| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE MOBILNE | KARIERA | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > ZUS i kadry > Umowy zlecenia > Umowa zlecenia w orzecznictwie sądowym

Umowa zlecenia w orzecznictwie sądowym

Zgodnie z treścią art. 734 § 1 kodeksu cywilnego (k.c.) przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie (mandatariusz) zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (mandanta). Umowa zlecenia należy do kategorii umów o świadczenie usług i jest konsensualną umową nazwaną. Umowa zlecenia, w której strony nie odstąpiły od zasady odpłatności (art. 735 § 1 k.c.) ma charakter umowy dwustronnie zobowiązującej i wzajemnej, w której wynagrodzenie należne przyjmującemu zlecenie jest ekwiwalentem spełnianego przez niego świadczenia (art. 487 § 2 k.c.).

I. Umowa zlecenia - wprowadzenie

W odróżnieniu od umowy o dzieło umowa zlecenia jest umową starannego działania, co oznacza, że przyjmujący zlecenie jest odpowiedzialny za dokonanie wszystkich zależnych od niego czynności oraz że jest odpowiedzialny za dołożenie należytej staranności w toku dokonywania zleconej czynności prawnej. Ważnym jest, iż w razie dochowania należytej staranności przyjmujący zlecenie nie jest odpowiedzialny za ostateczny rezultat czynności. Cechą umowy zlecenia nie jest bowiem wynik, lecz starania podejmowane w celu osiągnięcia tego wyniku. Osiąganie kolejnych, bieżąco wyznaczanych rezultatów jest charakterystyczne dla umowy zlecenia, którą definiuje obowiązek starannego i cyklicznego wykonywania umówionych czynności.

Podstawą do oceny, czy przyjmujący zlecenie wykonał należycie zobowiązanie, są postanowienia kontraktowe regulujące świadczenie przyjmującego zlecenie, a w zakresie, w jakim umowa tego nie rozstrzyga, niezbędne jest rozważenie zachowania zobowiązanego z punktu widzenia miernika należytej staranności (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2000 roku, sygnatura akt II CKN 315/00).

Jeśli zlecenie jest wykonywane w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, zastosowanie znajduje wzorzec staranności określony w art. 355 § 2 k.c., który określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru działalności.

Zawarte w umowie zlecenia postanowienie, że za osiągnięcie oznaczonego rezultatu przyjmujący zlecenie otrzyma dodatkowe wynagrodzenie, nie narusza tożsamości zobowiązania i nie powoduje przekształcenia go w zobowiązanie rezultatu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2006 roku, sygnatura akt IV CK 380/05).

Umowa zlecenia nie wymaga zachowania formy szczególnej i może zostać zawarta w sposób dorozumiany. Jeżeli przedmiotem zlecenia jest dokonanie czynności prawnej, do której ważności potrzebna jest forma aktu notarialnego, to brak tej formy przy zleceniu ma tylko to znaczenie, że zlecenie nie obejmuje umocowania do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie, co jednak nie wyklucza możności wykonania czynności objętej takim zleceniem przez przyjmującego zlecenie we własnym imieniu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 lutego 2013 roku, sygnatura akt I ACa 765/12).

Umowa zlecenia nie wymaga do zawarcia formy aktu notarialnego, jeżeli jej przedmiotem jest nabycie prawa własności nieruchomości przez zleceniobiorcę w jego własnym imieniu z obowiązkiem późniejszego przeniesienia tej własności na zleceniodawcę (art. 158 k.c.), zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1975 roku, sygnatura akt III CZP 55/75.

Fiducjarne (powiernicze) nabycie nieruchomości wiąże się z pewnymi bezwzględnymi klauzulami umownymi. Z treści umowy zlecenia musi wynikać obowiązek nabycia przez zleceniobiorcę nieruchomości. Nie wymaga się by treścią umowy był objęty obowiązek przeniesienia własności, ale musi być stwierdzone, że jedna strona zleca drugiej nabycie własności nieruchomości, a druga to zlecenie przyjmuje (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2010 roku, sygnatura akt II CSK 256/10).

W umowie zlecenia wymaga się precyzyjnego określenia czynności prawnej powierzonej do wykonania przyjmującemu zlecenie, co wiąże się z jednoczesnym udzieleniem, w braku odmiennej woli stron, umocowania do dokonania tej czynności. Przyjmujący zlecenie występuje wówczas równocześnie w roli pełnomocnika, a dający zlecenie w roli mocodawcy. Należy zaznaczyć, iż nie uchybia to przepisom o formie pełnomocnictwa (art. 734 § 2 k.c.), co oznacza, że w przypadku gdy powierzona czynność prawna wymaga zachowania formy szczególnej, pełnomocnictwo powinno zostać udzielone przez dającego zlecenie oddzielnie. Umowa zlecenia zawarta bez zachowania tej formy pozostaje ważna, jednakże nie obejmuje stosownego umocowania dla przyjmującego zlecenie. Odrębne pełnomocnictwo we właściwej formie szczególnej winno być udzielone wraz z zawarciem umowy zlecenia. Jego brak stanowi ważny powód uzasadniający wypowiedzenie umowy przez przyjmującego zlecenie (art. 746 § 3 k.c.). Wśród „ważnych powodów” w literaturze i orzecznictwie wymienia się także działanie przyjmującego zlecenie wbrew wskazówkom lub interesowi dającego zlecenie, korzystanie dla własnych potrzeb przez przyjmującego zlecenie z powierzonych mu środków pieniężnych, naruszenie klauzuli poufności, czy niespodziewaną chorobę.

Określając przedmiot zobowiązania należy pamiętać, że świadczenie przyjmującego zlecenie nie może polegać na zaniechaniu czynności prawnej lub znoszeniu czyjegoś działania, a zobowiązanie do takiego rodzaju powinności świadczy o zwarciu umowy nienazwanej. Co ważne przedmiotem zlecenia nie mogą być również czynności prawne o charakterze ściśle osobistym, a zatem takie, których nie można wykonać przez zastępcę (np. sporządzenie testamentu). Jedna umowa może natomiast obejmować wiele czynności prawnych.

Należy podkreślić, że przyjmujący zlecenie może działać w roli pełnomocnika (występuje wówczas w imieniu dającego zlecenie) lub zastępcy pośredniego, gdy działa imieniu własnym na rachunek dającego zlecenie.

Co istotne umowa zlecenia może przybrać postać umowy na rzecz osoby trzeciej (art. 393 k.c.).

Zasadą jest działanie przyjmującego zlecenie jako zastępcy bezpośredniego, natomiast odstąpienie od tej reguły poprzez ustanowienie przyjmującego zlecenie zastępcą pośrednim (działającym w imieniu własnym na rachunek dającego zlecenie) wymaga wyraźnej woli stron (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2015 roku, sygnatura akt VI ACa 852/140).

W myśl art. 740 k.c. przyjmujący zlecenie powinien udzielać dającemu zlecenie potrzebnych wiadomości o przebiegu sprawy, a po wykonaniu zlecenia lub po wcześniejszym rozwiązaniu umowy złożyć mu sprawozdanie. Nadto powinien mu wydać wszystko, co przy wykonaniu zlecenia dla niego uzyskał, chociażby w imieniu własnym. Należy pamiętać, że przyjmującemu zlecenie nie wolno używać we własnym interesie rzeczy i pieniędzy dającego zlecenie. Od sum pieniężnych zatrzymanych ponad potrzebę wynikającą z wykonywania zlecenia powinien płacić dającemu zlecenie odsetki ustawowe (art. 741 k.c.). Zgodnie z dyspozycją art. 742 k.c. dający zlecenie winien natomiast zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia, wraz z odsetkami ustawowymi oraz zwolnić przyjmującego zlecenie od zobowiązań, które ten w powyższym celu zaciągnął w imieniu własnym.

Zawarcie umowy

Umowę zlecenia zawiera się według zasad ogólnych, jednakże zgodnie z brzmieniem art. 736 k.c. kto zawodowo (a więc zarobkowo i stale) trudni się załatwianiem czynności prawnych dla drugich (np. radca prawny prowadzący kancelarię), powinien zawiadomić niezwłocznie dającego zlecenie, jeśli nie chce przyjąć zlecenia. Podobnie winna postąpić osoba, która oświadczyła dającemu zlecenie gotowość załatwiania dla niego czynności danego rodzaju. Konsekwencje niedochowania obowiązku niezwłocznego zawiadomienia są jednak ograniczone. Przyjmuje się, że powodują one odpowiedzialność za wynikłą szkodę, która podlega wyrównaniu w granicach tak zwanego ujemnego interesu umownego.

Pojęcie ujemnego interesu umownego może obejmować nie tylko straty (damnum emergens), ale również w pewnym zakresie utracone korzyści (lucrum cessans), zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2005 roku, sygnatura akt III CK 103/05.

Co istotne przepis art. 736 k.c. nie łączy z brakiem niezwłocznej odpowiedzi skutku w postaci fikcji przyjęcia oferty (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2006 roku, sygnatura akt III CSK 208/06). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w fazie przedkontraktowej nie dochodzi bowiem do powstania między potencjalnym dającym zlecenie a potencjalnym przyjmującym zlecenie żadnego stosunku zobowiązaniowego, gdyż brak jest podstawy normatywnej pozwalającej konstruować taką więź obligacyjną.

Wynagrodzenie

Do elementów przedmiotowo istotnych umowy zlecenia nie należy ustalenie wysokości wynagrodzenia, które w razie braku uzgodnień stron określane jest na podstawie obowiązującej taryfy lub też należy się przyjmującemu zlecenie odpowiednio do nakładu wykonanej pracy (art. 735 k.c.). Przyjmuje się, że podjęcie się zlecenia przez osoby pozostające z dającym zlecenie w bliskich relacjach może przesądzać o nieodpłatnym charakterze zlecenia. W odniesieniu do podmiotów wykonujących zlecenie w ramach prowadzonej przez siebie działalności podjęcie się danego zlecenia bez wynagrodzenia jest sytuacją wyjątkową.

Art. 744 k.c. stanowi, że w razie odpłatnego zlecenia wynagrodzenie należy się przyjmującemu zlecenie dopiero po wykonaniu zlecenia, chyba że co innego wynika z umowy lub z przepisów szczególnych. Wobec jednoznacznego brzmienia wskazanego artykułu, po wykonaniu zlecenia nie jest konieczne dokonywanie wezwania i wyznaczenie w ten sposób wymagalności roszczenia. Jest to istotne ponieważ ustalenie momentu wymagalności roszczenia zleceniobiorcy o wynagrodzenie ma znaczenie dla określenia biegu terminu przedawnienia.

Koniecznym jest także by pamiętać, iż w razie wspólnego udzielenia zlecenia przez klika osób, odpowiadają one solidarnie względem przyjmującego zlecenie (art. 745 k.c.).

reklama

Polecamy artykuły

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Joanna Rudzka Kancelaria Doradcy Podatkowego

Kancelaria posiada wieloletnie doświadczenie w obsłudze podatkowo-prawnej dużych i średnich polskich firm, międzynarodowych korporacji oraz podmiotów publicznych.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od ksiegowosc.Infor.pl
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK