Refakturowanie a podatek VAT

Refakturowanie to nic innego jak zafakturowanie odsprzedaży określonych usług przez jednego podatnika (formalnego usługodawcę) na rzecz podatnika będącego bezpośrednim odbiorcą, faktycznie korzystającego z usługi w określonym zakresie. Celem refakturowania jest więc przeniesienie poniesionych kosztów przez podmiot refakturujący na podmiot, który z danych usług faktycznie korzysta - mimo że podmiot refakturujący fizycznie danej usługi nie świadczy. Stworzenie możliwości korzystania z tych usług, bezpośrednio świadczonych przez podmiot trzeci, ma u podatnika pośredniczącego w dostępie do tych usług charakter usługodawczy.

Refakturowanie jest dozwolone przy spełnieniu określonych przesłanek:

• dotyczy ono usług,

• z usług nie korzysta podmiot (albo korzysta tylko w części), na którego wystawiana jest pierwotna faktura,

• możliwość refakturowania została wyraźnie przewidziana w zawartej między stronami umowie,

• refakturowanie dokonywane jest bez naliczenia marży ani żadnego podobnego wynagrodzenia podmiotu refakturującego,

• faktura (refaktura) wystawiana jest z zastosowaniem takiej samej stawki VAT, jaka zawarta została na fakturze „pierwotnej” wystawionej przez usługodawcę.

Powyższe zasady zostały jednak ustalone w czasie obowiązywania „starej” ustawy o VAT. W konsekwencji przyjęte przez doktrynę i orzecznictwo podejście do refakturowania usług nie uwzględnia zasad określonych w Dyrektywie 2006/112/WE.

Zgodnie z art. 28 Dyrektywy 2006/112/WE, w przypadku gdy podatnik, działając we własnym imieniu, lecz na rachunek innej osoby, bierze udział w świadczeniu usług - uznaje się, że podatnik ten nabył i wyświadczył te usługi.

Należy przyjąć, że podmiot refakturujący jest faktycznie podmiotem świadczącym refakturowane usługi.

Zgodnie z obowiązującą w podatku VAT zasadą ogólną obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wykonania usługi. Jeżeli wykonanie usługi powinno być stwierdzone fakturą, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż w 7. dniu od dnia wykonania usługi.

W przypadku odsprzedaży niektórych usług (w tym przede wszystkim dostawy mediów - energii elektrycznej, cieplnej, gazu oraz usług telekomunikacyjnych) istnieje szczególny moment powstania obowiązku podatkowego. Powstaje on z chwilą upływu terminu płatności, jeżeli został on określony w umowie.

Refakturowanie a usługi najmu

Przy świadczeniu usług najmu lokali w umowie często zastrzega się, że najemca - oprócz ustalonej kwoty czynszu - będzie również zwracał koszty zużycia przez niego energii cieplnej i elektrycznej, ciepłej i zimnej wody, wywozu śmieci itp. W takiej sytuacji wynajmujący refakturuje ponoszone koszty na najemcę według otrzymanych faktur za ich zużycie.

Jeżeli podatnik zdecyduje się na refakturowanie, z umowy powinno wynikać, że czynsz obejmuje wyłącznie opłatę za najem powierzchni, ale najemca jest dodatkowo zobowiązany do zwrotu kosztów dodatkowych na podstawie refaktury wystawionej przez wynajmującego. W przypadku refakturowania dostaw energii elektrycznej, kanalizacji i gazu obowiązek podatkowy w VAT powstaje z chwilą upływu terminu płatności, jeżeli został określony w umowie właściwej dla rozliczeń z tych dostaw.

UWAGA!

Umową właściwą dla rozliczeń refakturowanych usług, dokonywanych w ramach usługi najmu, nie jest umowa z zakładem energetycznym czy jednostką właściwą w sprawie wodociągów lub kanalizacji, ale umowa zawarta między wynajmującym i najemcą.

Takie stanowisko prezentują również organy podatkowe. Tytułem przykładu można przytoczyć pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w Raciborzu z 24 maja 2006 r. (nr PP/443--8/06/33244): (...) jeżeli z umowy wynika, że najemca, niezależnie od czynszu z tytułu najmu, ponosić będzie koszty m.in. energii elektrycznej, wynajmujący może na zasadzie odsprzedaży refakturować te koszty na najemcę wg stawek VAT obowiązujących dla tych towarów. Jeżeli zatem ten, kto refakturuje daną sprzedaż, jest uznawany za dokonującego sprzedaży, to również w zakresie powstania obowiązku podatkowego i wystawiania faktur jest on traktowany jako podmiot faktycznie dokonujący sprzedaży. Zgodnie z powyższym, w przypadku refakturowania dostaw energii elektrycznej, obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług powstaje z chwilą upływu terminu płatności, jeżeli został on określony w umowie właściwej dla rozliczeń z tytułu tych dostaw. Taki sposób wyznaczenia momentu powstania obowiązku podatkowego nie koliduje w tym przypadku z terminem obowiązku wystawienia faktury. Przywołany wcześniej przepis § 15 rozporządzenia Ministra Finansów nie odwołuje się wprost do momentu dokonania sprzedaży (refakturowania kosztów energii), lecz właśnie do chwili powstania obowiązku podatkowego. Górną granicę przedziału czasowego do wystawienia faktury dokumentującej te czynności określono na dzień powstania obowiązku podatkowego, dolną ustalono na 30 dni przed dniem powstania obowiązku podatkowego, natomiast w stosunku m.in. do dostaw energii elektrycznej, jeżeli faktura zawiera informacje, jakiego okresu rozliczeniowego dotyczy, dolnej granicy nie ma. Zatem refakturowanie na najemców kosztów dotyczących zużytych przez nich mediów jest równoznaczne z odpłatnym wykonywaniem przez podatnika czynności, dla których obowiązek powstaje z chwilą upływu terminu płatności (...).

W praktyce wiele problemów przy przeniesieniu kosztów na najemcę stwarza sytuacja, w której ekonomiczny ciężar podatku od nieruchomości ponosi najemca. Podatnikiem tego podatku jest właściciel nieruchomości. W omawianej kwestii organy podatkowe prezentują stanowisko, zgodnie z którym refundacja wydatków ściśle związanych z przedmiotem najmu - jako element kalkulacji czynszu najmu - podlega zakwalifikowaniu do opłaty za usługę i jest opodatkowana stawką VAT 22%, właściwą dla samej usługi najmu.

Analigicznie wyjaśnia to pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzozowie z 8 października 2004 r. (nr PP/443-32/04): (...) Opłata z tytułu podatku od nieruchomości jest ściśle związana ze świadczoną przez panią usługą (w rozumieniu powołanej ustawy o VAT) i jest dla pani częścią należności otrzymywanej z tytułu świadczenia na rzecz najemcy lokalu czynności, a więc z tytułu świadczenia usługi. W konsekwencji, zgodnie z art. 29 ust. 1 cytowanej ustawy o VAT, opłata z tytułu podatku od nieruchomości stanowi podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Reasumując, należy stwierdzić, iż niezależnie od tego, czy kwota podatku od nieruchomości została wyodrębniona na przedmiotowej fakturze, czy też stanowić będzie element kalkulacyjny wartości usługi, zawsze jest należnością z tytułu odpłatnego świadczenia na rzecz najemcy usługi, w rozumieniu powoływanej ustawy o podatku od towarów i usług (...).

Refakturowanie usług pocztowych

Zwolniono z VAT usługi wymienione w załączniku nr 4 do ustawy, w tym wymienione w poz. 2 usługi świadczone przez pocztę państwową (PKWiU 64.11). Podatnik, który nie jest podmiotem wymienionym w poz. 2 załącznika nr 4 do ustawy o VAT, odsprzedając usługę pocztową, jest zatem obowiązany opodatkować ją z zastosowaniem odpowiedniej stawki podatku VAT. Bez znaczenia jest przy tym fakt, że faktycznego przewozu towarów na rzecz kontrahenta podatnika dokona Poczta Polska. Należy bowiem uznać, że to z podatnikiem jest zawierana przez kupujących umowa na dostarczenie zakupionego towaru. Więc to na rzecz podatnika, a nie Poczty Polskiej, kupujący będą wnosili z tego tytułu zapłatę. Ponadto podatnik, a nie Poczta Polska, będzie odpowiadał wobec nabywców za dostarczenie zakupionych towarów. Fakt posługiwania się przez podatnika podwykonawcą usługi (w tym przypadku pocztą) nie jest w żadnym razie równoznaczny z tym, że podatnik świadczy na rzecz nabywców usługi polegające na wysyłce towarów. Podatnik, wysyłając towar, korzysta z usług poczty państwowej, tak więc refakturowanie usług pocztowych ze zwolnieniem od podatku przynależnym usługom pocztowym, będących tylko elementem kosztu sprzedawanego towaru opodatkowanego odpowiednimi stawkami podatku od towarów i usług, nie jest właściwe.

Potwierdzają to organy podatkowe. W piśmie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie z 11 czerwca 2006 r. (nr USIII/443/ VAT/360/45/2006ZK) czytamy: (...) W przypadku refakturowania kosztów przesyłki pocztowej na odbiorcę zauważyć należy, iż na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług zwolnione są usługi wymienione w poz. 2 załącznika nr 4 do ustawy, czyli usługi świadczone przez pocztę państwową PKWiU 64.11. Zatem zwolnienie powyższe, mające charakter przedmiotowo-podmiotowy, ma zastosowanie wyłącznie do usług pocztowych świadczonych przez pocztę państwową i nie ma zastosowania do usług wykonywanych przez podmioty niebędące pocztą państwową. Z uwagi na powyższe, w sytuacji gdy na fakturze koszty przesyłki stanowią osobną od towaru pozycję, ich rozliczenie należy opodatkować według stawki podstawowej, o której mowa w art. 41 ust. 1 ustawy, czyli według stawki 22% (...).

Refakturowanie rozmów telefonicznych

W organizacjach często się zdarza, że pracownicy otrzymują telefony służbowe, z których nie tylko korzystają przy przeprowadzaniu rozmów służbowych, ale również używają ich do celów prywatnych. Pojawia się wówczas problem, w jaki sposób obciążyć podatnika za przeprowadzone rozmowy. W takiej sytuacji należy uznać, że obciążenia pracowników kosztami prywatnych rozmów telefonicznych dokonuje się fakturą (refakturą) VAT, ponieważ realizowanie tych rozmów - zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o VAT - stanowi świadczenie usług i podlega opodatkowaniu podatkiem VAT na zasadach ogólnych.

Przy wystawianiu faktury (refaktury) VAT pracownikom należy zastosować tę samą stawkę podatku VAT co w fakturze pierwotnej. Refaktury te winny być ujęte i rozliczone w deklaracji dla podatku od towarów VAT-7. Natomiast w przypadku gdy pracownik nie zażąda wystawienia odrębnej faktury VAT, fakturowanie (refakturowanie) takich usług telekomunikacyjnych może nastąpić według jednej zbiorczej faktury, z załączonym wykazem poszczególnych pracowników.

Podobnie wypowiedział się stanowiska możemy odnaleźć w piśmie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku w piśmie z 30 kwietnia 2004 r. (nr PI/005-244/04/CIP/04): (...) Obciążanie pracowników za prowadzone przez nich prywatne rozmowy stanowi zatem świadczenie usług na potrzeby osobiste pracowników i podlega opodatkowaniu podatkiem VAT na ogólnych zasadach. W przypadku usług telekomunikacyjnych istnieje możliwość ich refakturowania na poszczególne podmioty korzystające z tych usług. Dlatego też nie ma przeszkód, aby pracodawca wystawiał fakturę VAT na pracownika z tytułu wykonanych przez niego prywatnych rozmów telefonicznych (...).

Miejsce opodatkowania przy refakturowaniu

Miejsce świadczenia przy refakturowaniu ocenia się na zasadach właściwych dla odsprzedawanych towarów i usług. Dlatego też w praktyce mogą wystąpić dwie sytuacje:

• miejsce świadczenia wiąże się z opodatkowaniem VAT w Polsce, jeśli miejsce dokonania dostawy odsprzedawanego towaru lub miejsce świadczenia odsprzedawanej usługi znajduje się na terytorium Polski - w takim przypadku wystawiana refaktura powinna zawierać stawkę podatku właściwą dla odsprzedawanego towaru lub usługi,

• nie wiąże się z opodatkowaniem VAT w Polsce, jeśli miejsce dokonania dostawy odsprzedawanego towaru lub miejsce świadczenia odsprzedawanej usługi nie znajduje się na terytorium Polski - w takim przypadku wystawiana refaktura powinna być fakturą uproszczoną, o której mowa w § 27 rozporządzenia o fakturach, a więc fakturą bez stawki i kwoty podatku oraz kwoty należności wraz z podatkiem.

Refakturowanie usługi reklamowej na rzecz kontrahenta z UE

Jeśli nabywcą usługi świadczonej przez polskiego podatnika jest podatnik podatku od wartości dodanej mający siedzibę w innym kraju UE, miejsce świadczenia usługi należy określać zgodnie z art. 27 ust. 3 i 4 ustawy o VAT, czyli miejscem świadczenia usług jest miejsce, gdzie ich nabywca posiada siedzibę, stałe miejsce prowadzenia działalności, dla którego dana usługa jest świadczona, a w przypadku braku tych miejsc - stały adres lub miejsce zamieszkania. W konsekwencji miejscem świadczenia usługi przez polskiego podatnika VAT będzie ten kraj UE, w którym siedzibę posiada kontrahent, co powoduje, że wartość usługi reklamowej refakturowanej na unijnego kontrahenta przez polskiego podatnika nie podlega opodatkowaniu VAT.

Taki sposób refakturowania potwierdził Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków -Krowodrza, w piśmie z 22 września 2006 r. (nr PP1-443/50/06): (...) Podatnik, „refakturując” usługę reklamy umieszczonej w czasopiśmie branżowym, sam ją świadczył i powinien wystawić fakturę z uwzględnieniem tej samej stawki podatku VAT, która widnieje na fakturze pierwotnej. Z uwagi na fakt, iż refakturowanie odbywa się na rzecz kontrahenta zagranicznego, dokonując tej czynności, należy uwzględnić ww. przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, dotyczące miejsca świadczenia usług, stosownie do których ww. usługa będzie podlegać opodatkowaniu poza terytorium RP (...).

Podstawa prawna:

• ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. Nr 54, poz. 535; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 192, poz. 1382