Jakie są skutki sprzedaży środka trwałego w zakresie prawa do odliczenia VAT

Ostatnia z przedstawionych sytuacji może nastręczać trudności w rozliczeniu VAT odliczonego przy jego nabyciu. 

 

Sprzedaż środka trwałego służącego działalności opodatkowanej

Jeżeli środek trwały był używany wyłącznie do czynności opodatkowanych i jego sprzedaż podlega również opodatkowaniu, obowiązkiem podatnika jest wyłącznie wykazanie VAT należnego od jego sprzedaży. Nie zachodzi natomiast obowiązek korekty odliczonego podatku naliczonego od jego nabycia.

PRZYKŁAD

Spółka z o.o. zakupiła w czerwcu 2005 r. za kwotę netto 20 500 zł sprzęt komputerowy służący wyłącznie działalności opodatkowanej. Odliczyła przy jego nabyciu podatek naliczony w kwocie 4510 zł. Po roku użytkowania sprzęt ten sprzedała za kwotę netto 17 000 zł. Spółka wykazała podatek należny od sprzedaży w wysokości 3740 zł. Odliczona kwota podatku naliczonego nie podlega żadnej korekcie.

Sprzedaż używanego środka trwałego służącego działalności zwolnionej

Obowiązek korekty podatku naliczonego nie wystąpi, gdy podatnik zakupi środek trwały do działalności zwolnionej z opodatkowania lub innej działalności nieuprawniającej do odliczenia VAT naliczonego, a następnie go sprzeda. Jeżeli sprzedaż będzie miała miejsce po upływie 6 miesięcy jego użytkowania, będzie korzystała ze zwolnienia z opodatkowania VAT. Zwolnienie wynika z art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT (tzw. zwolnienie z VAT sprzedaży towarów używanych). Podstawowe warunki zwolnienia określone w tym przepisie to brak prawa do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu towaru i w przypadku rzeczy ruchomych co najmniej 6-miesięczny okres jego używania. W sytuacji gdy warunki określone w tym przepisie nie zostaną spełnione, jego sprzedaż podlega opodatkowaniu VAT. Niezależnie od tego, czy sprzedaż środka trwałego w opisanej sytuacji będzie opodatkowana czy zwolniona, nie zajdzie obowiązek korekty podatku naliczonego od zakupu środka trwałego.

PRZYKŁAD

Firma zakupiła w sierpniu 2006 r. sprzęt komputerowy do prowadzonej działalności zwolnionej z VAT (świadczenie usług edukacyjnych) o wartości netto 18 500 zł, VAT należny 4070 zł. Z uwagi na związek zakupu z działalnością zwolnioną podatek naliczony zwiększył w całości wartość początkową tych środków. Sprzęt komputerowy firma sprzedała w grudniu 2006 r. Ponieważ od jego zakupu nie upłynął okres używania 6 miesięcy, firma nie może przy jego sprzedaży skorzystać ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy. Sprzedaż tę opodatkuje stawką 22%. Podatek naliczony, który w momencie zakupu nie podlegał odliczeniu, nie podlega również korekcie w związku z tą sprzedażą. W przedstawionej sytuacji nie będzie miał zastosowania przepis art. 91 ust. 7 ustawy.

Środki trwałe objęte korektą okresową

Diametralnie inna sytuacja ma miejsce, gdy podatnik sprzedaje środek trwały, który wykorzystywał do sprzedaży mieszanej, tj. uprawniającej i nieuprawniającej do odliczenia VAT, i jest on objęty okresową korektą odliczonego podatku naliczonego od jego zakupu. W tym przypadku na skutek jego sprzedaży zachodzi konieczność skorygowania odliczonego od jego nabycia podatku naliczonego. Warto przypomnieć, że okresową korektą odliczonego VAT objęte są następujące środki trwałe:

- nabyte w okresie między 1 maja 2004 r. a 31 maja 2005 r. środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne podlegające amortyzacji o wartości początkowej przekraczającej 3500 zł,

- nabyte od 1 czerwca 2005 r. środki trwałe oraz wartości niematerialne podlegające amortyzacji o wartości początkowej przekraczającej 15 000 zł,

- nabyte od 1 czerwca 2005 r. grunty oraz prawa wieczystego użytkowania gruntów o wartości przekraczającej 15 000 zł, które zostały zaliczone do środków trwałych podatnika.

Przy zakupie powyższego majątku naliczony VAT podatnik odlicza częściowo, według proporcji, jaka wynika ze struktury obrotów uzyskanych w poprzednim roku podatkowym. Po zakończeniu roku odliczona kwota podatku naliczonego podlega korekcie w oparciu o strukturę sprzedaży obliczoną dla roku podatkowego, w którym był on faktycznie użytkowany. Korekta podatku naliczonego w tym przypadku jest rozłożona w czasie. W odniesieniu do środków trwałych innych niż nieruchomości korekty odliczonego VAT dokonuje się przez okres 5 kolejnych lat, a w przypadku nieruchomości przez okres 10 lat, począwszy od roku, w którym zostały one oddane do użytkowania. Roczna korekta podatku stanowi odpowiednio 1/5 lub 1/10 kwoty odliczonego VAT za każdy kolejny rok. Od 1 czerwca 2005 r. nie ma obowiązku dokonywania korekty, jeśli różnica pomiędzy wskaźnikiem proporcji wstępnej (według którego nastąpiło odliczenie VAT) a wskaźnikiem proporcji ostatecznej ustalonej dla zakończonego roku podatkowego, w którym dokonano odliczenia, nie przekroczy 2 punktów procentowych.

PRZYKŁAD

Firma zakupiła w 2005 r. środek trwały o wartości początkowej netto 28 000 zł + VAT 6160 zł. Składnik ten firma przyjęła do użytkowania w czerwcu. Zakupiony środek trwały służy jednocześnie sprzedaży opodatkowanej i zwolnionej. Wyliczona proporcja wstępna (za 2004 r.) uprawniająca do częściowego odliczenia podatku naliczonego wynosiła 75%. Na jej podstawie w rozliczeniu za czerwiec 2005 r. firma wykazała kwotę podatku naliczonego od tego nabycia w wysokości 6160 zł × 75% = 4620 zł. Załóżmy, że firma będzie użytkowała środek trwały przez okres kolejnych 5 lat, a wskaźnik proporcji ostatecznej sprzedaży za te lata kształtuje się następująco:

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Według przyjętych wskaźników proporcji po zakończeniu każdego roku podatkowego (w deklaracji za styczeń roku następującego) firma dokonywałaby korekty odliczonego VAT od zakupu środka trwałego w następujący sposób:

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Natomiast gdy wartość początkowa nabytego środka trwałego jest niższa niż 15 000 zł, korekty podatku naliczonego należy dokonać jednorazowo. Korekty należy dokonać po zakończeniu roku, w którym został on oddany do użytkowania według faktycznego wskaźnika proporcji za ten rok. Po dokonaniu takiej korekty rocznej nie ma obowiązku korygowania kwoty odliczonego uprzednio VAT przy sprzedaży środka trwałego.

Sprzedaż środka trwałego w okresie korekty

Zbycie środka trwałego w okresie korekty (w ciągu 5 lub 10 lat od roku, w którym środek trwały został oddany do użytkowania) ma wpływ na kwotę odliczonego uprzednio VAT od jego nabycia. Pomimo że przepisy ustawy odnoszą się do sprzedaży środka trwałego, należy uznać, że chodzi o każdą formę jego zbycia, a więc również np. wniesienie w formie aportu. Przy sprzedaży środka trwałego w okresie korekty zastosowanie mają następujące zasady dokonywania korekty VAT naliczonego:

- uważa się, że środek trwały jest nadal przez podatnika używany na potrzeby czynności podlegających opodatkowaniu, aż do końca okresu korekty,

- korekty podatku naliczonego dokonuje się jednorazowo w odniesieniu do całego pozostałego okresu korekty,

- korektę podatku wykazuje się w deklaracji podatkowej za okres rozliczeniowy, w którym nastąpiła sprzedaż,

- w sytuacji gdy sprzedaż środka trwałego podlega:

  - opodatkowaniu (stawką właściwą dla danego środka trwałego, względnie stawką 0% z tytułu jego eksportu albo WDT) - do wyliczenia kwoty korekty przyjmuje się, że dalsze jego wykorzystanie związane jest z czynnościami opodatkowanymi. Oznacza to, że jednorazowa korekta za kolejne lata dokonywana jest na podstawie wskaźnika proporcji stanowiącej 100%,

  - zwolnieniu lub nie podlega opodatkowaniu (np. przy wniesieniu środka trwałego w formie aportu) - do wyliczenia kwoty korekty przyjmuje się, że dalsze jego wykorzystanie jest związane wyłącznie z czynnościami zwolnionymi lub niepodlegającymi opodatkowaniu. W tym przypadku jednorazowa korekta podatku za kolejne lata dokonywana jest na podstawie wskaźnika proporcji 0%.

Z powyższego wynika, że sposób dokonania korekty zależy od tego, czy zbycie środka trwałego podlega opodatkowaniu, jest zwolnione z opodatkowania (np. z racji uznania go za towar używany), czy nie podlega opodatkowaniu.

PRZYKŁAD

W czerwcu 2005 r. firma zakupiła samochód ciężarowy o wartości netto 100 000 zł, VAT 22 000 zł. Był on przeznaczony do działalności zwolnionej i opodatkowanej. W miesiącu zakupu firma odliczyła 75% podatku naliczonego według wskaźnika proporcji wstępnej za 2004 r. Kwota odliczenia stanowiła wartość 22 000 × 75% = 16 500 zł. Podatek naliczony podlega 5-letniemu okresowi korekty, czyli do 2010 r. Po zakończeniu 2005 r. firma skorygowała VAT na podstawie realnego wskaźnika proporcji za 2005 r. wynoszącego 80%.

Kwota korekty stanowiła wartość:

(22 000 × 80%) - 16 500 = 1100 : 5 = (+) 220 zł.

W rozliczeniu za styczeń 2006 r. firma zwiększyła w poz. 48 deklaracji wartość podatku naliczonego podlegającego odliczeniu o kwotę 220 zł. Podobna sytuacja miała miejsce w styczniu 2007 r. W tym przypadku na podstawie realnego wskaźnika proporcji za ubiegły rok w wysokości 78% firma skorygowała podatek naliczony o kwotę:

(22 000 × 78%) - 16 500 = 660 : 5 = (+) 132 zł.

W marcu 2007 r. firma zamierza sprzedać samochód. Jego sprzedaż będzie podlegała opodatkowaniu stawką VAT 22%. Załóżmy, że firma sprzeda go za kwotę netto 70 000 zł. Podatek należny będzie wynosił (70 000 × 22%) = 15 400 zł. W rozliczeniu za marzec firma będzie musiała dokonać również jednorazowej korekty podatku naliczonego od nabycia samochodu. Do końca okresu korekty pozostały jeszcze 3 lata. Ponieważ sprzedaż będzie podlegała opodatkowaniu, firma odzyska 3/5 nieodliczonej przy nabyciu kwoty podatku naliczonego.

Wyliczenie kwoty korekty będzie następujące:

(22 000 × 100%) - 16 500 = 5500 × 3/5 = (+) 3300 zł.

Wyliczoną kwotę korekty firma wykaże tym razem w deklaracji za marzec w poz. 48. Stanowi ona wartość łącznej korekty za ostatnie 3 lata, jakie zostały do końca okresu korekty, z zastosowaniem wskaźnika proporcji 100%.

Wykazana kwota podatku naliczonego będzie stanowiła jednocześnie dla firmy w podatku dochodowym przychód podatkowy.

Łączne odliczenie podatku od nabytego samochodu wyniesie:

16 500 + 220 + 132 + 3300 = 20 152 zł.

Poprawność obliczeń możemy sprawdzić w następujący sposób. Ograniczenie w odliczeniu obejmowało tylko 2 lata, co oznacza, że firmie nie przysługiwało za te lata odliczenie VAT o następujące kwoty:

za 2005 r. (22 000 × 20%) ×1/5 = 880 zł,

za 2006 r. (22 000 × 22%) × 1/5 = 968 zł.

Łącznie 880 + 968 = 1848 zł jest to kwota zgodna z kwotą 22 000 - 20 152 = 1848 zł.

Sprzedaż samochodu osobowego

Prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu samochodów osobowych podlega szczególnym uregulowaniom. Przysługuje ono w ograniczonym zakresie. W stosunku do nabywanych samochodów osobowych kwota odliczenia stanowi 60% wartości VAT, ale nie więcej niż 6000 zł (przed 22 sierpnia 2005 r. obowiązywało ograniczenie w wysokości 50% podatku naliczonego, nie więcej niż 5000 zł). Jeżeli nabywany samochód ma służyć działalności mieszanej, kwota tego odliczenia podlega następnie odpowiedniemu zmniejszeniu o stosowany wskaźnik proporcji. Nabyty samochód zaliczony do środków trwałych podlega również 5-letniemu okresowi korekty podatku naliczonego. Z kolei sprzedaż takiego samochodu może korzystać ze zwolnienia z VAT na podstawie przepisu § 8 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia wykonawczego. Warunkiem zwolnienia jest uznanie samochodu za towar używany. Warunek ten zostaje spełniony, gdy podatnik sprzedaje samochód po co najmniej półrocznym okresie używania go do prowadzonej działalności. Nie ma znaczenia, że podatnik dokonał częściowego odliczenia VAT od nabycia.

PRZYKŁAD

Firma w lutym 2005 r. zakupiła samochód osobowy za kwotę netto 50 000 zł, VAT 11 000 zł. Samochód służył do działalności opodatkowanej i zwolnionej. Firma odliczyła VAT od nabycia częściowo, przy zastosowaniu wskaźnika proporcji 72%, czyli (5000 × 72%) = 3600 zł. Wskaźnik realny struktury sprzedaży za 2005 r. wyniósł 76%, a za 2006 r. 70%. Firma dokonała korekty odliczonego VAT odpowiednio:

w styczniu 2006 r. o wartość (5000 × 76%) - 3600 = 200 : 5 = (+) 40 zł,

w styczniu 2007 r. o wartość (5000 × 70%) - 3600 = -100 : 5 = (-) 20 zł.

Firma zamierza również w marcu sprzedać ten samochód za kwotę 30 000 zł. Ponieważ samochód spełnia warunek uznania go za towar używany, może zastosować przy jego sprzedaży zwolnienie z VAT. W związku z tym w rozliczeniu za marzec dokona również jednorazowej korekty podatku naliczonego od jego nabycia z zastosowaniem wskaźnika proporcji 0%. Do końca okresu korekty pozostały jeszcze 3 lata. Ponieważ sprzedaż będzie podlegała zwolnieniu, firma utraci 3/5 odliczonej przy nabyciu kwoty podatku naliczonego.

Wyliczenie kwoty korekty naliczonego VAT będzie następujące:

(5000 × 0%) - 3600 = (-) 3600 × 3/5 = (-) 2160 zł.

Wyliczoną kwotę firma wykaże w deklaracji za marzec w poz. 48 ze znakiem (-), co spowoduje zmniejszenie kwoty podatku naliczonego za ten okres rozliczeniowy. Wykazana kwota stanowi wartość łącznej korekty za ostatnie 3 lata, jakie pozostały do końca okresu korekty, z zastosowaniem wskaźnika proporcji 0%.

Wykazana kwota korekty podatku naliczonego może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodu w podatku dochodowym.

Łączne odliczenie podatku od nabytego samochodu stanowi wartość:

3600 + 40 - 20 - 2160 = 1460 zł.

Sprawdźmy poprawność obliczeń. Odliczenie częściowe obejmowało 2 lata, co oznacza, że firmie przysługiwało odliczenie VAT za te lata o następujące kwoty:

za 2005 r. (5000 × 76%) × 1/5 = 760 zł,

za 2006 r. (5000 × 70%) × 1/5 = 700 zł.

Łącznie 760 + 700 = 1460 zł.

Nieodliczona kwota podatku wynika z następującego wyliczenia:

(5000 - 3600) - 40 + 20 + 2160 = 3540 zł.

Jeżeli samochód osobowy nie może być uznany za towar używany (jego sprzedaż nastąpi przed upływem półrocznego okresu używania w działalności prowadzonej przez dostawcę), przy jego sprzedaży należy zastosować stawkę opodatkowania VAT 22%. Korektę podatku naliczonego należy wówczas rozliczyć, stosując zasadę przedstawioną w poprzednim przykładzie, dotyczącą sprzedaży samochodu ciężarowego, czyli przy współczynniku sprzedaży 100%.

Zdaniem większości organów podatkowych obowiązek korekty podatku naliczonego powstaje również wtedy, gdy sprzedawany samochód był wykorzystywany tylko do wykonywania działalności opodatkowanej (stanowisko Izby Skarbowej w Rzeszowie).

Zbycie środków trwałych w ramach sprzedaży przedsiębiorstwa

Przepisy ustawy przewidują również odrębne uregulowania odnośnie do korekty podatku naliczonego od zakupu środków trwałych (objętych okresem korekty VAT naliczonego), w sytuacji gdy wchodzą one w skład zbywanego przedsiębiorstwa lub zakładu (oddziału) samodzielnie sporządzającego bilans. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy transakcja zbycia przedsiębiorstwa lub zakładu (oddziału) samodzielnie sporządzającego bilans jest czynnością, do której nie mają zastosowania regulacje ustawy o VAT (nie podlega opodatkowaniu VAT). Zbycie środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz nieruchomości w ramach zbywanego przedsiębiorstwa lub też zakładu samodzielnie sporządzającego bilans nie powoduje u zbywającego obowiązku korygowania kwoty odliczonego podatku naliczonego od poszczególnych środków trwałych wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa. W takiej sytuacji ustawodawca przenosi obowiązek kontynuowania korekty odliczonego podatku naliczonego na nabywcę przedsiębiorstwa lub nabywcę zakładu (oddziału). Jest to w pełni uzasadnione. Sprzedaż przedsiębiorstwa na ogół dokonywana jest z zamiarem kontynuacji dotychczasowej działalności, z użyciem nabytych w ramach tego przedsiębiorstwa środków, tyle że pod inną nazwą przedsiębiorcy. Wiąże się z tym również konieczność dokonania korekty podatku naliczonego, adekwatnie do wykorzystania ich w prowadzonej działalności, z zastosowaniem wskaźnika struktury sprzedaży na podstawie faktycznego obrotu w tym przedsiębiorstwie, w którym są one użytkowane.

Jeżeli natomiast poszczególne środki trwałe będą przedmiotem odrębnej dostawy przez zbywcę przedsiębiorstwa albo zostaną zbyte przez ich nabywcę, zastosowanie mają ogólne zasady korekty podatku naliczonego przedstawione wcześniej.

Podstawa prawna:
- art. 6 pkt 1, art. 43 ust. 1 pkt 2, art. 86 ust. 1-3, art. 90, art. 91 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. Nr 54, poz. 535; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 143, poz. 1029

- § 8 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów z 27 kwietnia 2005 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług - Dz.U. Nr 97, poz. 970; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 172, poz. 1235

Mariusz Darecki

ekspert w zakresie VAT