Wszczęcie postępowania podatkowego

Postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W większości przypadków zastosowanie znajduje ta druga forma.

Wszczęcie postępowania z urzędu następuje w formie postanowienia. Wszczęcie postępowania na wniosek strony nie wymaga wydania postanowienia, ponieważ następuje wskutek wpłynięcia stosownego żądania do organu podatkowego.

To czy dane postępowanie zostało wszczęte z urzędu, czy też na żądanie strony warunkuje także formalną datę wszczęcia postępowania, od której liczone są przewidziane przez Ordynację podatkową terminy załatwienia sprawy. 

Datą wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania.

Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu. Z oczywistych względów reguła ta nie dotyczy sytuacji, w których postępowanie nie może być wszczęte, np. z powodu wniesienia żądania przez osobę do tego nieuprawnioną. 

Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione za pomocą środków komunikacji elektronicznej jest dzień otrzymania żądania przez organ podatkowy lub przez jednostkę informatyczną obsługi administracji podatkowej. 

O wszczęciu postępowania na wniosek jednej ze stron organ podatkowy zawiadamia wszystkie pozostałe osoby będące stroną w sprawie.

W pewnych sprawach postępowanie może być wszczęte niejako automatycznie i nie jest wówczas konieczne wydawanie postanowienia. Siłą rzeczy datą jego wszczęcia nie może być dzień doręczenia stronie owego postanowienia. Dzieje się tak w sprawach:

1) ustalenia zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie, jeżeli stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie;
2) umorzenia zaległości podatkowych w przypadkach, o których mowa w art. 67d § 1 Ordynacji podatkowej (chodzi tu głownie o sytuacje, w których egzekucja zaległości podatkowych nie miałaby sensu);
3) nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Organ podatkowy nie wydaje postanowienia o wszczęciu postępowania w przypadku złożenia zeznania podatkowego przez podatników podatku od spadków i darowizn. W tym przypadku za datę wszczęcia postępowania przyjmuje się datę złożenia zeznania.

Gdy żądanie wszczęcia postępowania podatkowego, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Na postanowienie o odmowie wszczęci postępowania służy zażalenie.

W przypadku ujawnienia przez kontrolę podatkową nieprawidłowości co do wywiązywania się przez kontrolowanego z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego oraz niezłożenia przez podatnika deklaracji lub niedokonania przez niego korekty deklaracji w całości uwzględniającej ujawnione nieprawidłowości, organ podatkowy wszczyna postępowanie podatkowe w sprawie, która była przedmiotem kontroli podatkowej, nie później niż w terminie 6 miesięcy od zakończenia kontroli.

Postępowania podatkowego nie wszczyna się jednak, gdy złożone przez kontrolowanego wyjaśnienia lub zastrzeżenia do protokołu kontroli zostały w całości uwzględnione przez kontrolujących.

Warunkowo postępowanie podatkowe może być wszczęte także po upływie 6 miesięcy od zakończenia kontroli podatkowej, jeżeli:

1) podatnik dokona ponownej korekty deklaracji, w której nie zostaną uwzględnione nieprawidłowości ujawnione w kontroli podatkowej;
2) organ podatkowy otrzyma informacje od organów podatkowych lub od innych organów, uzasadniające wszczęcie postępowania podatkowego.

W sprawach, w których prawa i obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ podatkowy, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony.

W sprawie połączenia postępowań organ podatkowy wydaje postanowienie, na które służy zażalenie.

Do czasu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji strona może wystąpić o rozszerzenie zakresu żądania lub zgłosić nowe żądanie, niezależnie od tego, czy żądanie to wynika z tej samej podstawy prawnej co dotychczasowe, pod warunkiem że dotyczy tego samego stanu faktycznego. Termin przewidziany na załatwienie sprawy biegnie na nowo od dnia rozszerzenia zakresu lub zgłoszenia nowego żądania.

Odmowa uwzględnienia żądania w sprawie zmiany zakresu postępowania następuje w drodze postanowienia. Nieuwzględnione żądanie wszczyna odrębne postępowanie podatkowe. Datą wszczęcia odrębnych postępowań są daty doręczenia stosownego żądania organowi podatkowemu.

Podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski) mogą być wnoszone na piśmie, telegraficznie lub za pomocą dalekopisu, telefaksu, środków komunikacji elektronicznej albo za pomocą formularza umieszczonego na stronie internetowej właściwego organu podatkowego lub jednostki informatycznej obsługi administracji podatkowej, umożliwiającego wprowadzenie danych do systemu teleinformatycznego tego organu lub jednostki, a także ustnie do protokołu.

Podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adresu (miejsca zamieszkania lub pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności), a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych. 

W postępowaniu podatkowym o charakterze danego pisma nie decyduje tytuł lecz jego faktyczna treść.

Podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokółu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Jeżeli podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu.

Organ podatkowy musi potwierdzić wniesienie podania, jeżeli osoba je wnosząca tego zażąda. Organ podatkowy lub jednostka informatyczna obsługi administracji podatkowej poświadcza, w formie elektronicznej, wniesienie podania za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo za pomocą formularza umieszczonego na stronie internetowej właściwego organu podatkowego.

Podania wnoszone w formie elektronicznej powinny być opatrzone podpisem elektronicznym oraz zawierać dane w ustalonym formacie jeżeli te przepisy nakazują wnoszenie podań według określonego wzoru.

Jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. 

Organ podatkowy postępuje w analogiczny sposób, jeżeli strona nie wniosła opłat, które zgodnie z odrębnymi przepisami powinny zostać uiszczone z góry.

Jeżeli podanie nie zawiera adresu, organ pozostawia je bez rozpatrzenia, a organ podatkowy jest zwolniony z obowiązku wezwania do uzupełnienia braków.

Pomimo nieuiszczenia stosownych opłat przewidzianych przepisami, organ podatkowy rozpatrzy podanie jeżeli:

1) za niezwłocznym rozpatrzeniem podania przemawia interes publiczny lub ważny interes strony;
2) wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity;
3) podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą.

Organ podatkowy wydaje postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, na które przysługuje zażalenie.

Jeżeli podanie dotyczy kilku spraw podlegających załatwieniu przez różne organy, organ podatkowy, do którego wniesiono podanie, rozpatruje sprawę należącą do jego właściwości. Równocześnie organ podatkowy zawiadamia wnoszącego podanie, że w sprawach innych powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu.

Jeżeli organ podatkowy otrzyma podanie złożone zgodnie z zawiadomieniem, w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia, podanie uważa się za złożone w dniu wniesienia pierwszego podania, z tym że terminy dla załatwienia sprawy liczone są od momentu faktycznego złożenia podania do organu właściwego.

Jeżeli podanie dotyczy kilku spraw, w tym spraw niepodlegających załatwieniu przez organy podatkowe, organ podatkowy, do którego wniesiono podanie, zawiadamia wnoszącego, że w tych sprawach powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu. Także i w tym przypadku jeżeli organ podatkowy otrzyma podanie złożone zgodnie z zawiadomieniem, w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia, podanie uważa się za złożone w dniu wniesienia pierwszego podania.

Może zdarzyć się, iż wniesiemy podanie do niewłaściwego organu podatkowego. W takim wypadku organ do którego je złożono przesyła je niezwłocznie do właściwego organu, informując o tym wnoszącego podanie. 

Podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem terminu określonego przepisami prawa uważa się za wniesione z zachowaniem terminu.

Jeśli jednak organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych zawartych w podaniu, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd, organ podatkowy zwraca podanie osobie, która je wniosła, z odpowiednim pouczeniem. Zwrot podania następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie.