Alimenty na dziecko nie pozbawiają prawa do umorzenia zaległości podatkowej

Brak wystąpienia choćby jednej (tzn. co najmniej jednej z dwóch przesłanek - tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego) skutkuje tym, że organ nie ma ustawowej możliwości umorzenia powstałej zaległości. Dopiero wystąpienie "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego" daje organowi możliwość swobodnego wyboru rozstrzygnięcia złożonego wniosku. Co istotne, nawet w przypadku, gdy zostanie ustalone, że w sprawie została spełniona przesłanka ważnego interesu podatnika i/bądź przesłanka interesu publicznego, organ podatkowy nie musi podjąć decyzji korzystnej dla podatnika, bowiem podejmuje ją w ramach swobodnego (choć nie dowolnego) uznania administracyjnego pozostającego jednakowoż pod kontrolą sądu administracyjnego.

Sprzedaż odziedziczonej nieruchomości w celu spłaty długów spadkowych

W analizowanym stanie faktycznym podatniczka weszła w posiadanie nieruchomości w części poprzez przyjęcie spadku po zmarłym ojcu, a w części poprzez przyjęcie darowizny. Z uwagi na długi spadkowe zdecydowała się sprzedać nieruchomość, a środki uzyskane ze sprzedaży przeznaczyć w całości na spłatę zadłużenia. Mimo to, po dokonaniu sprzedaży nieruchomości powstało zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym wynikające ze złożonego zeznania PIT-39. Podatniczka, znajdująca się w takiej sytuacji ekonomicznej, która nie pozwalała jej na spłatę zobowiązania bez uszczerbku dla siebie i rodziny, zwróciła się z wnioskiem do urzędu skarbowego o umorzenie zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych wraz z odsetkami za zwłokę. We wniosku argumentowano, że przesłanka interesu publicznego w umorzeniu zobowiązania wypełniona zostanie wobec uwzględnienia dyrektywy sprawiedliwości społecznej, bowiem podatniczka nie doprowadziła do powstania zobowiązania ojca, natomiast spłaciła je w całości wyzbywając się wartościowego składnika majątkowego. Szerzej o podatku od sprzedaży nieruchomości - piszemy tutaj.

Osoba posiadająca zadłużenie pieniężne powinna podjąć starania pozwalające osiągnąć dochody umożliwiające spłatę zaległości

Organ pierwszej instancji odmówił umorzenia zaległego podatku dochodowego. W ocenie organu nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu podatnika, ponieważ podatniczka miała pełną świadomość solidarnej odpowiedzialności za długi spadkowe po zmarłym ojcu, a dobrowolnie zrezygnowała z dochodzenia należności za spłatę zobowiązań ojca od matki i siostry, które również odziedziczyły spadek. Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził również brak wystąpienia przesłanki interesu publicznego, a wręcz sprzeczność umorzenia zaległości podatkowej z tym interesem, gdyż podatniczka zostałaby w sposób nieuzasadniony uprzywilejowana względem pozostałych podatników.

Organ drugiej instancji (Dyrektor Izby Administracji Skarbowej) z jednej strony pozytywnie ocenił wystąpienie przesłanek ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego, lecz z drugiej strony ostatecznie i tak odmówił umorzenia zaległego podatku dochodowego. Dostrzeżono, że okoliczności nakreślone przez podatniczkę pozwalają na uznanie, że określenie "ważny", jakim musi charakteryzować się interes podatnika odnosi się do jej sytuacji. Przyznano również, że przymusowe wyegzekwowanie od podatniczki spornej zaległości podatkowej nie leży w interesie publicznym. Mogłoby to bowiem zmusić ją do szukania innych źródeł zaspokajania potrzeb egzystencjalnych, w tym zwrócenie się do pomocy społecznej lub innych organizacji, gdyż podatniczka nie jest w stanie sama zaspokajać potrzeb materialnych swoich i dziecka pozostającego pod jej wyłączną opieką.

Negatywną decyzję organ uzasadnił okolicznością dobrowolnej rezygnacji przez podatniczkę z dochodzenia należności za spłatę zobowiązań ojca od matki i siostry, które solidarnie za te zobowiązania odpowiadały. Ponadto zarzucono podatniczce, że - w szczególności w dobie wzrostu inflacji - mogła wystąpić z wnioskiem o podwyższenie wysokości alimentów uzyskiwanych na małoletniego syna. Organ stwierdził zatem, że podatniczka bezzasadnie zaniechała kroków, które mogłyby poprawić jej sytuację materialną i umożliwić spłatę zobowiązania podatkowego. Co więcej, zwrócono uwagę, iż powstanie zobowiązania podatkowego nie było wynikiem nadzwyczajnego zdarzenia losowego, lecz świadomym wyborem podatniczki, która zdecydowała się odpłatnie zbyć nieruchomość. Poza tym, zdaniem organu odwoławczego, podatniczka powinna dołożyć wszelkich starań, aby przed przyjęciem spadku po zmarłym ojcu dowiedzieć się, czy ojciec jej posiadał długi albo spadek odrzucić. Zgodnie z tą sugestią mogła zawczasu przewidzieć i uniknąć niekorzystnej sytuacji finansowej.

Alimenty na zaspokajanie uzasadnionych potrzeb dziecka

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zakwestionował stanowisko organu odwoławczego, iż wzrost inflacji może stanowić istotny argument do ponownego negocjowania (podwyższenia) wysokości alimentów przyznanych na rzecz małoletniego syna podatniczki, co pozwoliłoby na poprawę możliwości spłaty zaległości podatkowej. Sąd uznał tę konstatację za wadliwą, gdyż organ w sposób nieuprawniony upatruje możliwości spłaty zaległości podatkowej w ewentualnym podwyższeniu kwoty alimentów na małoletnie dziecko. Organ odwoławczy nie wziął pod uwagę istotnej okoliczności, że alimenty płacone na małoletniego syna podatniczki winny być wydatkowane wyłącznie na potrzeby życiowe dziecka. Zgodnie bowiem z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Tym samym alimenty uzyskiwane na dziecko przeznaczone mogą być wyłącznie na zaspokajanie jego usprawiedliwionych potrzeb.

Sąd nie podzielił również stanowiska, iż podatniczka dobrowolnie zrezygnowała z dochodzenia należności za spłatę zobowiązań od matki i siostry, bowiem ich sytuacja majątkowa nie pozwalała nawet na częściową spłatę zobowiązań. Dodatkowo w ocenie Sądu organ odwoławczy pominął faktu, iż każde dochodzenie należności związane jest z wydatkami (np. opłata od sprawy sądowej), których podatniczka nie jest w stanie ponieść. Zatem twierdzenie o dobrowolnej rezygnacji z dochodzenia należności nie zostało przez organ odwoławczy wykazane.

Źródło: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 sierpnia 2023 r., sygn. akt: I SA/Gl 1392/22.