Nowe zasady wynagradzania nauczycieli

Od 1 stycznia 2009 r. średnie wynagrodzenie nauczycieli stanowi dla: nauczyciela stażysty - 100%, nauczyciela kontraktowego - 111%, nauczyciela mianowanego - 144%, nauczyciela dyplomowanego - 184% kwoty bazowej określanej corocznie w ustawie budżetowej (art. 30 ust. 3 Karty Nauczyciela).

Kwota bazowa dla nauczycieli jest corocznie ustalona w ustawie budżetowej i wynosi:

• 2177,86 zł od 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r.,

• 2286,75 zł od 1 września do 31 grudnia 2009 r.

Średnie wynagrodzenie nauczycieli

Rozpatrując wzrost średniego wynagrodzenia nauczycieli trzeba jednak pamiętać, że średnie wynagrodzenie nie jest wynagrodzeniem minimalnym, przysługującym każdemu nauczycielowi.

Na wynagrodzenie nauczyciela składają się następujące elementy: 1) wynagrodzenie zasadnicze; 2) dodatki: za wysługę lat, motywacyjny, funkcyjny oraz za warunki pracy; 3) wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw; 4) nagrody i inne świadczenia wynikające ze stosunku pracy, z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i dodatków socjalnych, czyli dodatku mieszkaniowego oraz dodatku wiejskiego.

Średnie wynagrodzenia nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w 2008 r. i 2009 r.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

WAŻNE!

Średnie wynagrodzenie nie jest wynagrodzeniem minimalnym, przysługującym każdemu nauczycielowi.

Średnie wynagrodzenie nauczycieli składa się z wynagrodzenia zasadniczego, dodatków oraz innych składników, które nie są jednakowe dla wszystkich nauczycieli (art. 30 ust. 1 Karty Nauczyciela). Prawo do nich i ich wysokość są uzależnione od spełnienia określonych przesłanek, np. dodatek za wysługę lat - od stażu pracy, dodatek funkcyjny - od pełnienia funkcji, a wynagrodzenie za pracę w godzinach ponadwymiarowych - od pracy w takim wymiarze. Średnim wynagrodzeniom nauczycieli ustalonym w tej ustawie powinny odpowiadać średnie wynagrodzenia nauczycieli (składające się z wynagrodzenia zasadniczego i innych ustawowo określonych składników) określone przez jednostkę samorządu terytorialnego na obszarze jej działania, a nie indywidualne wynagrodzenie konkretnego nauczyciela (art. 30 ust. 6 Karty Nauczyciela).

Zasady wyliczenia średniego wynagrodzenia nauczycieli

Przepisy Karty Nauczyciela nakładają na samorząd terytorialny obowiązek ustalenia płac nauczycieli w określony sposób, tj. w taki, aby za pośrednictwem wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatków osiągnąć średnie wynagrodzenie.

Karta Nauczyciela nie narzuca formuły obliczania średniego wynagrodzenia. Oznacza to, że organ prowadzący szkołę powinien ustalić średnią ze wszystkich składników płacy na poszczególnych stopniach awansu zawodowego. Składniki tej płacy są określone przepisami Karty Nauczyciela bądź rozporządzenia właściwego ministra (wynagrodzenie zasadnicze, dodatek za wysługę lat, nagroda jubileuszowa). Ustalając średnią organ prowadzący szkołę powinien uwzględnić również ustalone przez daną jednostkę samorządu terytorialnego wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw czy nagród organu prowadzącego (dyrektora szkoły) oraz wysokości dodatków (motywacyjnego, funkcyjnego, za warunki pracy).

Należy pamiętać, że w skład wynagrodzenia nauczycielskiego nie wchodzą świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i dodatków socjalnych, czyli dodatek mieszkaniowy oraz dodatek wiejski (art. 30 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela).

Obecnie wprowadzona regulacja nakazuje podliczenie pod koniec roku łącznych wydatków poniesionych na płace (z uwzględnieniem stopni awansu). W przypadku nieosiągnięcia w danym roku wysokości średnich wynagrodzeń jednostka samorządu terytorialnego musi ustalić kwotę różnicy między wydatkami faktycznie poniesionymi na wynagrodzenia nauczycieli a iloczynem średniorocznej liczby nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego oraz średnich wynagrodzeń nauczycieli. Tak ustalona kwota różnicy będzie dzielona między nauczycieli i wypłacana w terminie do końca danego roku w formie jednorazowego dodatku uzupełniającego. Dodatek uzupełniający będzie ustalany proporcjonalnie do stawki wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli (art. 30a Karty Nauczyciela).

WAŻNE!

W skład wynagrodzenia nauczycielskiego nie wchodzą świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i wysokość dodatków mieszkaniowego i wiejskiego.

Znowelizowana Karta Nauczyciela wprowadza również obowiązek kontroli przez regionalną izbę rachunkową osiągania przez jednostki samorządu terytorialnego średnich wynagrodzeń nauczycieli (art. 30b Karty Nauczyciela).

PRZYKŁAD

Gmina zatrudnia 15 nauczycieli mianowanych w pełnym wymiarze godzin zajęć. Jeżeli pod koniec 2009 r., po podliczeniu wszystkich składników wynagrodzenia okaże się, że średnia ich wynagrodzeń wyniesie np. 3100 zł, wówczas urzędnicy gminni będą ustalać wysokość dodatku uzupełniającego, zgodnie z zasadą:

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kwota różnicy zostanie podzielona pomiędzy nauczycieli mianowanych i zostanie wypłacona w formie dodatku uzupełniającego.

Regulamin wynagradzania nauczycieli

Po nowelizacji Karty Nauczyciela organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego nadal jest zobowiązany określić dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego wysokość stawek dodatków za wysługę lat, dodatku motywacyjnego, funkcyjnego oraz dodatku za warunki pracy. Organ ten jest także zobowiązany określić szczegółowe warunki przyznawania tych dodatków, szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw, wysokość i warunki wypłacania składników wynagrodzenia (nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i dodatków socjalnych). Określenie tych składników wynagrodzenia nie jest wymagane, jeśli zostały one określone w Karcie Nauczyciela lub w odrębnych przepisach. Określenie wysokości tych stawek musi zostać dokonane w taki sposób, aby średnie wynagrodzenia nauczycieli, składające się z poszczególnych składników, odpowiadały na obszarze działania danej jednostki samorządu terytorialnego co najmniej średnim wynagrodzeniom nauczycieli (art. 30 ust. 6 Karty Nauczyciela).

Wysokość powyższych stawek nadal ma być określona w drodze regulaminu. Nowelizacja Karty Nauczyciela zlikwidowała jednak obowiązek corocznego ustalania takiego regulaminu. Obowiązek ten został zastąpiony obowiązkiem dokonywania przez organy prowadzące - wójta, burmistrza (prezydenta miasta), zarząd powiatu, zarząd województwa - corocznej analizy ponoszonych wydatków na wynagrodzenia.

WAŻNE!

Po nowelizacji Karty Nauczyciela obowiązek corocznego ustalania regulaminów wynagrodzeń został zastąpiony obowiązkiem corocznej analizy ponoszonych przez szkołę wydatków na wynagrodzenia.

Znowelizowana Karta Nauczyciela nakłada również na organy wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego obowiązek informowania o wysokości faktycznie ponoszonych wydatków na wynagrodzenie nauczycielskie. Organy wykonawcze samorządu informacje te przekazują radom gmin, powiatom, sejmikom województw, dyrektorom prowadzącym szkoły oraz związkom zawodowym zrzeszającym nauczycieli. Ma to na celu zapewnienie przejrzystości, czytelności i powszechności w zakresie sposobu realizacji przez dany samorząd zadań z zakresu edukacji (art. 30a Karty Nauczyciela).

Zwiększenie minimalnej stawki wynagrodzenia zasadniczego

Organy prowadzące szkoły będące jednostkami samorządu terytorialnego nadal mogą zwiększać pulę na wynagrodzenia nauczycieli, w tym podwyższać minimalne stawki zasadnicze. Po nowelizacji Karty Nauczyciela organy te uzyskały dodatkowe uprawnienie do upoważniania dyrektorów szkół (w indywidualnych przypadkach oraz w granicach planu finansowego) do przyznawania minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego wyższych niż ustalone w przepisach rozporządzenia dotyczącego wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli lub podwyższonych przez organ prowadzący (art. 30 ust. 10 Karty Nauczyciela).

• art. 30, art. 30a i art. 30b Karty Nauczyciela.

Bogusław Śnieżek

specjalista w zakresie prawa oświatowego