Nie można nałożyć kary porządkowej na syndyka masy upadłości podczas kontroli dotyczącej spółki

• Wezwania kierowane do upadłego a odpowiedzialność podatkowa syndyka

Zaaprobowanie prezentowanego w sprawie stanowiska organów podatkowych prowadziłoby do przyjęcia nieprzewidzianej w prawie subsydiarnej odpowiedzialności syndyka za niezastosowanie się innej osoby do skierowanego do niej wezwania . W ocenie sądu, przepis art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze nie daje podstawy do obciążenia syndyka subsydiarną

odpowiedzialnością za działania upadłego w zakresie niewykonania wezwań organów skarbowych.

Tak uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w pisemnym uzasadnieniu wyroku z 28 lutego 2013 r., (sygn. I SA/Ol 21/13).

Kara porządkowa dla syndyka

Organy podatkowe nałożyły karę porządkową na syndyka masy likwidacyjnej spółki jawnej, z powodu braku – mimo wystosowanych wezwań - osobistego stawiennictwa w siedzibie urzędu skarbowego celem przeprowadzenia czynności kontrolnych w zakresie prawidłowości rozliczeń spółki w VAT.

Kara porządkowa 2013 – czyli jak co roku sto złotych więcej

Wymierzając karę porządkową, Dyrektor Izby Skarbowej powołując się na przepisy Ordynacji podatkowej wskazał, że warunkiem wymierzenia przez organ podatkowy pieniężnej kary porządkowej w związku z niedopełnieniem obowiązku stawienia się na wezwanie organu podatkowego i przedłożenia dokumentacji podatkowej upadłej spółki, jest prawidłowe wezwanie skierowane do strony, zawierające pouczenie osoby zobowiązanej do jego wykonania o skutkach niezastosowania się do niego.

Dokonując analizy w zakresie określenia strony postępowania, organ podatkowy stwierdził, że – biorąc pod uwagę przepisy prawa upadłościowego i naprawczego – przymiot ten posiada syndyk, który wchodzi w miejsce upadłego podmiotu.

Na tym tle powstał między syndykiem a organem spór w zakresie obiektywnej możliwości nałożenia kary porządkowej.

Kary porządkowe

Dyrektor, powołując się na odpowiednie przepisy ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze wskazał, że upadły z mocy prawa traci zarząd oraz możliwość korzystania i rozporządzania majątkiem należącym do niego, jednakże ta okoliczność nie pozbawia upadłego statusu podatnika, do którego stosuje się prawa i obowiązki wynikające z przepisów obowiązujących ustaw podatkowych.

We wszystkich postępowaniach, stroną w znaczeniu materialno prawnym pozostaje upadły – to on jest podmiotem praw i obowiązków, natomiast syndykowi przysługuje legitymacja formalna do występowania w tych postępowaniach, więc jest on stroną w znaczeniu formalnym.

Kara pieniężna za bezczynność wobec wezwania organu podatkowego

W zakresie prawno-podatkowym działanie syndyka należy potraktować jako działanie przez pełnomocnika z wszystkimi prawnymi tego konsekwencjami. Oznacza to, że syndyk jest osobą odpowiedzialną w czasie trwania postępowania upadłościowego za realizację wszystkich obowiązków upadłego, tj. zarówno podatnika, jak i płatnika.

Organ podkreślił, że syndyk, pomimo kierowanych do niego wezwań, nie stawiał się na wezwanie organu i nie przedstawił żądanych dokumentów. Wezwania były doręczane prawidłowo, zaś syndyk niewątpliwie zapoznał się z ich treścią (tą okoliczność organ wywiódł z dowodów doręczeń). Mimo to nie uczynił zadość obowiązkom określonym w wezwaniu, co w opinii Dyrektora IS, uzasadniało nałożenie na niego kary porządkowej. Postawa syndyka, w opinii organu, przyczyniła się bowiem do przedłużenia postępowania podatkowego.

Po wyczerpaniu toku instancyjnego syndyk zaskarżył postanowienie do WSA.

Wezwania kierowane do upadłego a odpowiedzialność podatkowa syndyka

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w niniejszej sprawie organ błędnie przyjął, że syndyk jest stroną w postępowaniu kontrolnym dotyczącym dokumentów spółki jawnej, wskazując na dyspozycję przepisu art. 144 p.u. i n. Wskazywany przepis odnosi się wyłącznie do postępowań sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości, a nie wszystkich postępowań prowadzonych w czasie upadłości.

Co podlega wyłączeniu z masy upadłości?

Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując, że błędny jest pogląd zgodnie z którym syndyk, jako osoba, która objęła majątek upadłego oraz prawo do zarządzania i rozporządzania nim i która stała się stroną wszelkich postępowań dotyczących masy upadłości wskutek tzw. bezwzględnego ustawowego podstawienia w miejsce upadłego ponosi także odpowiedzialność porządkową przewidzianą w ordynacji podatkowej i to także w sytuacji, gdy wezwania kierowane były do upadłego.

Sąd wskazał na przesłanki nałożenia kary porządkowej określone w przepisach Ordynacji podatkowej:

1. bezzasadne lub bez podania uzasadnionej przyczyny niedopełnienie obowiązku wynikającego z wezwania;

2. prawidłowość wezwania osoby wzywanej do osobistego udziału w postępowaniu ;

3. pouczenie osoby wzywanej o skutkach prawnych niezastosowania się do wezwania.

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie powyższe przesłanki niewątpliwie nie zostały spełnione w odniesieniu do ukaranego karą porządkową skarżącego. Z akt organu wynika bowiem, że wszystkie wezwania wskazywały jako wzywanego spółkę i jej wspólników, a nie syndyka.

Do tych osób kierowane było także sformułowane na końcu wezwań pouczenie o konsekwencjach niezastosowania się do wezwania. Syndyk wymieniony był pod wezwaniem (poniżej podpisu osoby wzywającej ) jako osoba , która otrzymuje to wezwanie, ale bez określenia w jakim celu jest ono syndykowi doręczane.

Zdaniem sądu, nie można zatem przyjąć, że osobą wzywaną był w tej sytuacji syndyk . Stanowiska organów nie uzasadnia nawet fakt , że wezwania kierowane do spółki przesyłano za pośrednictwem syndyka.

Zarząd ponosi odpowiedzialność za należytą rachunkowość spółki

Z treści wezwań wynika jednak niewątpliwie, że ich adresatem była spółka ( wspólnicy). Zauważenia wymaga przy tym, że ordynacja podatkowa nie przewiduje dopuszczalności nałożenia kary porządkowej za nieprzekazanie wezwania właściwemu adresatowi, nawet jeśliby obowiązek przekazania wynikał z innych przepisów.

Zaaprobowanie prezentowanego w sprawie stanowiska organów podatkowych prowadziłoby do przyjęcia nieprzewidzianej w prawie subsydiarnej odpowiedzialności syndyka za niezastosowanie się innej osoby do skierowanego do niej wezwania.

W ocenie sądu, przepis art. 144 ust. 1 u.p. i n. nie daje podstawy do obciążenia syndyka subsydiarną odpowiedzialnością za działania upadłego w zakresie niewykonania wezwań organów skarbowych.

Aleksandra Bembnista, konsultant w Zespole Zarządzania Wiedzą działu prawno-podatkowego PwC