Samochód - wycofanie z działalności

W naszym artykule pokażemy, jak ta czynność będzie wpływała na obowiązki wynikające z ustawy VAT. Wskażemy, kiedy przekazanie samochodu na cele osobiste podatnika podlega opodatkowaniu, czy może korzystać on ze zwolnienia, czy też należy opodatkować przekazanie stawką podstawową. Podpowiemy także, jak należy ustalać podstawę opodatkowania, oraz wykażemy, że w takich wypadkach istnieje obowiązek wystawiania faktur wewnętrznych.

1. Wycofanie samochodu z działalności jako czynność podlegająca opodatkowaniu

Czy nieodpłatne przekazanie samochodu na cele osobiste podatnika powoduje konieczność odprowadzenia podatku VAT?

Przekazanie towaru na cele osobiste

Przekazanie towaru na cele osobiste podatnika zrównane jest z odpłatną dostawą i podlega opodatkowaniu, jeżeli łącznie spełnia następujące warunki:

- nastąpiło na cele inne niż związane z prowadzoną działalnością (przedsiębiorstwem),

- przekazanie nastąpiło na cele osobiste podatnika lub innych osób,

- podatnikowi przysługiwało prawo do pomniejszenia podatku należnego o podatek naliczony.

Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą z różnych przyczyn mogą zdecydować się na wycofanie auta z działalności. Wynikać to może z braku przydatności czy też chęci wykorzystania go dla celów osobistych. Jednak wycofanie samochodu z działalności i przekazanie go na cele osobiste stanowi czynność podlegającą opodatkowaniu VAT.

Ustawa o podatku VAT w art. 7 ust. 2 reguluje, że na równi z dostawą towarów traktuje się również przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem, w szczególności:

1) przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia,

2) wszelkie inne przekazanie towarów bez wynagrodzenia, w szczególności darowizny

- jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych czynności, w całości lub w części.

Jak wynika z powyższych regulacji, opodatkowaniu podatkiem VAT podlega przekazanie towarów na cele osobiste, jeżeli:

- nastąpiło na cele inne niż związane z prowadzoną działalnością (przedsiębiorstwem),

- nastąpiło na cele osobiste podatnika lub innych osób,

- podatnikowi przysługiwało prawo do pomniejszenia podatku należnego o podatek naliczony.

WAŻNE

Jeżeli przekazanie na cele osobiste nie spełni choćby jednego z wymienionych warunków, wówczas takie przekazanie nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem VAT.

PRZYKŁAD

Jan Drozd prowadzi sklep spożywczy. W celu dowożenia towaru wykorzystuje samochód zakupiony przed 14 laty na podstawie umowy kupna-sprzedaży. Pan Jan postanowił zakupić nowy samochód, a stary oddać synowi, aby mógł wykorzystać go do nauki jazdy. Mimo iż powyższe stanowi przekazanie towaru na cele osobiste, to nie będzie podlegało ono opodatkowaniu podatkiem VAT z uwagi na to, że panu Janowi nie przysługiwało prawo do rozliczenia podatku naliczonego.

Warunek skorzystania z prawa do odliczenia VAT

Warunek dotyczący przysługiwania prawa do odliczenia podatku naliczonego będzie spełniony niezależnie od tego, czy podatnik skorzystał z prawa do odliczenia, czy też nie. Jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do rozliczenia jedynie części podatku naliczonego (np. w przypadku samochodu osobowego), to warunek ten też jest spełniony.

Natomiast nie będzie stanowiła przekazania towarów na cele osobiste sytuacja, w której samochód został oddany na złom z uwagi na jego zły stan techniczny. Skasowanie samochodu stawi zwykłą czynność, która nie powoduje konieczności opodatkowania VAT.

2. Wysokość stawki opodatkowania przekazania samochodu na cele osobiste podatnika

Jaką stawką należy opodatkować przekazanie samochodu osobistego na cele osobiste podatnika?

Stawka 22% VAT

Zasadniczo przekazanie towarów na potrzeby osobiste podatnika opodatkowane jest stawką 22%. W niektórych przypadkach samochody osobowe mogą korzystać ze zwolnienia. Jednak w tym celu muszą zostać spełnione ustawowe warunki.

Jeżeli zostanie już ustalone, że przekazanie samochodu przez podatnika na cele osobiste podlega opodatkowaniu, to w drugiej kolejności należy ustalić, jaką stawką opodatkować to przekazanie?

Zasadniczo dostawa samochodów opodatkowana jest stawką podstawową 22%. Tę samą stawkę stosuje się również w nieodpłatnym przekazaniu towarów. Jednak od tej ogólnej reguły istnieją dość istotne wyjątki.

WAŻNE

Ze zwolnienia od podatku korzystają dostawy samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych przez podatników, którym przy ich nabyciu przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego (w części), jeżeli te samochody i pojazdy są towarami używanymi w rozumieniu ustawy o VAT.

Przez towary używane rozumie się m.in. pozostałe towary, z wyjątkiem gruntów, których okres używania przez podatnika dokonującego ich dostawy wyniósł co najmniej pół roku.

Towary używane

Podkreślenia wymaga fakt, że w odniesieniu do rzeczy używanych, w tym również samochodów, półroczny termin używania, którego zachowanie uprawnia do zwolnienia od podatku VAT, biegnie od momentu nabycia towaru przez podatnika. Termin ten odnosi się każdorazowo do nabycia towaru. Oznacza to, że podatnik może nabyć samochód już używany przez poprzedniego właściciela, ale ten fakt nie uprawnia jeszcze do zwolnienia z VAT. Dopiero jeżeli sam podatnik będzie używał samochód przez ponad sześć miesięcy, to ustawowy warunek zostanie zachowany.

WAŻNE

Na gruncie ustawy o VAT samochód uważa się za używany jednie wówczas, kiedy po nabyciu podatnik korzystał z niego przez co najmniej pół roku.

Reasumując, jeżeli podatnik przekazuje na potrzeby osobiste samochód, co do którego przysługiwało mu prawo do pomniejszenia podatku należnego i używał ten pojazd co najmniej przez 6 miesięcy, to przekazanie na cele osobiste podatnika tego samochodu korzysta ze zwolnienia od podatku. Warto zauważyć, że zwolnienie przewidziane przepisami rozporządzenia nie dotyczy samochodów ciężarowych.

3. Podstawa opodatkowania w przypadku przekazania samochodu na cele osobiste podatnika

W jaki sposób należy określić podstawę opodatkowania w przypadku, gdy przekazanie samochodu na cele osobiste podatnika jest opodatkowane VAT?

Podstawą opodatkowania w takich wypadkach stanowi cena nabycia samochodu, a gdy cena nabycia nie istnieje, koszt wytworzenia określony w momencie jego dostawy.

W przypadku dostawy towarów, o której mowa w art. 7 ust. 2 (w tym przekazanie na cele osobiste podatnika), podstawą opodatkowania jest cena nabycia towarów, a gdy cena nabycia nie istnieje, koszt wytworzenia określony w momencie dostawy tych towarów.

Cena nabycia

Za cenę nabycia uważa się kwotę należną zbywcy, powiększoną o koszty związane z zakupem naliczone do dnia przekazania samochodu do używania, a w szczególności o koszty transportu, załadunku i wyładunku, ubezpieczenia w drodze, montażu, instalacji i uruchomienia programów oraz systemów komputerowych, opłat notarialnych, skarbowych i innych, odsetek, prowizji itp., oraz pomniejszoną o podatek od towarów i usług.

W przypadku importu cena nabycia obejmuje cło i podatek akcyzowy od importu składników majątku.

PRZYKŁAD

Spółka Norman w 2004 r. zakupiła samochód osobowy. Przed oddaniem pojazdu do używania spółka poczyniła dodatkowe wydatki związane z ubezpieczeniem samochodu, zakupem wyposażenia oraz przeprowadziła stosowne badania techniczne. Wszystkie wydatki poczynione przed oddaniem samochodu do używania będą stanowiły kwotę nabycia samochodu.

Rozwiązania dotyczące określania podstawy opodatkowania są bardzo niekorzystne z punktu widzenia podatnika. Samochód po kilku latach używania znacznie traci na swojej wartości. Mimo tego podatnik w momencie przekazania na cele prywatne obowiązany jest do odprowadzenia podatku należnego od wartości nabycia samochodu.

Niektórzy podatnicy starają się obejść te niekorzystne rozwiązania, dokonując sprzedaży samochodu na cele osobiste. W fakturze wystawianej na siebie podają wartość rynkową pojazdu.

Umowa kupna-sprzedaży

Jednak z takim postępowaniem nie można do końca się zgodzić. Zgodnie z art. 535 Kodeksu cywilnego w umowie sprzedaży muszą wystąpić dwie różne strony, tj: sprzedający i kupujący. Czynność, w ramach której sprzedający i kupujący to ta sama osoba, nie może być traktowana jako sprzedaż, a jako przekazanie towaru na potrzeby osobiste. Na takim stanowisku stoją również organy skarbowe.

4. Dokumentowanie przekazania samochodu na potrzeby osobiste podatnika

W jaki sposób podatnik powinien dokumentować fakt przekazania towaru na potrzeby osobiste?

Faktura wewnętrzna

Czynność przekazania samochodu na potrzeby osobiste podatnika powinna zostać potwierdzona wystawieniem faktury wewnętrznej.

Warto zwrócić uwagę, że w przypadku przekazania samochodu na cele osobiste, podlegająca opodatkowaniu stawka podatku będzie wynosiła 22%. W przypadku gdy jednak zastosowanie znajdzie zwolnienie od opodatkowania, należy dodatkowo na fakturze zamieścić przepis, na podstawie którego podatnik zastosował zwolnienie.

PODSTAWA PRAWNA

- ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.)