Miejsce świadczenia usług dla potrzeb VAT - zasady szczególne dla niektórych usług

To druga część opracowania przygotowanego przez Ministerstwo Finansów wg stanu prawnego obowiązującego od początku 2011 roku. Część pierwsza dotyczy zasad ogólnych ustalania miejsca świadczenia usług.

Wyjątki od ogólnych zasad ustalania miejsca świadczenie usług dotyczą:

1. usług pośrednictwa na rzecz ostatecznych konsumentów,

2. usług związanych z nieruchomościami,

3. usług transportu,

4. usług pomocniczych do usług transportowych, (m.in. załadunek, rozładunek, przeładunek),

5. usług w dziedzinie kultury, sztuki, sportu, nauki, edukacji, rozrywki oraz podobnych usług,

6. usług restauracyjnych i cateringowych,

7. usług krótkoterminowego wynajmu środków transportu,

8. usług elektronicznych,

9. usług „niematerialnych”,

10. usług telekomunikacyjnych lub usług nadawczych radiowych i telewizyjnych,

11. usług turystyki.

1. Miejsce świadczenie usług pośrednictwa na rzecz ostatecznych konsumentów

Miejscem świadczenia usług na rzecz podmiotów niebędących podatnikami przez pośredników działających w imieniu i na rzecz osób trzecich jest miejsce, w którym dokonywana jest podstawowa transakcja.

Osoba fizyczna mieszkająca w Szwecji wynajmuje firmę, której zadaniem jest wyszukanie i podpisanie umowy w imieniu mocodawcy z wyspecjalizowanym warsztatem samochodowym na odrestaurowanie w Polsce zabytkowego samochodu. Usługa pośrednictwa będzie opodatkowana w Polsce, ponieważ usługa odrestaurowania samochodu będzie świadczona w Polsce (tj. transakcja podstawowa).

Podstawa prawna: 28d ustawy o VAT (dalej: „ustawa”)

Jeżeli firmę, której zadaniem było wyszukanie i podpisanie umowy w imieniu mocodawcy z wyspecjalizowanym warsztatem samochodowym na odrestaurowanie w Polsce zabytkowego samochodu, wynająłby podatnik posiadający siedzibę swojej działalności w Szwecji, wówczas usługa pośrednictwa byłaby opodatkowana zgodnie z zasadą ogólną w Szwecji - art. 28b ustawy, zakładając, że usługa ta nie byłaby świadczona na cele prywatne podatnika.

Analogiczne zasady określania miejsca świadczenia obowiązują w przypadku innych usług, których miejsce świadczenia jest uzależnione od statusu nabywcy. W przypadku usług świadczonych na rzecz podmiotów niebędących podatnikami zastosowanie znajdzie zasada szczególna, natomiast gdy nabywcą jest podatnik miejsce świadczenia zostanie określone zgodnie z zasadą ogólną z art. 28b ustawy.

2. Miejsce świadczenia w przypadku usług związanych z nieruchomościami

W przypadku usług związanych z nieruchomościami miejscem świadczenia jest miejsce położenia nieruchomości.

Pod pojęciem usług związanych z nieruchomościami należy rozumieć m.in.:

- usługi świadczone przez rzeczoznawców, pośredników w obrocie nieruchomościami,
- usługi zakwaterowania w hotelach lub obiektach o podobnej funkcji, takich jak ośrodki wczasowe lub miejsca przeznaczone do użytku jako kempingi,
- usługi użytkowania i używania nieruchomości (np. najmu czy dzierżawy nieruchomości),
- usługi przygotowywania i koordynowania prac budowlanych, takich jak usługi architektów i nadzoru budowlanego (dotyczące konkretnej nieruchomości).

Polski podatnik świadczy usługi budowlane na rzecz podatnika posiadającego siedzibę swojej firmy w Niemczech na nieruchomości położonej w Czechach. W takim przypadku miejscem świadczenia przedmiotowej usługi jest terytorium Czech, natomiast podmiot zobowiązany do rozliczenia podatku z tytułu tej transakcji określać będą przepisy obowiązujące na terytorium Czech.

Polski podatnik świadczy usługi budowlane na rzecz niemieckiego podmiotu niebędącego podatnikiem VAT na nieruchomości położonej w Czechach. W takim przypadku polski podatnik powinien rozliczyć podatek od wartości dodanej w Czechach i udokumentować tę usługę zgodnie z przepisami tam obowiązującymi.

Podstawa prawna: art. 28e ustawy

3. Miejsce świadczenia usług transportu

a) miejsce świadczenia usług transportu pasażerów

Miejscem świadczenia usług transportu pasażerów jest miejsce, gdzie odbywa się transport, z uwzględnieniem pokonanych odległości.

Transport pasażerów na trasie Warszawa – Bonn - Paryż odbywa się na terytorium trzech państw. Cena biletu będzie zatem obejmowała VAT naliczony według zasad (stawek podatku) obowiązujących w Polsce, Niemczech i Francji, proporcjonalnie do pokonanych w każdym z tych państw odległości.

Podstawa prawna: art. 28f ust. 1 ustawy

b) miejsce świadczenia usług transportu towarów na rzecz ostatecznych konsumentów

Miejscem świadczenia usług transportu towarów na rzecz podmiotów niebędących podatnikami jest miejsce, w którym odbywa się transport, z uwzględnieniem pokonanych odległości.

Towary transportowane na rzecz osoby prywatnej z Kijowa do Warszawy będą opodatkowane proporcjonalnie do pokonanych w każdym z tych państw odległości.

Podstawa prawna: art. 28f ust. 2 ustawy

c) miejsce świadczenia usług transportu towarów, którego rozpoczęcie i zakończenie ma miejsce odpowiednio na terytorium dwóch różnych państw członkowskich na rzecz ostatecznych konsumentów

W przypadku gdy rozpoczęcie i zakończenie usług transportu towarów świadczonych na rzecz podmiotów niebędących podatnikami ma miejsce odpowiednio na terytorium dwóch różnych państw członkowskich, miejscem świadczenia jest miejsce, gdzie transport towarów się rozpoczyna.

Pod pojęciem miejsca rozpoczęcia transportu należy rozumieć miejsce, w którym faktycznie rozpoczyna się transport towarów, niezależnie od pokonanych odległości do miejsca, gdzie znajdują się towary. Miejsce zakończenia transportu oznacza miejsce, w którym faktycznie kończy się transport towarów.

Osoba niebędąca podatnikiem przeprowadza się z Polski do Niemiec. Zleciła ona transport mebli firmie z siedzibą w Czechach. W takim przypadku miejscem świadczenia całej usługi będzie Polska.

Podstawa prawna: art. 28f ust. 3-5 ustawy

4. Miejsce świadczenia usług pomocniczych do usług transportowych, takich jak załadunek, rozładunek, przeładunek lub podobnych usług oraz usług wyceny rzeczowego majątku ruchomego oraz na rzeczowym majątku ruchomym

W przypadku świadczenia na rzecz podmiotów niebędących podatnikami usług:

1) pomocniczych do usług transportowych, takich jak załadunek, rozładunek, przeładunek lub podobnych usług,
2) wyceny rzeczowego majątku ruchomego oraz na rzeczowym majątku ruchomym
- miejscem świadczenia usług jest miejsce, w którym usługi są faktycznie wykonywane.

Samochód prowadzony przez obywatela Niemiec uległ wypadkowi, do wyceny rozbitego samochodu znajdującego się na terytorium Polski został wynajęty przez kierowcę tego samochodu niemiecki rzeczoznawca. W takim przypadku, miejscem świadczenia tej usługi będzie Polska i świadczenie tej usługi będzie podlegało polskim przepisom o VAT.

Podstawa prawna: art. 28h ustawy

5. Miejsce świadczenia usług w dziedzinie kultury, sztuki, sportu, nauki, edukacji, rozrywki oraz podobnych usług

a) usługi w dziedzinie kultury, sztuki, sportu, nauki, edukacji, rozrywki oraz podobne usługi, takich jak targi i wystawy, oraz usługi pomocnicze do tych usług, w tym świadczenie usług przez organizatorów usług w tych dziedzinach

- świadczone na rzecz podatników

Miejsce świadczenia tego rodzaju usług na rzecz podatników określane jest zgodnie z zasadą ogólną wskazaną w art. 28b ustawy, z wyjątkiem usług wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe lub podobnych oraz usług pomocniczych do tych usług (patrz niżej)

- świadczone na rzecz podmiotów niebędących podatnikami

Miejscem świadczenia tego rodzaju usług jest miejsce, w którym ta działalność faktycznie jest wykonywana.

Podstawa prawna: art. 28g ust. 2 ustawy

b) usługi wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe lub podobne, takie jak targi i wystawy, oraz usługi pomocnicze związane z usługami wstępu na te imprezy

- świadczone na rzecz podatników

Miejscem świadczenia tego rodzaju usług jest miejsce, w którym te imprezy faktycznie się odbywają. Podstawa prawna: art. 28g ust. 1 ustawy 8

- świadczone na rzecz podmiotów niebędących podatnikami

Miejscem świadczenia tego rodzaju usług jest miejsce, w którym ta działalność faktycznie jest wykonywana.

Podstawa prawna: art. 28g ust. 2 ustawy

Bilet wstępu na targi organizowane w Warszawie będzie opodatkowany w Polsce (bez względu na to, kto jest nabywcą biletu).

Podstawa prawna: art. 28g ustawy

6. Miejsce świadczenia w przypadku usług restauracyjnych i cateringowych

W przypadku usług restauracyjnych i cateringowych miejscem ich opodatkowania jest miejsce, gdzie te usługi są faktycznie wykonywane.

Wyjątkiem jest świadczenie usług restauracyjnych i cateringowych na pokładach statków, statków powietrznych lub pociągów podczas części transportu pasażerów wykonanej na terytorium Wspólnoty. W takim przypadku miejscem świadczenia tych usług jest miejsce rozpoczęcia przewozu osób.

Wspólnotowe pojęcie usług restauracyjnych i cateringowych

Usługi restauracyjne i usługi cateringowe charakteryzuje zespół cech i czynności, w których w znacznej części przeważają usługi, w których dostawa jedzenia i/lub napojów jest tylko jednym z elementów usługi.

Usługi restauracyjne polegają na dostawie w miejscu prowadzenia działalności dostawcy przygotowanego lub nieprzygotowanego wcześniej jedzenia i/lub napojów do spożycia przez ludzi, wraz z wystarczającym poziomem usług pozwalającym na natychmiastową ich konsumpcję, podczas gdy usługi cateringowe różnią się od restauracyjnych tym, że dostawa następuje poza miejscem prowadzenia działalności świadczącego.

Nie należy dla potrzeb określenia miejsca świadczenia uważać za usługi cateringowe ani restauracyjne dostaw przygotowanego lub nieprzygotowanego jedzenia wraz z jego transportem bez żadnych usług dodatkowych.

Miejsce świadczenia dla usług restauracyjnych i cateringowych na pokładach statków, samolotów lub w pociągach

Określenie miejsca świadczenia dla usług restauracyjnych i cateringowych na pokładach statków, samolotów lub w pociągach w trakcie części transportu pasażerów wykonywanego na terytorium UE według miejsca rozpoczęcia przewozu osób nie powinno prowadzić do wniosku, że usługi świadczone w tym samym czasie na pokładzie środka transportu dla pasażerów, którzy weszli na środek transportu w różnych państwach członkowskich (w trakcie jednej „podróży” tego środka transportu) mogą mieć różne miejsce świadczenia usługi.

Zasada regulująca świadczenie usług restauracyjnych i cateringowych na pokładzie statków, samolotów lub w pociągach w trakcie części transportu pasażerów wykonywanego na terytorium UE przewiduje uproszczony system opodatkowania.

Polecamy: Postępowanie podatkowe

Polecamy: VAT 2011

Należy zatem przyjąć, że do zidentyfikowania części przewozu osób, która ma miejsce zgodnie z definicją na terytorium UE (art. 22 ust. 5 pkt 1 ustawy), decydujące znaczenie ma rozpoczęcie danym środkiem transportu podróży, a nie podróż poszczególnych pasażerów, którzy w niej uczestniczą.

Oznacza to w praktyce, że dla określenia miejsca świadczenia usług restauracyjnych lub cateringowych w części transportu osób wykonywanego na terytorium UE, który przewiduje kilka przystanków, nie są istotne miejsca tych przystanków, lecz co do zasady miejsce, w którym rozpoczął się transport tym środkiem transportu (definicje rozpoczęcia i zakończenia transportu pasażerów – art. 22 ust. 5 pkt 2-3 ustawy).

W pociągu relacji Warszawa – Zurych w wagonie restauracyjnym serwowane są posiłki. Pociąg zatrzymuje się w Poznaniu, Monachium i na stacji końcowej. Miejscem świadczenia usługi restauracyjnej w przypadku posiłków realizowanych do Monachium jest Polska (Warszawa) – art. 28i ust. 2 w związku z art. 22 ust. 5 ustawy, a w części między Monachium a Zurychem faktyczne miejsce, w którym posiłki są serwowane (do granicy niemieckoszwajcarskiej Niemcy, a za granicą Szwajcaria) – art. 28i ust. 1 ustawy.

Podstawa prawna: art. 22 ust. 5 oraz art. 28i ustawy

7. Miejsce świadczenia w przypadku usług krótkoterminowego wynajmu środków transportu

W przypadku usług krótkoterminowego wynajmu środków transportu miejscem świadczenia usług jest miejsce, w którym te środki transportu są rzeczywiście oddawane do dyspozycji usługobiorcy.

Wynajmem krótkoterminowym środków transportu jest ciągłe posiadanie środka transportu lub korzystanie z niego przez okres nieprzekraczający 30 dni, a w przypadku jednostek pływających – przez okres 90 dni.

Pojęcie środków transportu dla określenia miejsca świadczenia

Pojęcie środków transportu dla określenia miejsca świadczenia jako pojęcie prawa wspólnotowego jest znacznie szersze niż np. pojęcie nowych środków transportu ze słowniczka ustawy. Przez środki transportu dla określenia miejsca świadczenia usług należy rozumieć pojazdy silnikowe lub niesilnikowe oraz sprzęt i urządzenia przeznaczone do transportu ludzi lub przedmiotów z jednego miejsca w drugie, które mogą być ciągnięte lub pchane przez pojazdy i które zwykle są przeznaczone i faktycznie są w stanie być użyte do transportu.

Środkami transportu są m.in. przyczepy, naczepy i wagony kolejowe, nie są nimi natomiast kontenery.

Jak należy rozumieć okres ciągłego posiadania środka transportu?

Okres ciągłego posiadania środka transportu – dla ustalenia, czy mamy do czynienia z wynajmem krótkoterminowym – wynika co do zasady z umowy między stronami.

Należy jednak zaznaczyć, że umowa ta nie będzie brana pod uwagę przy określeniu okresu ciągłego posiadania środka transportu, jeżeli nie ma ona potwierdzenia w faktach.

W przypadku gdy umowa na wynajem krótkoterminowy podlega przedłużeniu, które skutkuje tym, że umowa przekracza 30 (90) dni, będzie co do zasady konieczna ponowna kwalifikacja umowy dla celów określenia miejsca świadczenia usług.

Środek transportu będzie uznawany za „faktycznie przekazany do dyspozycji klienta” w miejscu, gdzie środek transportu znajduje się w momencie, gdy klient lub osoba działająca w jego imieniu faktycznie przejmuje nad nim fizyczną kontrolę.

Polska firma wynajmuje na czas targów w Madrycie (6 dni) samochód. Usługa wynajmu zostanie opodatkowana w Hiszpanii.

Podstawa prawna: art. 28j ustawy

8. Miejsce świadczenia usług elektronicznych

a) usługi elektroniczne świadczone na rzecz podatników

Miejsce świadczenia usług elektronicznych na rzecz podatników określane jest zgodnie z zasadą ogólną wskazaną w art. 28b ustawy.

b) usługi elektroniczne świadczone na rzecz podmiotów niebędących podatnikami:

- mających siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu poza terytorium Wspólnoty,
- posiadających siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu na terytorium Wspólnoty przez podatnika, który posiada siedzibę, stałe miejsce zamieszkania (miejsce zwykłego pobytu) lub stałe (zwykłe) miejsce prowadzenia działalności, z którego świadczy te usługi, poza terytorium Wspólnoty

Miejscem świadczenia usług elektronicznych w tych przypadkach jest miejsce, gdzie podmioty te posiadają siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu.

Podstawa prawna: art. 28k i art. 28l pkt 10 ustawy.

- mających siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu na terytorium Wspólnoty przez podatnika, który posiada siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub stałe miejsce prowadzenia działalności na terytorium Wspólnoty,

Miejscem świadczenia usług elektronicznych w ww. przypadku jest co do zasady miejsce, w którym usługodawca posiada siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania.

Podstawa prawna: art. 28c ustawy.

Osoba fizyczna z Polski uzyskuje dostęp i pobiera za pośrednictwem Internetu muzykę i książki z portalu amerykańskiej firmy (z siedzibą w Stanach Zjednoczonych, bez lokalizacji w Unii Europejskiej). Miejscem świadczenia będzie w takim przypadku terytorium Polski.

Podstawa prawna: art. 28k ustawy

9. Miejsce świadczenia usług „niematerialnych”

Usługi tzw. „niematerialne”, tj. usługi:

1) sprzedaży praw lub udzielania licencji i sublicencji, przeniesienia lub cesji praw autorskich, patentów, praw do znaków fabrycznych, handlowych, oddania do używania wspólnego znaku towarowego albo wspólnego znaku towarowego gwarancyjnego, albo innych pokrewnych praw,
2) reklamy,
3) doradcze, inżynierskie, prawnicze, księgowe oraz podobne usługi,
4) przetwarzania danych, dostarczania informacji oraz usługi tłumaczeń,
5) bankowe, finansowe, ubezpieczeniowe i reasekuracyjne, z wyjątkiem wynajmu sejfów przez banki,
6) dostarczania (oddelegowania) personelu,
7) wynajmu, dzierżawy lub innych o podobnym charakterze, których przedmiotem są rzeczy ruchome, z wyjątkiem środków transportu, za które uznaje się również przyczepy i naczepy oraz wagony kolejowe,
8) polegające na zapewnieniu dostępu do systemów gazowych, systemów elektroenergetycznych lub do sieci dystrybucji energii cieplnej lub chłodniczej,
9) przesyłowe:
a) gazu w systemie gazowym,
b) energii elektrycznej w systemie elektroenergetycznym,
c) energii cieplnej lub chłodniczej przez sieci dystrybucji energii cieplnej lub chłodniczej,
10) bezpośrednio związane z usługami, o których mowa w pkt 8 i 9,
11) polegające na zobowiązaniu się do powstrzymania się od dokonania czynności lub posługiwania się prawem, o których mowa w ww. punktach

A) świadczone na rzecz podatników

Miejsce świadczenia w ww. przypadku określane jest zgodnie z zasadą ogólną wskazaną w art. 28b ustawy.

B) świadczone na rzecz podmiotów niebędących podatnikami:

- mających siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu poza terytorium Wspólnoty

Miejscem świadczenia w ww. przypadku jest miejsce, gdzie podmioty te posiadają siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu.

Podstawa prawna: art. 28l ustawy

– mających siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu na terytorium Wspólnoty

Miejscem świadczenia w ww. przypadku jest co do zasady miejsce, w którym usługodawca posiada siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania.

Podstawa prawna: art. 28c ustawy.

Usługa tłumaczenia, wykonana przez polskiego tłumacza na rzecz australijskiego naukowca, nie będzie podlegała opodatkowaniu polskim podatkiem VAT.

Polska firma sprzedaje indywidualnemu nabywcy zamieszkałemu w Kanadzie oprogramowanie komputerowe, które jest pobierane z jej strony internetowej, taka transakcja nie będzie podlegała opodatkowaniu polskim podatkiem VAT.

Podmiot z Norwegii zlecił polskiej firmie dokonanie analizy finansowej firmy, której akcje zamierza nabyć. Taka transakcja nie będzie podlegała opodatkowaniu polskim podatkiem VAT.

Podstawa prawna: art. 28l ustawy.

10. Miejsce świadczenia usług telekomunikacyjnych lub usług nadawczych radiowych i telewizyjnych

A) usługi telekomunikacyjne, nadawcze radiowe i telewizyjne świadczone na rzecz podatników

Miejsce świadczenia w ww. przypadku określane jest zgodnie z zasadą ogólną wskazaną w art. 28b ustawy.

B) usługi telekomunikacyjne, nadawcze radiowe i telewizyjne świadczone na rzecz podmiotów niebędących podatnikami:

- mających siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu poza terytorium Wspólnoty

Miejscem świadczenia w ww. przypadku jest miejsce, gdzie podmioty te posiadają siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu.

Podstawa prawna: art. 28l pkt 8 i 9 ustawy.

- posiadających siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu na terytorium państwa członkowskiego przez podatnika, który posiada siedzibę, stałe miejsce zamieszkania (miejsce zwykłego pobytu) lub stałe (zwykłe) miejsce prowadzenia działalności, z którego świadczy te usługi, poza terytorium Wspólnoty (których faktyczne użytkowanie i wykorzystanie ma miejsce na terytorium państwa członkowskiego, na którym podmiot będący usługobiorcą ma siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu)

Miejscem świadczenia w ww. przypadku jest terytorium państwa członkowskiego, na którym podmiot będący usługobiorcą ma siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu.

Podstawa prawna: art. 28m ustawy 14

- mających siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu na terytorium Wspólnoty przez podatnika, który posiada siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub stałe miejsce prowadzenia działalności na terytorium Wspólnoty,

Miejscem świadczenia w ww. przypadku jest co do zasady miejsce, w którym usługodawca posiada siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania. Podstawa prawna: art. 28c ustawy.

11. Miejsce świadczenia usług turystyki

W przypadku świadczenia usług turystyki, o których mowa w art. 119, miejscem świadczenia jest miejsce, gdzie świadczący usługę ma siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania.

Jeśli usługi turystyki są świadczone ze stałego miejsca prowadzenia działalności usługodawcy znajdującego się w innym miejscu niż jego siedziba lub stałe miejsce zamieszkania, wówczas miejscem świadczenia tych usług jest to stałe miejsce prowadzenia działalności.

Podstawa prawna: art. 28n ustawy

Źródło: Ministerstwo Finansów