenia dotyczące umieralności w odniesieniu do najlepszego możliwego oszacowania umieralności uczestników programu zarówno w trakcie okresu zatrudnienia, jak i po tym okresie,
  • w celu oszacowania ostatecznego kosztu świadczenia, jednostka uwzględnia przewidywane zmiany w umieralności, na przykład poprzez korektę standardowych tabel umieralności o szacowane pozytywne zmiany w umieralności;

zawierają jednak kilka istotnych wskazówek:

  • po pierwsze: nie ma zapisów dotyczących korzystania z konkretnych tabel umieralności,
  • po drugie: można modyfikować standardowe tabele umieralności (w Polsce standardowymi tabelami umieralności są Polskie Tablice Trwania Życia publikowane przez GUS),
  • po trzecie: przy ustalaniu tabel umieralności można uwzględniać przyszłe zmiany w umieralności.

Zatem oznacza to, że aktuariusz dokonujący wyceny rezerwy na świadczenia może sam, w oparciu o swoją wiedzę ekspercką, o standardowe tabele umieralności, o przyszłe zmiany w umieralności, wyznaczać tabele umieralności tak, aby otrzymać możliwie najlepsze oszacowania umieralności uczestników programu zarówno w trakcie okresu zatrudnienia, jak i po tym okresie. Oznacza, to, że ewentualne krótkotrwałe zmiany w poziomie umieralności nie powinny skutkować istotnym wpływem na tabele umieralności, które będą stosowane do wyceny rezerwy na świadczenia pracownicze.

Dokładnie takie samo podejście możemy zastosować do wyznaczania tabel przejścia na rentę.

Ewidencja bilansowa rezerw na świadczenia pracownicze


Analogiczna sytuacja ma miejsce w przypadku rotacji pracowników. Oczywiście nie istnieją, w tym przypadku, żadne standardowe tabele rotacji. Tabele rotacji wyznacza się w oparciu o dane specyficzne dla jednostki, w oparciu o dane z ostatnich lat przed datą bilansową, na którą sporządzana jest wycena rezerwy na świadczenia pracownicze. Dodatkowo, wyznaczając tabele rotacji, można kierować się prognozami jednostki odnośnie planowanego rozwoju zdarzeń w jednostce, które wpływają na poziom rotacji. Podsumowując, możemy napisać, że wyznaczając tabele rotacji bierzemy pod uwagę dotychczasowy (co nie oznacza, że bieżący) poziom rotacji oraz prognozy odnoszące się do zdarzeń, które wpływają na rotację, tak aby otrzymać możliwie najlepsze oszacowania rotacji uczestników programu w trakcie okresu zatrudnienia. Oznacza to, że ewentualne krótkotrwałe zmiany w poziomie rotacji pracowników nie powinny skutkować istotnym wpływem na tabele rotacji pracowników, które będą stosowane do wyceny rezerwy na świadczenia pracownicze.

W przypadku założeń finansowych podejście do ich wyznaczania jest zależne od tego jakiego założenia dotyczy.

I tak, w przypadku stopy wzrostu wynagrodzeń standardowe podejście do wyznaczania tej stopy jest oparte na długoterminowej inflacji oraz na danych pochodzących z jednostki. Zgodnie z Krajowym Standardem Aktuarialnym nr 1/2015 "Wycena zobowiązań z tytułu świadczeń pracowniczych", przy ustalaniu stopy wzrostu wynagrodzeń w jednostce należy opierać się na możliwie najlepszych oszacowaniach. Stopa wzrostu wynagrodzeń powinna zostać przyjęta co najmniej na takim poziomie, jaki jest zagwarantowany pracownikom lub zwyczajowo oczekiwany, np. zgodnie ze stopą inflacji. Nawet jeśli w układzie zbiorowym nie ma wyrażonej jawnie takiej gwarancji, to jeśli istnieje zwyczaj, który dotychczas był stosowany, którego pracownicy oczekują, a pracodawca nie mógłby odmówić jego zastosowania bez niemożliwego do zaakceptowania pogorszenia stosunków z pracownikami, powinien zostać on uwzględniony w wyznaczaniu stopy wzrostu wynagrodzeń. Zatem stopa wzrostu wynagrodzeń używana do wyceny rezerwy, nie zależy jedynie od bieżącego wzrostu wynagrodzeń, ale od kliku wspomnianych powyżej czynników oraz od wiedzy eksperckiej aktuariusza. Oznacza to, że analogicznie jak dla założeń omawianych wcześniej, ewentualne krótkotrwałe zmiany w poziomie wzrostu wynagrodzeń nie powinny skutkować istotnym wpływem na stopę wzrostu wynagrodzeń, która będzie stosowana do wyceny rezerwy na świadczenia pracownicze.

Zauważmy, że wyznaczanie wszystkich omówionych dotychczas założeń aktuarialnych miało tę samą cechę: zbierane były zarówno informacje historyczne, jak i informacje co do przyszłych możliwych zmian czynników wpływających na te założenia i na tej podstawie wyznaczane były długoterminowe założenia aktuarialne stosowane do wyceny rezerwy na świadczenia pracownicze (przypomnijmy, że wycena rezerwy na świadczenia pracownicze oparta jest na długoterminowych prognozach, często trzydziestoletnich a nawet dłuższych). Oznacza to, że krótkoterminowe wahania wartości czynników wykorzystywanych do ustalania wszystkich powyżej omówionych założeń aktuarialnych, mają (i powinny mieć) ograniczony wpływ na poziom tych założeń. Dzięki takiemu podejściu założenia te są stabilne z kwartału na kwartał, czy też z roku na rok (w zależności od częstotliwości wyceny rezerwy na świadczenia pracownicze).

Wydatki na pracownicze ubezpieczenie grupowe w księgach rachunkowych

Całkiem odmienna sytuacja ma miejsce w przypadku wyznaczania stopy dyskontowej. MSR 19 poświęcił kilka akapitów wyznaczaniu tego założenia.

Zgodnie z MSR 19 stopę stosowaną do dyskontowania zobowiązań z tytułu świadczeń po okresie zatrudnienia ustala się na podstawie występujących na koniec okresu sprawozdawczego rynkowych stóp zwrotu z wysoko ocenianych obligacji przedsiębiorstw. W dalszej części MSR 19 podaje, że w krajach, w których brak jest rozwiniętego rynku takich obligacji, stosuje się występujące na koniec okresu sprawozdawczego rynkowe stopy zwrotu z obligacji skarbowych.

W Polsce obecnie brak jest rozwiniętego rynku wysoko ocenianych obligacji przedsiębiorstw. Zatem wyceniając rezerwę na świadczenia pracownicze stosuje się występujące na koniec okresu sprawozdawczego rynkowe stopy zwrotu z obligacji skarbowych.

Zauważmy, że wyznaczanie założenia dotyczącego stóp dyskontowych jest całkowicie odmienne od wyznaczania wcześniej omówionych założeń aktuarialnych. W przypadku założenia dotyczącego stóp dyskontowych, bieżące zmiany stóp zwrotu z obligacji skarbowych, natychmiast i to w stosunku 1:1 przekładają się na stosowane stopy dyskontowe. Zatem nawet bardzo krótkotrwałe wahania stóp zwrotu z obligacji skarbowych na koniec okresu sprawozdawczego mają wpływ na poziom stóp dyskontowych i tym samym na wysokość rezerwy na świadczenia pracownicze.


Zauważmy, że w przypadku wyznaczania stóp dyskontowych MSR 19 podaje wprost, że „stosuje się występujące na koniec okresu sprawozdawczego rynkowe stopy zwrotu z obligacji skarbowych”, a nie, że np. stopy dyskontowe wyznacza się w oparciu o rynkowe stopy zwrotu z obligacji skarbowych. Oznacza to, że pole manewru przy wyznaczaniu stóp dyskontowych jest równe zero i po prostu, aby być zgodnym z MSR 19, należy jako stopy dyskontowe stosować rynkowe stopy zwrotu z obligacji skarbowych występujące na dzień bilansowy.

Zobaczmy na przykładzie obligacji WS0429 jak zmieniała się stopa zwrotu z tej obligacji.

Źródło: www.bondspot.pl, opracowanie AKSJOM Doradztwo Aktuarialne.

Wybraliśmy tę obligację, gdyż jest ona często wykorzystywana przez aktuariuszy do ustalania stóp dyskontowych.

Zauważmy, że w ostatnich latach mieliśmy kwartały w których zmiana stóp zwrotu z ww. obligacji dochodziła do (lub nawet przekraczała) 100 bp, np. w IV kwartale 2012 stopa zwrotu z obligacji spadła o 112 bp, w II kwartale 2014 stopa zwrotu z obligacji spadła o 88 bp, a w II kwartale 2015 stopa zwrotu z obligacji wzrosła o 96 bp.

Oczywiście takie fluktuacje stóp zwrotu z obligacji skarbowych mają wpływ na wyniki finansowe jednostek. Jedną z bardziej znanych sytuacji był wpływ zmiany stopy dyskontowej z 5,75% na 4,00% na koniec 2012 przy wycenie rezerwy na świadczenia pracownicze dla Grupy Tauron. Zmiana stopy dyskontowej spowodowała zmniejszenie netto wyniku finansowego Grupy o 99 mln zł. W komunikacie Grupa poinformowała: „Wynik finansowy netto Grupy obniżył się o niemal 99 mln zł na skutek jednorazowego zdarzenia, jakim był wzrost rezerwy na świadczenia pracownicze. To efekt skokowego obniżenia stóp procentowych, z którym mieliśmy do czynienia w ostatnim czasie, a co za tym idzie – obniżenia stóp zwrotu z obligacji długoterminowych. W związku z tym na dzień bilansowy Grupa przyjęła do wyceny rezerwy na świadczenia pracownicze istotnie niższą w stosunku do roku poprzedniego stopę dyskontową. To spowodowało wzrost ich wartości.”

Na koniec kluczowe pytanie czy i co można zrobić, aby uniknąć sytuacji, w których zmiana stóp zwrotu z obligacji wpływa w sposób istotny na wycenę rezerwy na świadczenia pracownicze. Oczywiście całkowicie tego wpływu wyeliminować się nie da, ale wskazówkę do odpowiedzi na to pytanie znajdziemy w MSR 19.

Na wstępie niniejszego artykułu przypomniałem, że zgodnie z MSR 19 założenia aktuarialne powinny być bezstronne i wzajemnie spójne. Przez wzajemną spójność założeń aktuarialnych (jak pisałem powyżej) MSR 19 rozumie założenia odzwierciedlające relacje ekonomiczne pomiędzy takimi czynnikami jak: inflacja, stopy wzrostu wynagrodzeń i stopy dyskontowe. Oznacza to, że wyznaczając długoterminową stopę wzrostu wynagrodzeń (czy też strukturę stóp wzrostu wynagrodzeń) powinniśmy nie tylko stosować podejście o którym pisałem wcześniej, ale brać także pod uwagę wpływ zmiany stóp procentowych (w konsekwencji stóp zwrotu z obligacji skarbowych) na długoterminową inflację i na długoterminową stopę wzrostu wynagrodzeń, tak aby odzwierciedlić relacje ekonomiczne pomiędzy tymi czynnikami. Zatem wyznaczając stopę wzrostu wynagrodzeń nie możemy jej wyznaczać bez powiązania ze stopą zwrotu z obligacji skarbowych (a w konsekwencji bez powiązania ze stopą dyskontową). Dzięki takiemu podejściu spełnimy wymóg wzajemnej spójności założeń aktuarialnych wymagany przez MSR 19 oraz zapewnimy, że zmiana stopy dyskontowej zostanie (przynajmniej częściowo) zneutralizowana przez zmianę stopy wzrostu wynagrodzeń.

Autor: dr Witold Florczak, AKSJOM Doradztwo Aktuarialne, www.aksjom.pl

Autopromocja

REKLAMA

Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie - zapraszamy do subskrybcji naszego newslettera
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Podatek PIT - część 2
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/10
    Zeznanie PIT-37 za 2022 r. można złożyć w terminie do:
    30 kwietnia 2023 r. (niedziela)
    2 maja 2023 r. (wtorek)
    4 maja 2023 r. (czwartek)
    29 kwietnia 2023 r. (sobota)
    Następne
    Księgowość
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Twój e-PIT - zwrot podatku nawet w ciągu jednego dnia

    Zwroty z większości zeznań PIT-37 złożonych w usłudze Twój e-PIT trafiają na konto znacznie szybciej. Niektórzy dostają zwrot nawet w ciągu jednego dnia - poinformował szef Krajowej Administracji Skarbowej Marcin Łoboda.

    Ulga na jedno dziecko 2024. 112 tys. zł to niestety limit dochodów wspólny dla obojga rodziców lub opiekunów prawnych

    Rodzice odliczający ulgę na dziecko często są zaskoczeni informacją, że możliwość skorzystania z tej ulgi ogranicza limit ich dochodów nie tylko w przypadku, gdy mają jedno dziecko. Także gdy mają np. dwoje dzieci, jedno z ich dzieci jest małoletnie (czyli uprawnia do ulgi) a drugie np. ukończyło 25. rok życia (czyli nie uprawnia do odliczenia ulgi prorodzinnej). Dotyczy to też sytuacji gdy dziecko po ukończeniu 18 roku życia (a przed ukończeniem 25. rok życia) przestało uczyć się lub studiować. Te zasady dotyczą zarówno roku 2024 jak i poprzednich 2023 r. i 2022 r.

    Krajowy Plan Odbudowy w Polsce w 2024 roku. Wyścig z czasem po 60 miliardów euro

    Zeszłotygodniowe informacje dotyczące odblokowania funduszy europejskich są optymistyczne – kierunek działań przyjęty przez polski rząd może liczyć na przychylność UE. Pamiętajmy jednak, że deklaracje te nie oznaczają, że środki na wspieranie reform i inwestycji zostaną nam „automatycznie” udostępnione - pisze Łukasz Kościjańczuk, partner w CRIDO.

    Czy laptop i wynajęte mieszkanie pracownika zagranicznej firmy to już zakład w Polsce?

    Pracownicy wykonujący pracę poza miejscem siedziby pracodawcy (lub innym miejscem określonym w umowie o pracę) mogą generować szereg konsekwencji podatkowych, zarówno dla pracownika, jak i dla pracodawcy, szczególnie gdy w grę wchodzi praca poza Polską, lub w Polsce, ale dla pracodawcy z innego kraju - pisze Dr Adam Barcikowski – Manager w Nexia Advcero.

    Obniżenie VAT w branży "beauty" - skutki dla budżetu państwa, gospodarki i konsumentów

    Jak obniżenie stawki podatku VAT w branży "beauty" od kwietnia 2024 roku wpłynie na dochody budżetu państwa, na zachowania przedsiębiorców i konsumentów?

    Niższy VAT od 1 kwietnia 2024 r. Stawka 8% dla usług kosmetycznych, manicure i pedicure

    Ministerstwo Finansów przygotowało już projekt rozporządzenia, które obniży od 1 kwietnia 2024 r. - z 23% do 8% – stawkę VAT na określone usługi kosmetyczne.

    Czas na reformę Unijnego Kodeksu Celnego

    Reforma (projektu) nowego Unijnego Kodeksu Celnego po konsultacjach społecznych. Od 2027 roku przewidywane jest wejście w życie nowego UKC. Będą to zmiany rewolucyjne w wielu aspektach, dziś obowiązujących przepisów prawa celnego. Wiarygodni przedsiębiorcy mają mieć znaczne uproszczenia oraz mamy przejść na „inteligentne” odprawy celne ze zwiększonym monitoringiem systemów informatycznych.

    Twój e-PIT wspólnie z małżonkiem

    Usługa Twój e-PIT umożliwia złożenie rocznego PIT wspólnie z małżonkiem. Kiedy jest to możliwe? Jakie działania należny wykonać?

    PGNiG obniża ceny gazu dla gospodarstw domowych. Ale nadal ponad 90 zł/MWh drożej od ceny zamrożonej do połowy 2024 roku

    W czwartek 29 lutego 2024 r. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki zatwierdził obniżenie o 8,3 proc. (do 290,97 zł/MWh) zatwierdzonej w grudniu 2023 r. i obowiązującej w 2024 r. taryfy na sprzedaż gazu dla gospodarstw domowych i innych tzw. odbiorców uprawnionych przez spółkę PGNiG Obrót Detaliczny. Ale do 30 czerwca 2024 r. cena netto gazu dla odbiorców uprawnionych (w tym odbiorców w gospodarstwach domowych) została zamrożona na poziomie 200,17 zł/MWh.

    Ujednolicenie sprawozdań finansowych komitetów wyborczych. Jest projekt rozporządzenia w tej sprawie

    Ustawodawca przygotował projekt rozporządzenia w sprawie łącznego sprawozdania finansowego komitetu wyborczego, który zarejestrował kandydata na wójta, burmistrza, prezydenta miasta oraz listę kandydatów na radnych. Jakie rozwiązania znalazły się w projekcie?

    REKLAMA