Wycena początkowa i bilansowa towarów

Przez cenę nabycia rozumie się cenę zakupu powiększoną o koszty związane z zakupem. Takie ujęcie spowoduje, że koszty zakupu odnoszone są na wynik finansowy proporcjonalnie do wartości sprzedanych towarów.

Międzynarodowy Standard Rachunkowości nr 2 „Zapasy” definiuje towary jako aktywa przeznaczone do sprzedaży w toku zwykłej działalności gospodarczej. Standard ten zaleca wycenę zapasów w cenie nabycia lub koszcie wytworzenia albo według wartości netto możliwej do uzyskania, w zależności od tego, która z tych kwot jest niższa. Od tej zasady MSR nr 2 nie przewiduje odstępstwa.

Rozchód towarów wycenia się w zależności od przyjętej metody wyceny.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Wpływ wybranej metody wyceny na wynik finansowy

Jak wynika z przedstawionych rozwiązań, w zależności od przyjętej ceny (zakupu lub nabycia) inna kwota towarów jest wykazywana w bilansie i inny jest wynik ze sprzedaży.

Tabela. Wynik finansowy

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Techniki ustalania ceny nabycia lub kosztu wytworzenia

Ustawa o rachunkowości daje możliwość stosowania stałych cen ewidencyjnych. Składniki rzeczowych aktywów obrotowych mogą być na dzień nabycia lub wytworzenia ujmowane w księgach rachunkowych w cenach przyjętych do ewidencji, z uwzględnieniem różnic między tymi cenami a rzeczywistymi cenami ich nabycia lub zakupu albo kosztami wytworzenia.

Cena ewidencyjna w przypadku towarów może być ustalona m.in. na poziomie ceny sprzedaży netto. Cena ta pozostaje bez zmian przez cały rok obrotowy. Powstałe w ten sposób odchylenia mają charakter marży zarezerwowanej. W detalu często ceną ewidencyjną jest cena sprzedaży brutto. W tym przypadku odchylenia to marża zarezerwowana i VAT zarezerwowany.

Również zgodnie z MSR nr 2 dla ułatwienia można stosować techniki ustalania ceny nabycia lub kosztu wytworzenia zapasów, jeżeli w wyniku ich zastosowania otrzymuje się przybliżoną kwotę ceny nabycia lub kosztu wytworzenia. Są to:

• metoda kosztu standardowego opierająca się na normalnym poziomie zużycia materiałów i surowców, robocizny oraz wydajności i wykorzystania zdolności produkcyjnej,

• metoda oparta na cenach detalicznych, ustalonych w wyniku zwiększenia ceny nabycia lub kosztu wytworzenia o odpowiedni procent marży.

Cenę ewidencyjną ustala się rachunkiem „w stu” lub rachunkiem „od sta”. W przypadku rachunku „w stu” cenę ustala się według wzoru:

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

W przypadku przyjęcia rachunku „od sta” cenę oblicza się jako procent narzutu od ceny zakupu.

Przyjęcie ceny ewidencyjnej wiąże się z koniecznością rozliczenia odchyleń przypadających na sprzedane towary. Odchylenia te wylicza się według wzoru:

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

a następnie mnoży przez wartość sprzedanych towarów w cenie ewidencyjnej.

Techniki wyceny ułatwiają gospodarkę towarami, jednak nie mogą prowadzić do zmiany wartości majątku w bilansie. Dlatego na dzień bilansowy zarówno ustawa o rachunkowości, jak i MSR nr 2 obligują do doprowadzenia wartości zapasów do cen nabycia lub zakupu.

Należy jednak pamiętać, że zgodnie z art. 34 ust. 2 ustawy stosowane do wyceny na dzień bilansowy ceny nabycia lub ceny zakupu nie mogą być wyższe od ceny sprzedaży netto. Oznacza to konieczność dokonania odpisu z tytułu ewentualnej utraty wartości.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Na podstawie powyższego przykładu można zauważyć, że bez względu na to, czy ceną ewidencyjną jest cena sprzedaży netto czy cena sprzedaży brutto, wartość bilansowa zapasu wynosi: 50 szt. × 40 zł = 2000 zł.

• art. 34 ust. 2 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 208, poz. 1540

• § 21-22 MSR nr 2 „Zapasy”

dr Anna Bagieńska

adiunkt w Katedrze Finansów i Rachunkowości Politechniki Białostockiej