Kiedy można wznowić postępowanie - przestępstwa i wydanie decyzji przez osobę lub organ podlegających wyłączeniu

Przestępstwo

Zgodnie z art. 240 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została w wyniku przestępstwa.

Aby podatnik mógł więc wystąpić z wnioskiem o wznowienie postępowania powołując się na ten przypadek, musi zwrócić uwagę na to czy zostały spełnione łącznie następujące przesłanki:
1) przy wydawaniu decyzji popełnione zostało przestępstwo;
2) istnieje związek przyczynowy pomiędzy faktem popełnienia przestępstwa a wydaniem decyzji;
3) popełnienie przestępstwa zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu.

Wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że ustawodawca posłużył się zwrotem przestępstwa w rozumieniu przepisów prawa karnego.

Przestępstwem jest więc „czyn człowieka zabroniony przez ustawę pod groźbą kary jako zbrodnia lub występek, bezprawny, zawiniony i społecznie niebezpieczny”. Nie można natomiast w tym przypadku stosować wykładni rozszerzającej, która obejmowałaby także wykroczenia jako przesłanki do wznowienia postępowania.

Podatnik będzie mógł więc przykładowo złożyć wniosek o wznowienie postępowania w przypadku popełnienia przestępstwa użycia przemocy lub groźby bezprawnej wobec organu administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, łapownictwa, płatnej protekcji, fałszywych zeznań, czy też przerabiania lub podrabiania dokumentów.

Przykładowo, w wyroku WSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt SA/Sz 1356/2003, Sąd orzekł, że stwierdzony w protokole przesłuchania świadka brak podpisu osoby przesłuchiwanej nie dowodzi, że decyzja wydana została w wyniku przestępstwa. Okoliczność ta wskazuje tylko na to, iż niepodpisany przez świadka protokół jego przesłuchania nie jest dokumentem stanowiącym jakikolwiek dowód w postępowaniu podatkowym.

Z punktu widzenia osoby chcącej złożyć wniosek o wznowienie postępowania na podstawie omawianej przesłanki nie ma znaczenia, czy przestępstwo miało wpływ na treść decyzji. Przestępstwo musi pozostawać w związku przyczynowym z faktem wydania decyzji, nie zaś w związku przyczynowym z jej treścią. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że mimo tego, iż zostało popełnione przestępstwo, podatnik nie zawsze będzie miał możliwość skorzystania z możliwości wznowienia postępowania.

Taka sytuacja może mieć przykładowo miejsce na gruncie podatku od towarów i usług. Okoliczność, że pracownicy organu podatkowego wiedzieli, że faktury dokumentujące zakup jak i sprzedaż nie odzwierciedlają rzeczywistości, nie oznacza, że decyzja podatkowa wydana została w wyniku przestępstwa i powinna zostać uchylona w oparciu o art. 240 § 1 pkt 2 Ordynacji.

Sam ustawodawca nakazał w odniesieniu do takich faktur dokonać wyłączenia podatku naliczonego z tytułu zakupu, natomiast uwzględnić w rozliczeniu podatek należny z tytułu sprzedaży. Skoro działanie organu podatkowego było zgodne z prawem, to brak jest podstaw do twierdzenia, że decyzja została wydana w wyniku przestępstwa (zob. wyrok WSA z dnia 12 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 902/2009).

Oczywiście, podobnie jak to miało miejsce przy omawianiu pierwszej przesłanki, wznowienie na tej podstawie jest dopuszczalne, gdy fakt popełnienia przestępstwa zostanie stwierdzony prawomocnym orzeczeniem sądu.

Należy zatem zawsze w pierwszej kolejności złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa lub poczekać na wyrok, gdy postępowanie jest w toku i dopiero po prawomocnym orzeczeniu sądu wszcząć procedurę wznowienia postępowania.

Kiedy można wznowić postępowanie - fałszywe dowody

Jeśli sąd stwierdzi, że przestępstwo zostało popełnione, to organ podatkowy orzekający w przedmiocie wznowienia postępowania będzie tym rozstrzygnięciem związany i nie będzie mógł samodzielnie ustalać, czy popełnienie przestępstwa miało miejsce (por. wyrok WSA z dnia 21 czerwca 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 1326/04).

Podatnik złożył wniosek o wznowienie postępowania podatkowego, uzasadniając go tym, że niekorzystna dla niego decyzja została wydana w związku z nie poddaniem się przez niego korupcyjnej propozycji kontrolujących. Jednocześnie wskazał, że złożył zawiadomienie w o popełnieniu przestępstwa i postępowanie jest w toku. Właściwy organ podatkowy odmówi wznowienia postępowania, gdyż przestępstwo korupcji nie zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu.

Od tej zasady, podobnie jak w przypadku przesłanki wznowienia postępowania opartej na fałszywych dowodach, ustawodawca wprowadził dwa wyjątki.

Po pierwsze, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne w celu ochrony interesu publicznego, postępowanie może być wznowione również przed wydaniem przez sąd orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa.

Po drugie, możliwe jest wznowienie postępowania mimo braku prawomocnego orzeczenia w kwestii sfałszowania dowodu, gdy postępowanie przed sądem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn, określonych w przepisach prawa. Najczęstszymi okolicznościami uzasadniającymi w tym przypadku wznowienie postępowania jest przedawnienie ścigania i orzekania w sprawach przestępstw, lub zaistnienie innych okoliczności przewidzianych w przepisach prawa, takich jak np. immunitet, abolicja, amnestia, śmierć oskarżonego.

Kilka miesięcy po otrzymaniu decyzji podatnik dowiedział się, że osoba która zeznawała w charakterze świadka w trakcie postępowania podatkowego złożyła fałszywe zeznania. Podatnik dowiedziawszy się o tym złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Okazało się jednak, że osoba ta już nie żyje. W związku z tym, że postępowanie przed sądem nie może być wszczęte, podatnik będzie mógł złożyć wniosek o wznowienie postępowania pomimo braku prawomocnego orzeczenia w kwestii fałszywych zeznań.

Wyłączenie

Następną przesłanką do wznowienia postępowania podatkowego jest przewidziane w art.240 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej wydanie decyzji przez pracownika lub organ podatkowy, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 130-132.

Instytucja wyłączenia stanowi proceduralne zabezpieczenie przed stronniczością pracowników organów administracji publicznej i pozwala uniknąć sytuacji konfliktu ról oraz interesów. Ma za zadanie również zapewnienie zasady prawdy obiektywnej.

W przypadkach określonych w Ordynacji podatkowej, np. stroną jest ich małżonek, rodzeństwo, wstępny, zstępny lub powinowaty pierwszego stopnia, wyłączeniu podlegają zarówno osoby przygotowujące projekty decyzji, jak również pracownicy i organy podatkowe, które podpisują decyzję.

Ustawodawca odróżnia zatem fakt udziału w postępowaniu w danej sprawie od faktu wydania decyzji w tej sprawie.

Podstawą wznowienia może być jednak tylko udział w wydaniu zaskarżonej decyzji odnoszący się do stadium decyzyjnego postępowania, a przejawiający się podpisaniem decyzji przez osobę zajmującą stanowisko organu właściwego do jej wydania albo pracownika imiennie upoważnionego przez osobę sprawującą stanowisko organu (zob. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 751/08).

Polecamy: Kontrola podatkowa

Polecamy: Podatki 2011

Udział w postępowaniu pracownika lub organu objętego normą art. 130, 131 lub 132, który wprawdzie brał udział w postępowaniu lecz nie wydał decyzji, może być oceniany jako naruszenie prawa, lecz nie stanowi przesłanki wznowienia. Innymi słowy, przed wniesieniem wniosku o wznowienia postępowania należy zwrócić uwagę, czy podmiot, który według wnioskodawcy powinien zostać wyłączony brał udział w postępowaniu, czy też wydał decyzję.

Pracownik urzędu skarbowego opracował projekt decyzji w zakresie określenia prawidłowej kwoty zobowiązania podatkowego z tytułu VAT za styczeń 2009 r. zaś decyzja została podpisana przez naczelnika urzędu skarbowego. Po kilku miesiącach od otrzymania decyzji podatnik dowiedział się, że projekt decyzji przygotował pracownik, z którym toczy spór o zabudowę wokół jego domu, przez co zgodnie z art. 130 § 1 pkt 2 o.p. pozostawał ze stroną w takim stosunku prawnym, że rozstrzygnięcie sprawy mogło mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki. W związku z tym, że pracownik ten nie podpisał decyzji, brak jest podstaw do wznowienia postępowania.

Omawiana przesłanka będzie miała także zastosowanie w razie wyłączenia wszystkich członków organu kolegialnego, bądź nawet pojedynczego członka, w sytuacji gdy organ ten straci wymagane kworum, np. w przypadku wyłączenia członka składu orzekającego samorządowego kolegium odwoławczego, gdyż kolegium orzeka wyłącznie w składach trzyosobowych.

Tekst ten pod tytułem „Wznowienie postępowania z powodu popełnienia przestępstwa oraz wydania decyzji przez osobę lub organ podlegającą wyłączeniu” został opublikowany w INFORmatorze Prawno-Podatkowym nr 17/2011.