Podwójne opodatkowanie spadków z zagranicy. Minister Finansów nie planuje zmiany przepisów

Polonia zagraniczna alarmuje: spadki z zagranicy opodatkowane dwa razy

W interpelacji poselskiej z 13 maja 2022 r. (nr 33565) do Ministra Finansów jeden z posłów wskazał na problem podwójnego opodatkowania spadków pochodzących z zagranicy. Problem dotyczy szczególnie Polaków mieszkających poza granicami naszego państwa (Polonii zagranicznej), których liczba jest szacowana na 12-15 milionów.

W zdecydowanej większości przypadków spadek otrzymany przez Polaka mieszkającego w Polsce z zagranicy jest opodatkowany podwójnie - raz za granicą i drugi raz w Polsce. Podwójny podatek dotyczy też spadków otrzymanych z Polski przez polskich emigrantów mieszkających za granicą.

Problem tkwi w tym, że standardowe umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania nie dotyczą spadków. Unikanie podwójnego opodatkowania w przypadku spadków może być uregulowane w odrębnych umowach międzynarodowych. Aktualnie Polska ma zawarte tylko trzy takie umowy: z Austrią, Węgrami oraz Czechami. W zdecydowanej zatem większości przypadków (w odniesieniu do spadków otrzymanych z innych państw niż Austria, Węgry i Czechy) otrzymanie spadku jest opodatkowanie dwukrotnie, w państwie spadkodawcy i w Polsce.

Pomimo świadomości istnienia problemu podwójnego opodatkowania spadków transgranicznych, także na szczeblu Unii Europejskiej, nie zostały implementowane praktycznie żadne środki zaradcze, ani w prawie międzynarodowym, ani krajowym.

Zdaniem Posła problem podwójnego opodatkowania spadków z zagranicy skutkuje m.in. tym, że spadkodawcy zagraniczni mniej chętnie wskazują do spadkobrania rodaków w kraju, co przekłada się także na mniejsze przychody budżetu naszego państwa. Problem ten dotyczy w szczególności spadkodawców z państw, w których zamieszkuje bardzo liczna i zamożna Polonia, takich jak Niemcy, Szwecja, Wielka Brytania, Irlandia, Norwegia czy Stany Zjednoczone i Kanada.

Poseł zadał Ministrowi Finansów pytania, czy ten:

1.  rozważa podjęcie działań legislacyjnych zmierzających do nowelizacji polskich przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn, tj. wprowadzenia zasady, istniejącej na gruncie podatków dochodowych, że nawet w przypadku braku umowy międzynarodowej, podatnik otrzymujący spadek z zagranicy miałby prawo pomniejszyć polski podatek od spadków i darowizn o podatek zapłacony za granicą?
2.  negocjowane są w chwili obecnej umowy międzynarodowe o unikaniu podwójnego opodatkowania w przypadku spadków, w szczególności z Republiką Federalną Niemiec?
3.  zamierza podjąć inne działania, aby rozwiązać problem podwójnego opodatkowania spadków zagranicznych?

Opodatkowanie spadków - przepisy

Minister Finansów w odpowiedzi z 1 czerwca 2022 r. na ww. interpelację wskazał na wstępie, że podatek od spadków i darowizn nie podlega zharmonizowaniu w ramach prawa UE [zob. Komunikat Komisji Europejskiej do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 15 grudnia 2011 r. dotyczący zwalczania przeszkód w odniesieniu do opodatkowania spadków transgranicznych w obrębie UE (COM/2011/864)].

Komisja Europejska przyjęła 15 grudnia 2011 r. dotyczące zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu spadków (K (2011) 8819) ale wytyczne te mają charakter niewiążący. Państwa członkowskie mogą więc swobodnie kształtować przepisy krajowe w tym zakresie. Przepisy te nie mogą jednak dyskryminować ze względu na obywatelstwo oraz ograniczać swobody przepływu kapitału.

Zasady opodatkowania określone w przepisach ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, zwanej dalej: „uPSiD”, pozostają w zgodzie z tymi zaleceniami.

Minister Finansów: podwójne opodatkowanie spadków to zjawisko marginalne; nie będzie zmiany przepisów

Zdaniem Ministra Finansów kwestia podwójnego opodatkowania spadków w Polsce to zjawisko marginalne i może dotyczyć przypadków, gdy spadek jest nabywany od osoby niespokrewnionej (obcej) i gdy brak jest przesłanek do zastosowania ulg od podatku, określonych w uPSiD. W przypadku nabycia majątku przez członków najbliższej rodziny uPSiD przewiduje całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn, przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 4a uPSiD.

Dlatego też Minister Finansów nie zamierza wprowadzić w polskim prawie ulgi w postaci pomniejszenia polskiego podatku od spadków i darowizn o podatek zapłacony za granicą. Zdaniem Ministra taka ulga skutkowałaby jednostronnie, po stronie polskiej, ubytkami we wpływach z podatku do budżetów gmin (jedynych beneficjentów wpływów z tego podatku).

Ponadto Minister poinformował, że aktualnie nie są negocjowane żadne umowy w zakresie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie nabycia spadku. Polska jest stroną trzech umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w dziedzinie podatku od spadków z Czechami, Austrią i Węgrami, podpisanymi odpowiednio w 1925, 1926 i 1928 roku.

- Umowa pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czeskosłowacką w sprawie zapobieżenia dwukrotnemu opodatkowaniu w dziedzinie podatków spadkowych z dnia 23 kwietnia 1925 r. (Dz. U. z 1926 r. Nr 13 poz. 78),
- Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Austrjacką o zapobieganiu dwukrotnemu pobieraniu podatku spadkowego z dnia 24 listopada 1926 r. (Dz. U. z 1928 r. Nr 61 poz. 557),
- Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Węgierskiem w celu zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu spadków z dnia 12 maja 1928 r. (Dz. U. z 1931 r. Nr 75 poz. 602).

Te trzy umowy zostały zawarte po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. W tym czasie przesunięcia majątkowe, tytułem darowizny lub spadku, były dokonywane między członkami rodziny, którzy – nie z własnej woli - znaleźli się po dwóch stronach granic. Zdaniem Ministra Finansów aktualnie formuła ta jest już historycznie wyczerpana. Dodatkowo, ewentualna eliminacja podwójnego opodatkowania spadków leży wyłącznie w gestii poszczególnych państw członkowskich. A, zdaniem Ministra, inne państwa nie wykazują obecnie potrzeby zawarcia umowy w tym zakresie.

Ponadto do Ministerstwa Finansów nie dotarły informacje, aby Komisja Europejska wyraziła potrzebę harmonizacji przepisów unijnych odnośnie do opodatkowania spadków i darowizn (w tym transgranicznych) i że podjęte zostały prace nad wprowadzeniem zmian w tym zakresie. Z tych względów państwa członkowskie nie są obecnie zobowiązane do unikania podwójnego opodatkowania spadku będącego efektem równoczesnego wykonywania przez nie swoich kompetencji podatkowych.

Z tych powodów w Ministerstwie Finansów nie planuje się podjęcia działań legislacyjnych w omawianym zakresie.

oprac. Paweł Huczko