Komisja Nadzoru Audytowego - cele, zadania, przyszłość

- Pani Przewodnicząca, Komisja Nadzoru Audytowego zakończyła niedawno pierwszą czteroletnią kadencję. Jednak wydaje się, że ciągle idea i zadania tej instytucji są nowością, nawet dla biegłych rewidentów. Jakie informacje przekazałaby Pani jako Przewodnicząca Komisji na temat jej celów i zadań?

Dorota Podedworna-Tarnowska, Przewodnicząca KNA: Rzeczywiście, KNA jest mało rozpoznawalna. Jednak nie o rozpoznawalność głównie chodzi, lecz o przyczynienie się do poprawy jakości pracy wykonywanej przez biegłych rewidentów, czyli rewizji finansowej. Pamiętajmy, iż w obecnym stanie prawnym dużo zadań związanych ze sprawowaniem nadzoru nad biegłymi rewidentami powierzonych jest samorządowi zawodowemu, Krajowej Izbie Biegłych Rewidentów. Takie rozwiązanie prawne sprawia, że nadzór jaki sprawuje KNA bardziej skierowany jest na Krajową Izbę, a nie bezpośrednio na biegłych rewidentów i firmy audytorskie.

Obrazowo można powiedzieć, że KNA jest znacznie młodszą siostrą Komisji Nadzoru Finansowego. Trzeba jednak podkreślić zdecydowaną różnicę, gdyż KNF sprawuje nadzór nad rynkiem finansowym, a KNA nadzoruje biegłych rewidentów i firmy audytorskie badające sprawozdania finansowe podmiotów. Jeśli zaś chodzi o stronę organizacyjną to nawet trudno te dwa organy porównywać. KNF dysponuje bowiem oddzielnym urzędem. Natomiast dziewięciu członków KNA w swoich działaniach wspieranych jest przez zespół kilkunastu pracowników Departamentu Rachunkowości Ministerstwa Finansów.

Powyższe nie oznacza jednak, że KNA brakuje zadań lub są one nieistotne, tym bardziej że dotyczą około 7000 biegłych rewidentów i około 1700 firm audytorskich.

Dorota Podedworna-Tarnowska, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów, Przewodnicząca Komisji Nadzoru Audytowego

- Proszę wyjaśnić jakie są to zadania?

Dorota Podedworna-Tarnowska, Przewodnicząca KNA: KNA koncentruje się w wykonywaniu swoich nadzorczych zadań w pierwszym rzędzie na tych biegłych rewidentach i firmach audytorskich, które badają sprawozdania finansowe jednostek szczególnie istotnych dla funkcjonowania gospodarki, czyli nadzorowanych przez KNF banków, zakładów ubezpieczeń, funduszy emerytalnych i inwestycyjnych, spółek giełdowych oraz SKOK-ów, formalnie w prawie określanych jako jednostki zainteresowania publicznego.

Można, bardzo uogólniając, wyodrębnić kilka najważniejszych obszarów działalności KNA.

Pierwszym, najważniejszym jest nadzór nad zewnętrznym systemem zapewniania jakości, tj. kontrolami w firmach audytorskich. Kontrole przeprowadza samorząd zawodowy biegłych rewidentów, ale to KNA uczestniczy w nadaniu ostatecznego kształtu rocznym planom kontroli i ustaleniom z kontroli w firmach audytorskich badających sprawozdania finansowe jednostek zainteresowania publicznego.

Po drugie, KNA sprawuje nadzór nad regulacjami ustanawianymi przez KIBR dotyczącymi głównie funkcjonowania samorządu zawodowego, wykonywania zawodu biegłego rewidenta  i zasad działalności firm audytorskich mając w tym zakresie prawo zatwierdzania danych regulacji lub ich zaskarżania do sądów administracyjnych.

KNA sprawuje też nadzór nad postępowaniami administracyjnymi prowadzonymi przez KIBR będąc organem odwoławczym, w szczególności w sprawach dotyczących przyznania i pozbawienia uprawnień biegłego rewidenta oraz nadania podmiotom gospodarczym statusu firmy audytorskiej.

Ponadto, KNA monitoruje działalność sądu korporacyjnego w KIBR w postępowaniach dyscyplinarnych wobec biegłych rewidentów.

Należy także wspomnieć o stosunkowo szeroko prowadzonej, mając na uwadze ograniczony skład osobowy, współpracy międzynarodowej. Na poziomie UE uczestniczymy w pracach grupy doradczej Komisji Europejskiej, osobno współpracujemy także z organami nadzoru z innych krajów europejskich, wymieniając doświadczenia w zakresie kontroli firm audytorskich, jesteśmy też obecni na forum globalnym będąc członkiem międzynarodowego zrzeszenia organów nadzoru nad firmami audytorskimi (IFIAR).

- Jesteśmy w okresie ostrych debat w związku z nowelizacją tegorocznego budżetu państwa. Na realizację wymienionych przez Panią zadań KNA przeznaczane są środki budżetowe. Czy mówiąc przysłowiowo skórka jest warta wyprawki?

Dorota Podedworna-Tarnowska, Przewodnicząca KNA: Nie zapominajmy, a co jest istotne w czasach trudności budżetowych, że KNA jest stosunkowo tanie. Mówimy o kwotach wydatków rocznie stanowiących około 0,000005 budżetu państwa. Przy czym zbliżona kwota trafia do budżetu z tytułu części opłat wnoszonych przez firmy audytorskie. Możemy powiedzieć, że mniej więcej kwoty te bilansują się. Oczywiście obecny system nadzoru publicznego ma swoje mankamenty, ale w porównaniu do przeznaczanych nakładów i zasobów możemy powiedzieć, że rezultaty działania KNA są dobre.

- Mówi Pani o wynikach działań. Proszę powiedzieć więcej jak Pani ocenia zakończoną kadencję Komisji. Jakie były najważniejsze osiągnięcia?

Dorota Podedworna-Tarnowska, Przewodnicząca KNA: Zostałam powołana na stanowisko Przewodniczącej KNA wraz z rozpoczęciem na początku lipca bieżącego roku nowej kadencji Komisji. Dlatego nie uczestniczyłam w jej wcześniejszych pracach. Jednak analiza jej dotychczasowego funkcjonowania i działania, jest w mojej opinii pozytywna i warto przedstawić osiągnięcia.

Musimy pamiętać, iż w poprzedniej kadencji budowano system nadzoru publicznego w Polsce od podstaw. Wcześniej biegli rewidenci i firmy audytorskie w określonych ramach prawnych brali samodzielnie prawie całkowitą odpowiedzialność za swoją działalność i funkcjonowanie organizacji samorządu zawodowego, Krajowej Izby Biegłych Rewidentów.

Jednak skandale finansowe z początku XXI wieku, które wybuchły na świecie i utrata reputacji przez niektóre firmy audytorskie skłoniły państwa UE, w tym Polskę, do przyjęcia regulacji, które część tej odpowiedzialności przeniosły na instytucje publiczne. W naszym państwie w 2009 r. utworzono KNA w ramach systemu nadzoru pośredniego. W poprzedniej kadencji KNA w ramach ograniczonych zasobów udało się jednak stworzyć ramy sprawnie funkcjonującego systemu nadzoru publicznego.

---

- Proszę podać przykłady najważniejszych zrealizowanych działań.

Dorota Podedworna-Tarnowska, Przewodnicząca KNA: Przede wszystkim, wypracowano zasady bieżącej współpracy z organami KIBR, w celu jak najlepszej realizacji zadań z zakresu nadzoru publicznego wykonywanych przez KIBR. Jedną z istotniejszych kwestii było przeprowadzenie przez KIBR pierwszego 3-letniego cyklu kontroli (lata 2010-2012) obejmującego 97 firm audytorskich badających sprawozdania finansowe jednostek zainteresowania publicznego. KNA wręcz bezpośrednio przyczyniała się do sukcesu w tym zakresie.

Nadzorowano ponadto proces przyznawania uprawnień biegłego rewidenta i rejestrację firm audytorskich. W ramach zadań własnych KNA zarejestrowała biegłych rewidentów oraz firmę audytorską z Kanady badających sprawozdanie finansowe spółki z Kanady notowanej na giełdzie w Warszawie.

Prowadzono działania mające na celu zapewnienie jednolitych zasad profesjonalnego wykonywania zawodu biegłego rewidenta w Polsce. KNA monitorowała przebieg postępowań dyscyplinarnych wobec biegłych rewidentów prowadzonych przez sąd korporacyjny.

W czasach malejącego zaufania do instytucji finansowych istotne było włączenie się KNA we współpracy z KNF w działania wobec biegłych rewidentów i firm audytorskich badających sprawozdania finansowe SKOK-ów.

W kontekście międzynarodowym KNA stało się aktywniejsze. W 2011 r. zostaliśmy przyjęci do międzynarodowego zrzeszenia organów nadzoru nad firmami audytorskimi. Przejawem aktywności zewnętrznej była też konferencja współorganizowana z Bankiem Światowym i Giełdą Papierów Wartościowych w Warszawie na początku 2013 r. na temat komitetów audytu w spółkach.

- Jak Pani wspomniała została Pani Przewodniczącą KNA wraz z powołaniem nowej kadencji Komisji. Jakie są plany i priorytety na tę kadencję?

Dorota Podedworna-Tarnowska, Przewodnicząca KNA: Analizujemy dotychczasowe funkcjonowanie i zdobyte doświadczenia, aby udoskonalać działania KNA podczas nowej kadencji. Proszę jednak pamiętać, że funkcjonujemy w ramach przyjętego porządku prawnego. Dopóki nie będzie w tym zakresie zmian możemy tylko wprowadzać modyfikacje w odniesieniu do funkcjonowania KNA.

Na pewno priorytetem będzie kolejny cykl kontroli (lata 2013-2015) w firmach audytorskich badających sprawozdania finansowe jednostek zainteresowania publicznego. W tym zakresie będziemy ściśle współpracować z KIBR. Także nadzorem obejmiemy zagranicznych audytorów zarejestrowanych w Polsce, o czym mówiłam wcześniej.

Dużym wyzwaniem będzie wspieranie biegłych rewidentów i ich samorządu w sprawnym wdrożeniu w Polsce międzynarodowych standardów rewizji finansowej jako norm wykonywania zawodu biegłego rewidenta w Polsce.

Przemyślenia i zintensyfikowania wymagać będzie obecność KNA na różnych forach współpracy międzynarodowej. Chciałabym także, aby KNA stała się bardziej rozpoznawalna a jej misja czytelna dla głównych interesariuszy, w pierwszej kolejności dla biegłych rewidentów, ale także dla osób zarządzających spółkami, członków rad nadzorczych spółek, inwestorów i innych instytucji publicznych regulujących funkcjonowanie gospodarki i rynków finansowych.

- Wspomniała Pani o obecnym stanie prawnym regulującym funkcjonowanie KNA. Ale przecież możemy się spodziewać, że prawo będzie zmienione w związku z reformą prowadzoną na poziomie UE.

Dorota Podedworna-Tarnowska, Przewodnicząca KNA: Tak, przed nami duże wyzwania w tym zakresie. W chwili obecnej jeszcze się toczy proces negocjacyjny na forum UE w zakresie zmian dyrektywy, która reguluje działalność biegłych rewidentów i sprawowanie nadzoru nad nimi. Negocjacje te ze strony Polski prowadzi Ministerstwo Finansów. KNA jest stroną opiniującą.

Po przyjęciu zmian na poziomie unijnym Polska będzie miała okres na dostosowanie przepisów krajowych. To wszystko zajmie czas, dlatego zmienionych przepisów, które wejdą w życie na poziomie krajowym możemy spodziewać się w drugiej połowie kadencji KNA.

W tym okresie KNA będzie wspierać Ministerstwo i uczestniczyć w wypracowaniu nowych rozwiązań. Na pewno kierunek zmian wskazuje, iż system nadzoru publicznego będzie musiał ulec wzmocnieniu oraz większa część zadań będzie musiała być wykonywana przez organ publiczny i nie będzie mogła być powierzona samorządowi biegłych rewidentów. Będziemy się przygotowywać do tych zmian, tak aby system nadzoru w nowych warunkach funkcjonował sprawnie i skutecznie.

Dziękuję za rozmowę.