Umowa spółki cywilnej decyduje, czy po śmierci wspólnika kończy się jej byt

Istotą funkcjonowania każdej spółki cywilnej jest osobista współpraca co najmniej dwóch wspólników w przedsiębiorstwie spółki.

Śmierć jednego ze wspólników to niewątpliwie olbrzymi problem, a czasem (w przypadku spółki dwuosobowej) po prostu oznacza koniec spółki.

W takim przypadku pozostający przy życiu wspólnik musi sporządzić spis z natury towarów i usług, w związku z którymi możliwe jest odliczenie VAT naliczonego.

Remanent nie jest trudny - czyli jak przygotować spis z natury

Częstotliwość sporządzania spisu z natury przez podatników prowadzących kpir

Warto przewidzieć takie sytuacje w umowie spółki cywilnej

Spółka cywilna to umowa między wspólnikami (przedsiębiorcami), w której to zobowiązują się oni dążyć do określonego, wspólnego celu gospodarczego przez wniesienie wkładów lub w inny, określony sposób.

Choć z pozoru odpowiedź wydaje się dość jednoznaczna, śmierć jednego ze wspólników nie musi wcale oznaczać zakończenia działalności podmiotu gospodarczego i jego rozwiązania, skutkującego koniecznością sporządzenia spisu z natury.

Dzieje się tak tylko w przypadku, gdy w umowie dwuosobowej spółki cywilnej nie zostało wyraźnie zastrzeżone, że spadkobierca wejdzie na miejsce wspólnika w przypadku jego śmierci. Nie ma bowiem czegoś takiego, jak jednoosobowa spółka cywilna.

Czy spółka cywilna zmieni NIP po wejściu do niej spadkobierców w miejsce zmarłego wspólnika

Kiedy mamy do czynienia z kontynuacją działalności spółki cywilnej

W takiej sytuacji, bez względu na to, czy istnieje potencjalny chętny do przystąpienie do spółki, ulega ona rozwiązaniu tracąc tym samym podmiotowość prawno-podatkową dla podatku od towarów i usług.

W konsekwencji, zgodnie z regulacjami zawartymi w ustawie o VAT, pozostały wspólnik jest zobowiązany w imieniu spółki sporządzić spis z natury towarów pozostałych w spółce na dzień jej rozwiązania, od których przysługiwało spółce prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Ale dotyczy to tylko czynnych podatników VAT.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że informację ustaloną na tej podstawie o wartości i kwocie podatku należnego, należy dołączyć do deklaracji podatkowej spółki za okres rozliczeniowy, w którym uległa ona rozwiązaniu.

Koniecznym  jest również złożenie do urzędu skarbowego stosownego formularza VAT-Z w celu wykreślenia spółki z rejestru jako podatnika VAT, jak również uaktualnienie zgłoszenia identyfikacyjnego NIP-2 oraz załącznik NIP-D, co w konsekwencji oznacza wykreślenie spółki z ewidencji podatkowej.

Umowa spółki zawierająca adnotację o tym, że spadkobiercy zajmą miejsce nieżyjącego wspólnika

Zupełnie inaczej sprawa wygląda w sytuacji, kiedy umowa spółki wyraźnie określa, że w razie śmierci jednego z tworzących ją wspólników,  jego spadkobiercy wejdą, zajmując jego miejsce w spółce.  W takiej sytuacji, spadkobiercy powinni wskazać spółce jedną osobę, która będzie wykonywała ich prawa.

Można zatem stwierdzić, że w przypadku, gdy warunek ten zostanie spełniony spółka nie  ulega rozwiązaniu. Co więcej, trwa nadal i posługuje się dotychczasowym numerem identyfikacji podatkowej (NIP) spółki, ewidencjonuje obrót na tych samych zasadach. Nie ma zatem konieczności  sporządzenia spisu z natury towarów.

Należy jednakże pamiętać o dopełnieniu obowiązków formalnych, dokładniej mówiąc o uaktualnieniu zgłoszenia  identyfikacyjnego NIP–2 oraz załącznik NIP–D, zawierającego dane wspólników spółki.  Czas przewidziany na dokonanie powyższych zgłoszeń, to 7 dni od dnia zaistnienia zmiany. 

Jakie skutki w VAT wywoła zmiana składu wspólników spółki cywilnej

Zmiana składu osobowego wspólników spółki cywilnej, a własność samochodu będącego składnikiem majątku spółki

Elżbieta Węcławik,
Dominik Mędrzycki