Kiedy protokół odbioru robót warunkuje powstanie obowiązku podatkowego w VAT

Przypomnijmy, że Trybunał wrócił uwagę, iż decydującą o momencie wykonania usługi budowanej powinna być wola stron wyrażona w danym kontrakcie i jeżeli strony tego kontraktu – uwzględniając powszechną praktykę gospodarczą – ustalą, że momentem wykonania robót jest data podpisania protokołu odbioru prac to, data ta rozstrzyga o wykonaniu usługi na gruncie VAT, a w konsekwencji determinuje datę wystawienia faktury i powstanie obowiązku podatkowego (niezależnie od „faktycznego” wykonania prac i zgłoszenia ich do odbioru).

Zapraszamy do publikacji: Wyrok TSUE – przełom dla branży budowlanej?

W efekcie TSUE zakwestionował powszechną praktykę organów podatkowych nakazujących „cofanie” momentu wykonania usługi do czasu kiedy zamawiający nie zweryfikował jeszcze, czy usługa została w rzeczywistości wykonana zgodnie z warunkami umownymi, w tym czy zostały wykonane wszystkie działania jakie strony przewidziały w umowie.

Przypomnijmy dodatkowo, że omawiane – korzystne dla podatników – rozstrzygnięcie stoi w opozycji do dotychczasowego stanowiska organów podatkowych, w tym do interpretacji ogólnej Ministra Finansów z dnia 1 kwietnia 2016 roku (PT3.8101.41.2015.AEW.2016.AMT.141). Ministerstwo Finansów jednak, w dniu 31 maja 2019 roku, opublikowało komunikat, stanowiący komentarz do ww. wyroku, w którym wskazało, że treść orzeczenia TSUE nie przeczy stosowaniu interpretacji ogólnej i jej wytycznych albowiem ta, podkreśla znaczenie „momentu wykonania usługi”. Jednocześnie, ministerstwo wprost zapowiedziało, że „planuje przedstawić stanowisko do tego zagadnienia po rozstrzygnięciu sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny”.

Jak natomiast wskazał Naczelny Sąd Administracyjny?

Zgodnie z główną tezą orzeczenia z dnia 18 lipca 2019 roku (I FSK 65/16): „Po spełnieniu określonych warunków protokół odbioru robót może stanowić podstawę do przesunięcia obowiązku podatkowego.”

Co jednak należy rozumieć po przez „spełnienie określonych warunków”?

Analizując stan sprawy wydaje się, że są to odzwierciedlone w umowie, powszechnie przyjęte w praktyce gospodarczej dotyczącej branży budowalnej zasady rozliczeń oraz uznanie, iż wynagrodzenie wykonawcy jest należne po przyjęciu robót i zweryfikowaniu, iż te zostały wykonane zgodnie z ustaleniami (tu: stosowanie Warunków Kontraktowych FIDIC), a zatem mamy do czynienia ze świadczeniem ekwiwalentnym po obu stronach.

Konsekwentnie, możliwe jest przesunięcie w czasie momentu powstania obowiązku podatkowego, pomiędzy datą faktycznego wykonania usługi wynikającą ze zgłoszenia robót do odbioru, a ich zatwierdzeniem w protokole odbioru robót jako roboty kompletne i wykonane zgodnie z umową.

Omawiane orzeczenie NSA jest prawomocne i zgodnie z zapowiedziami pozostaje czekać na oficjalne ustosunkowanie się do omawianej kwestii przez Ministerstwo Finansów. Stanowisko to nie powinno jednak odbiegać od wyżej powołanych wniosków.

Polecamy: VAT 2019. Komentarz

W tym miejscu warto zaznaczyć, że w praktyce – o ile sądy administracyjne w pełni respektują rozstrzygnięcia Trybunału, o tyle organy podatkowe niejednokrotnie ignorują niekorzystne dla nich rozstrzygnięcia do czasu pojawienia się utrwalonej linii orzeczniczej sądów krajowych.  Niewątpliwie jednak zarówno sądy administracyjne jak i organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, a do tych zaliczyć należy m.in. prawo wspólnotowe wraz z jego dorobkiem. Skutkiem tego wyroki TSUE mają szczególne znaczenie, a ich ignorowanie przez Ministerstwo Finansów, czy organy podatkowe jest naruszeniem prawa (w tym art. 14a Ordynacji Podatkowej) i nie powinno mieć miejsca. Uzasadnionym jest zatem przypuszczenie, że w niedługim czasie ww. interpretacja ogólna z 2016 roku zostanie zmieniona tak, aby jej wytyczne uwzględniały treść powoływanych rozstrzygnięć TSUE oraz NSA.

Adwokat Kajetan Kubicz, Senior Associate