Zajęcie pieniędzy na rachunku VAT

Kiedy rachunek VAT może być zajęty w toku egzekucji?

Na podstawie art. 62d ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe  (Dz. U. z 2020 r. poz. 1896 z późn. zm.) środki pieniężne zgromadzone m.in. na rachunku VAT oraz rachunku rozliczeniowym są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego dotyczącego egzekucji lub zabezpieczenia należności innych niż wymienione w art. 62b ust. 2 pkt 2 tej ustawy.

Zatem z rachunku VAT mogą być realizowane wyłącznie zajęcia wierzytelności z tytułu:

- podatku od towarów i usług, dodatkowego zobowiązania podatkowego w tym podatku, a także odsetek za zwłokę w podatku od towarów i usług lub odsetek za zwłokę od dodatkowego zobowiązania podatkowego,

- podatku dochodowego od osób prawnych oraz zaliczek na ten podatek, a także odsetek za zwłokę w podatku dochodowym od osób prawnych oraz odsetek od zaliczek na ten podatek,

- podatku dochodowego od osób fizycznych oraz zaliczek na ten podatek, a także odsetek za zwłokę w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz odsetek od zaliczek na ten podatek,

- podatku akcyzowego, przedpłat podatku akcyzowego, wpłat dziennych, a także odsetek za zwłokę w podatku akcyzowym oraz odsetek od przedpłat podatku akcyzowego,

- należności celnych oraz odsetek za zwłokę od tych należności,

- należności z tytułu składek ZUS.

Dobrowolna zapłata zapobiegnie egzekucji

Minister finansów podkreśla, że zastosowanie przymusu administracyjnego, w celu wykonania obowiązku, ma miejsce dopiero po bezskutecznym upływie terminu na realizację obowiązku i wiąże się z niewykonaniem przez zobowiązanego obowiązku we wskazanym terminie. Do upływu terminu płatności zobowiązany ma możliwość uregulowania swoich zobowiązań w sposób dobrowolny. W zakresie ww. podatków i należności może również wykorzystać środki zgromadzone na rachunku VAT.

Zajęcie rachunku bankowego w toku egzekucji administracyjnej

Przepisy dotyczące postępowania egzekucyjnego i stosowanych w jego ramach środków służących doprowadzeniu do wykonania obowiązku w trybie egzekucji administracyjnej znajdują się w ustawie z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie art. 81 § 1 tej ustawy do skuteczności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie jest konieczne wskazanie, przez organ egzekucyjny, numerów rachunków bankowych zobowiązanego. Zajęcie jest bowiem skuteczne w odniesieniu do wszystkich rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank. Dodatkowo zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje również środki pieniężne, których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia oraz środki, które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.

Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego

W celu zastosowania w egzekucji obowiązku o charakterze pieniężnym, środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi.

Specjalne zawiadomienie o zajęciu rachunku VAT

Mając na uwadze szczególny charakter rachunku VAT, jak również ściśle określone zasady obciążania tego rachunku, w przypadku zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na poczet należności, którymi może być obciążony rachunek VAT, stosuje się specjalnie wprowadzone w tym celu zawiadomienie. Konstrukcja tego zawiadomienia ma ułatwić bankom prawidłową realizację zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego.

Banki mogą dowolnie decydować o wyborze rachunku do zajęcia (egzekucji)

W interpelacji poselskiej nr 28790 z 28 listopada 2021 r. jedna z posłanek poinformowała, że do jej biura poselskiego zwrócili się z prośbą o pomoc przedsiębiorcy, którym pomimo posiadania środków na rachunku przeznaczonym do płacenia podatku VAT zaległości w tym podatku zajęto nie na przeznaczonym do tego koncie, a na rachunku głównym firmy. W tej sytuacji przedsiębiorca pozostaje z zablokowanymi środkami na koncie głównym, a środków z konta VAT nie może wykorzystać. Taka praktyka jest co do zasady zgodna z przepisami ale powoduje problemy przedsiębiorców z płynnością finansową.

Posłanka wskazała, że prawo pozwala bankom na dowolność, czy egzekucja zostanie przeprowadzona z rachunku podstawowego, czy z rachunku VAT. W przypadku gdy bank zdecyduje, że przeprowadzi egzekucję z konta podstawowego, a przedsiębiorca nie ma na tyle wysokiej sprzedaży, by naliczony został VAT w kolejnych miesiącach, część jego środków zostaje zamrożona na koncie bankowym przez co najmniej 60 dni, bo dopiero po takim czasie może on wystąpić do naczelnika urzędu skarbowego o odmrożenie własnych pieniędzy.

Nie będzie zmian w przepisach egzekucyjnych dot. rachunku VAT

W odpowiedzi na tę interpelację Minister Finansów poinformował 9 grudnia 2021 r., że obecnie nie są prowadzone prace w zakresie modyfikacji zasad egzekucji z rachunków bankowych.

Minister wskazał, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co do zasady, nie zawierają regulacji odnośnie kolejności realizacji przez bank zawiadomienia o zajęciu z rachunków bankowych prowadzonych na rzecz zobowiązanego. Takich regulacji nie zawiera również ustawa Prawo bankowe.

Zdaniem Ministra podatnik mając środki na rachunku VAT, czyli rachunku dedykowanym m.in. do uregulowania zobowiązania w podatku od towarów i usług powinien wykorzystać je i zapłacić do urzędu skarbowego swoje zobowiązanie, unikając tym samym rozpoczęcia procedury postępowania egzekucyjnego.

Co do poruszonej w interpelacji kwestii zamrożenia środków na rachunku VAT przez co najmniej 60 dni, Minister podkreślił, że termin 60 dni jest to maksymalny czas jakim dysponuje naczelnik urzędu skarbowego na rozpatrzenie wniosku podatnika. W praktyce rozpatrywanie wniosków o wyrażenie zgody na przesłanie środków z rachunku VAT na rachunek rozliczeniowy trwa kilkanaście dni.

Minister wskazał przykładowo, że we wrześniu 2021 r. średni czas oczekiwania podatnika na postanowienie w tym zakresie wyniósł 15 dni, a w październiku 12 dni. Zdaniem resortu finansów organy podatkowe działają w tej kwestii sprawnie i skracają czas swoich działań do absolutnego minimum. A zatem nie można mówić (co do zasady) o zamrażaniu środków na rachunku VAT „na co najmniej 60 dni”.

Nadwyżki z rachunku VAT mogą być przekazane na rachunek rozliczeniowy

Ponadto Minister Finansów wskazał, że w przypadku posiadania przez podatnika zaległości w podatkach, które mogą być regulowane z rachunku VAT, naczelnik urzędu skarbowego wydaje decyzję odmowną wyłącznie do wysokości posiadanych zaległości. Zatem jeżeli wysokość środków na rachunku VAT jest wyższa niż posiadane zaległości nie ma przeszkód w otrzymaniu zgody i przekazaniu nadwyżki środków na rachunek rozliczeniowy celem swobodnego dysponowania środkami.

Źródło: odpowiedź Ministra Finansów z 9 grudnia 2021 r. (znak: PT8.054.3.2021) na interpelację poselską nr 28790

Paweł Huczko