| INFORFK | INFORRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > Podatki osobiste > Podatnik w urzędzie > Podatnik w postępowaniu karnoskarbowym - PORADNIK

Podatnik w postępowaniu karnoskarbowym - PORADNIK

Powszechna jest opinia o surowości aparatu fiskalnego i nikłych możliwościach obrony nie tylko podczas postępowania w urzędzie, ale również przed sądem. Mandaty i grzywny za przestępstwa i wykroczenia skarbowe nie są wcale czymś rzadkim. Procedura karnoskarbowa jest rygorystyczna, ale im bliżej skazania, tym podatnik ma większą możliwość na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności i uniknięcie przynajmniej części sankcji. Procedura karnoskarbowa należy do jednych z najbardziej skomplikowanych procedur. Zatem zalecamy przy ewentualnych problemach karnoskarbowych korzystać z pomocy adwokata lub radcy prawnego. Jednak warto znać i samemu podstawowe zasady odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia skarbowe.

Przestępstwa i wykroczenia skarbowe - kiedy do nich dochodzi


Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skarbowe lub odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.


Kto odpowiada za przestępstwa i wykroczenia skarbowe

19.00 złJak zarabiać w domu? - PDF


Interesującą nas materię normuje Kodeks karny skarbowy. Reguluje ona podstawowe zasady odpowiedzialności karnej, jak również katalog przestępstw i postępowanie karnoskarbowe – toczone zarówno w urzędach skarbowych (wraz z mandatami), jak i przed sądami.

Podstawowe zasady odpowiedzialności są zresztą analogiczne jak w ogólnym prawie karnym. Przede wszystkim odpowiedzialności karnej za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia

Nie jest przestępstwem ani wykroczeniem skarbowym czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma. Nie popełnia też takiego czynu sprawca, któremu nie można w czasie czynu przypisać winy rozumianej jako obiektywna zarzucalność postępowania.

Jeżeli do dokonania przestępstwa lub wykroczenia skarbowego wymagane jest nastąpienie określonego w kodeksie skutku, sprawca zaniechania podlega odpowiedzialności karnej za przestępstwo skarbowe lub odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe tylko wtedy, jeżeli ciążył na nim prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi.

Czyn zabroniony można popełnić umyślnie (zamiar kierunkowy, tj. chęć popełnienia czynu, i zamiar ewentualny, tj. godzenie się na jego popełnienie), a jeśli kodeks tak stanowi – również nieumyślnie (lekkomyślność lub niedbalstwo). Z racji wagi sygnalizowanej problematyki piszemy o tym szczegółowo w dalszej części „Poradnika”.

Omawiając zasady odpowiedzialności, warto wskazać przede wszystkim na społeczną szkodliwość czynu podatnika. Jest to wstępny warunek karalności, który oznacza, że czyn, którego społeczna szkodliwość jest znikoma, nie jest czynem zabronionym pod groźbą kary. Jest to oczywista szansa dla podatnika, który przy czynach o niewielkiej wadze może oprzeć swą linię obrony na twierdzeniu o znikomej szkodliwości społecznej czynu i uzyskać tą drogą umorzenie postępowania karnoskarbowego.

Przy ocenie stopnia tej szkodliwości uwzględnić należy (art. 53 § 7 k.k.s ) :
- rodzaj i charakter zagrożonego lub naruszonego dobra,
- wagę naruszonego przez sprawcę obowiązku finansowego,
- wysokość uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej,
- sposób i okoliczności popełnienia czynu zabronionego,
- postać zamiaru,
- motywację sprawcy,
- rodzaj naruszonej reguły ostrożności
- stopień jej naruszenia.

Nie wyklucza to jednak, że konkretne zachowanie, wypełniające znamiona czynu zabronionego jako skarbowego przestępstwa lub wykroczenia, było ze względu na określone okoliczności jego popełnienia pozbawione elementu szkodliwości społecznej.

Problem ten występuje bardziej na gruncie wykroczeń skarbowych jako czynów zdecydowanie bardziej błahej natury niż na gruncie przestępstw skarbowych.

Jeżeli zatem szkodliwość społeczna zachowania, które k.k.s. uznaje za przestępstwo, okaże się znikoma, czyn nie stanowi przestępstwa i postępowanie powinno być umorzone (art. 113 k.k.s. w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, Dz.U. nr 89, poz. 555 z późn. zm.; ost. zm. Dz.U. z 2007 r. nr 123, poz. 849). Tak samo należy postąpić, jeżeli znikoma szkodliwość zostanie ustalona w odniesieniu do czynu będącego wedle k.k.s. tylko wykroczeniem skarbowym.

Spółka jawna „Macin sp.j.” zaniżyła podatek od czynności cywilnoprawnych przy zakupie samochodu poleasingowego (22 lutego 2008 r.), wskazując jego cenę na 24 000 zł, podczas gdy rzeczywiście zapłacono 24 500 zł. Podatek został zaniżony o 10 zł, a zatem urząd skarbowy może umorzyć postępowanie z uwagi na znikomą szkodliwość społeczną czynu.

Jest to jednak decyzja uznaniowa, a badaniu podlegają wszystkie wymienione w diagramie elementy. Co oczywiste, podatnik może w ewentualnym dalszym postępowaniu wywodzić, że czyn był rzeczywiście społecznie szkodliwy w stopniu znikomym i postępowanie karne nie powinno być prowadzone.


Przestępstwo skarbowe - to czyn zabroniony przez kks pod groźbą kary grzywny w stawkach dziennych, kary ograniczenia wolności lub kary pozbawienia wolności.


Wykroczenie skarbowe jest to czyn zabroniony przez kks pod groźbą kary grzywny określonej kwotowo, jeżeli kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia (w 2007 r. było to 4680 zł, a w 2008 r. jest to 5630 zł).

Wykroczeniem skarbowym jest także inny czyn zabronionyjeżeli kodeks tak stanowi. Jeśli zatem wartość naruszonego obowiązku jest niższa niż 5630 zł, to taki czyn nie może być zakwalifikowany jako przestępstwo, a tylko łagodniej karane wykroczenie. Oczywiście wskazana granica jest w pewnym sensie sztuczna, stąd może dojść do sytuacji, w której uszczuplenie podatku o 5631 zł sprawi, że czyn zostanie potraktowany jako przestępstwo ze wszystkimi tego konsekwencjami również natury materialnoprawnej (np. recydywa skarbowa).

Czyn zabroniony - to zachowanie o cechach określonych w kodeksie, chociażby nie stanowiło ono przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego.

Kodeks karny skarbowy wyklucza stosowanie do wykroczeń skarbowych zasad odpowiedzialności przewidzianych w ustawie Kodeks wykroczeń.

Wina sprawcy - to warunek ponoszenia odpowiedzialności za czyn uznawany przez kodeks za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe. Winę można przypisać jedynie osobie zdolnej do ponoszenia odpowiedzialności ze względu na wiek (art. 5 k.k.s.).

Winę wyłącza z założenia:
- niepoczytalność lub,
- działanie w usprawiedliwionej nieświadomości karalności czynu (art. 10 § 4) lub usprawiedliwionym błędzie co do bezprawności zachowania (art. 10 § 3).

Sam fakt naruszenia przez sprawcę nakazu lub zakazu wynikającego z prawa finansowego i spenalizowanego w kodeksie nie wystarcza więc jeszcze do przypisania mu odpowiedzialności za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe. Trzeba bowiem wykazać winę po jego stronie.

Wina to obiektywna możność przypisania podatnikowi czynu zabronionego w warunkach, w których mógł on zastosować się do obowiązku wynikającego z przepisów


Jeżeli chodzi o czyny popełnione przez zaniechanie to warunkiem odpowiedzialności jest istnienie po stronie sprawcy szczególnego obowiązku prawnego zapobiegnięcia temu skutkowi. Odpowiedzialność może ponieść bowiem tylko ten, kto ma obowiązek „nadzoru nad przestrzeganiem reguł obowiązujących w działalności danego przedsiębiorcy lub innej jednostki organizacyjnej”.

Obowiązek ten może wynikać z przepisów prawa albo z umowy.

Kodeks karny skarbowy zakłada że odpowiedzialność karną ponosi się (tak przy przestępstwach skarbowych, jak i przy wykroczeniach skarbowych) jedynie za zachowanie umyślne, a za nieumyślne tylko jeżeli kodeks wyraźnie tak stanowi.

Określenie nieumyślności następuje na różne sposoby. Przez wyraźne użycie słowa „nieumyślnie” lub „dopuszcza chociażby nieumyślnie”.

Nieumyślność odnoszona jest też niekiedy jedynie do niektórych znamion charakteryzujących czyn zabroniony. Tak uczyniono w art. 65 § 2 i art. 91 § 2 k.k.s., normując paserstwo towarami pochodzącymi z przestępstw i wykroczeń akcyzowych i z czynów celnych. W obu wypadkach chodzi o sytuacje, gdy sprawca „powinien i może przypuszczać”, że jego zachowanie odnosi się do towaru pochodzącego z tych czynów zabronionych.

Warunkiem przypisania odpowiedzialności karnoskarbowej jest również zamiar sprawcy rozumiany jako swego rodzaju nastawienie do popełnianego czynu.

Istnieje kilka postaci zamiaru, które skutkują też zazwyczaj zwielokrotnieniem sankcji karnych. Zawsze jednak istnienie zamiaru świadczy o tym, że czynu zabronionego dokonano umyślnie

Zamiar bezpośredni wyraża się w popełnieniu czynu z chęci jego popełnieniasprawca chciał popełnić ten czyn), przy czym ta chęć wyraża tu jedynie wolę i nie należy utożsamiać jej z zaangażowaniem emocjonalnym pragnienia osiągnięcia określonego celu.

Zamiar bezpośredni musi być (aby sprawca poniósł odpowiedzialność) wszędzie tam, gdzie kodeks wymaga szczególnego nastawienia sprawcy przez wprowadzanie do opisu czynu takich zwrotów, jak „w celu” czy „z chęci”.

Zamiarem bezpośrednim ma być objęta całość czynu zabronionego, a nie tylko poszczególne jego znamiona, chyba że ustawa łączy je jedynie z określonymi znamionami, z tym że celem, w jakim działa sprawca, nie musi być objęta wartość przedmiotu czynu, nawet jeżeli stanowi ona znamię kwalifikujące.

Polecamy: Kto musi rejestrować sprzedaż kasą fiskalną?

Polecamy: Co grozi za brak kasy fiskalnej?

Jeżeli kodeks nie wymaga zamiaru bezpośredniego, dla odpowiedzialności obojętne jest, czy sprawca popełnił czyn zabroniony w tym zamiarze, czy też tylko w zamiarze ewentualnym.

Zamiar ewentualny występuje wtedy kiedy sprawca przewidywał możliwość popełnienia czynu zabronionego (choć go nie chciał popełnić wprost) i nic nie zrobił by jemu zapobiec (godził się na zaistnienie tego czynu). Godzenie się to zatem akceptowanie stanu rzeczy, jaki może nastąpić, także poprzez obojętność. Jednak nie chodzi o akceptowanie nieuchronności, lecz ewentualności popełnienia czynu zabronionego.

SĄD NAJWYżSZY O WINIE

1. Wymagana przez przepisy (…) kodeksu karnego skarbowego (art. 4 § 1 k.k.s.) – jako warunek odpowiedzialności karnej, umyślność zachowania się sprawcy odnosząca się także do przestępstw i wykroczeń z zakresu obowiązków podatkowych, nie może być wywodzona z samego faktu zaistnienia znamion strony przedmiotowej danego czynu skarbowego. Nie można jej domniemywać, lecz należy ją udowodnić, choćby na podstawie dowodów pośrednich, w drodze logicznego rozumowania z całokształtu zebranego materiału dowodowego.

Niezbędne jest jednak wykazanie na podstawie takiego materiału, że sprawca co najmniej godził się na możliwość popełnienia czynu zabronionego jako przestępstwa (wykroczenia) skarbowego


2. Powierzenie obowiązków w zakresie rozliczeń podatkowych fachowym osobom trzecim nie znosi samo przez się odpowiedzialności podatnika w sferze prawa karnego skarbowego, ale pod warunkiem udowodnienia, że miał on jednak świadomość możliwości wadliwego rozliczenia i godził się na rozliczenie niezgodne z przepisami prawa podatkowego


z postanowienia SN z 23 maja 2002 r., sygn. akt V KKN 426/00, OSNKW z 2002 r. nr 9–10, poz. 81

Nieumyślność występuje w k.k.s. jako nieumyślność świadoma i nieświadoma, zwane też niekiedy nadal lekkomyślnością i niedbalstwem. Kryterium staje się tu zachowanie reguł ostrożności wymaganych w danych okolicznościach.

Reguły te wynikają z aktów prawa finansowego określających sposób zachowania się i wytworzonej przez nie praktyki. Warto tu np. zauważyć, iż zgodnie z art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej organy podatkowe mają obowiązek udzielić na żądanie strony wszelkich niezbędnych informacji o przepisach prawa podatkowego, zatem mając wątpliwości odnośnie do określonego obowiązku czy zakazu, podatnik może uzyskać na piśmie stosowną informację.

Usiłowanie

Usiłowaniem jest czyn podjęty w zamiarze popełnienia przestępstwa zmierzający bezpośrednio do dokonania, które jednak nie następuje. Brak dokonania oznacza, że zachowanie się sprawcy nie zrealizowało wszystkich znamion czynu zabronionego, w szczególności nie spowodowało skutku, do którego sprawca zmierzał.

Usiłowanie przestępstwa skarbowego zagrożonego karą nieprzekraczającą roku pozbawienia wolności lub karą łagodniejszą jest karalne tylko wtedy, gdy kodeks tak stanowi. Za usiłowanie można wymierzyć karę w wysokości nieprzekraczającej dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa skarbowego.

Przypadki, w których usiłowanie jest karalne (kwestie podatkowe):

1. Uchylenie się od opodatkowania (art. 54 § 1 kks),
2. Firmanctwo (art. 55 § 1 kks),
3. Oszustwo w postępowaniu podatkowym (art. 56 § 1 kks),
4. Wydawanie wyrobów akcyzowych bez akcyzy (art. 63 § 1 kks),
5. Paserstwo wyrobami akcyzowymi (art. 65 § 1 kks),
6. Narażenie podatku na bezpodstawny zwrot (art. 76 § 1 kks),

Usiłowanie nie jest w ogóle karalne przy wykroczeniach skarbowych.


Formy popełnienia czynu zabronionego

Każdy czyn może być popełniony jednoosobowo albo wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami.

Dwie nieznane sobie osoby jednocześnie usiłowały dokonać wwiezienia na polski obszar celny cennych osiemnastowiecznych ikon z Ukrainy. W takiej sytuacji będą one oddzielnie odpowiadać za czyn zabroniony. Przypisanie im współsprawstwa byłoby możliwe tylko przy istnieniu między sprawcami przestępnego porozumienia.


Wykonanie czynu w ramach współsprawstwa nie musi oznaczać, iż każda ze współdziałających osób realizuje samodzielnie całość lub część znamion czynu.

Główny księgowy spółki z o.o. „Iocus sp. z o.o.” potrącał z wynagrodzeń pracowników niewielkie kwoty, które przelewał na swe prywatne konto, jednocześnie uszczuplając zaliczki na ich podatek dochodowy.

W całym procederze uczestniczył zatrudniony w spółce informatyk, którego zadanie polegało jednak tylko na czasowym wyłączeniu zabezpieczeń, tak by na serwerze nie pozostał ślad działalności księgowego. W takiej sytuacji odpowie on jako współsprawca, a nie jako pomocnik, jako że traktował czyn jako własny i bez jego udziału popełnienie czynu zabronionego mogłoby nie dojść do skutku.

POLECANE ARTYKUŁY

TERMINARZ

GRU20
TydzieńPWŚCPSN
491234567
50891011121314
5115161718192021
5222232425262728
129303101020304

Poznaj platformę INFORFK

Ostatnio na forum

Narzędzia księgowego

Eksperci infor.pl

Jakub Pszczółkowski

Prawnik

Zostań ekspertem Infor.pl »