REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Problem masowych powództw o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone - część II

Dominik Cheda
aplikant radcowski
Problem masowych powództw o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone - część II
Problem masowych powództw o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone - część II
inforCMS

REKLAMA

REKLAMA

Z pewnością wielu przedsiębiorców prowadzących handel w Internecie słyszało lub wręcz spotkało się osobiście ze zjawiskiem powództw wytaczanych przez osoby fizyczne lub organizacje reprezentujące interesy konsumentów o uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Sposób działania tych podmiotów jest zazwyczaj bardzo podobny; w pierwszej kolejności wyszukują w regulaminach sklepów internetowych postanowienia identyczne lub podobne z postanowieniami wpisanymi do rejestru klauzul abuzywnych prowadzonego przez Prezesa UOKiK. W pierwszej części artykułu skupiłem się na przedstawieniu pojęcia tzw. rozszerzonej skuteczności wyroku w sprawach o uznanie postanowienia wzorca umownego za niedozwolony. Rozumienie tego mechanizmu ma kluczowe znaczenie dla problemu masowego wytaczania powództw o klauzule abuzywne co będzie przedmiotem niniejszej części artykułu.

Problem masowych powództw o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone - część I

REKLAMA

Autopromocja

Masowe powództwa o klauzule abuzywne

Warto przypomnieć, że istnieją dwie możliwe interpretacje art. 47943 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: „KPC”), zgodnie z którym: Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 47945 § 2.

REKLAMA

Pierwsze rozumienie zakłada, że wytoczenie powództwa o uznanie postanowienia wzorca umownego za niedozwolone identycznego z już wpisanym do rejestru klauzul abuzywnych jest niedopuszczalne jedynie przeciwko temu przedsiębiorcy, w stosunku do którego zapadł już wyrok, na podstawie którego wpisano dane postanowienie do rejestru. Zgodnie z drugą wykładnią od chwili wpisania postanowienia do rejestru nie jest w ogóle możliwe wytoczenie powództwa o uznanie tego postanowienia za niedozwolone bez względu na to czy pozwanym jest ten sam, czy też inny przedsiębiorca. 

Pierwsza z zaprezentowanych interpretacji wywołała nieoczekiwany skutek. Okazało się bowiem, że konsumenci bądź stowarzyszenia, które w zadaniach statutowych miały wpisaną ochronę interesów konsumentów zaczęły wytaczać masowe powództwa o klauzule abuzywne. Dość powiedzieć, że doszło do sytuacji, w której do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie wpływało kilkadziesiąt tysięcy tego typu pozwów rocznie. Powództwa dotyczyły tylko tych postanowień, które zostały już wpisane do rejestru klauzul abuzywnych i były wytaczane przeciwko przedsiębiorcom stosującym postanowienia identyczne lub podobne. Pozwy w tych sprawach nie podlegały odrzuceniu właśnie ze względu na jednostronne rozumienie rozszerzonej skuteczności (wyrok jest skuteczny tylko przeciwko przedsiębiorcy, który był stroną wcześniejszego postępowania). Do takiego działania zachęcało ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych dla osoby wnoszącej pozew o uznanie postanowienia wzorca za niedozwolone zawarte w art. 96 ust. 1 pkt 3) ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz.U. z 2010 roku nr 90, poz. 594 ze zm.). Należy przy tym wskazać, że tego typu pozwy często ograniczały się jedynie do przytoczenia treści klauzuli stosowanej przez pozwanego oraz klauzuli identycznej bądź podobnej już wpisanej do rejestru.

Oczywiście można powiedzieć, że przecież każdy ma prawo do wystąpienia z takim powództwem a do obowiązków przedsiębiorcy należy troska o to, żeby w stosowanych przez niego regulaminach nie znalazły się postanowienia niedozwolone. Jednakże w opisywanych sytuacjach pozwany otrzymywał czasami nawet kilkadziesiąt powództw o dokładnie taką samą klauzulę, składanych przez różne osoby reprezentowane często przez tego samego pełnomocnika. Czy takie działanie miało na celu ochronę interesów konsumentów? Raczej nie, zazwyczaj proceder ten miał na celu uzyskanie korzyści majątkowych przez powodów, wynikających z kosztów zastępstwa procesowego przyznawanych stronie wygrywającej proces. W razie przegranego procesu o klauzulę abuzywną pozwany przedsiębiorca musi przecież zwrócić powodowi koszty zastępstwa procesowego. Tymczasem analizując pozwy wnoszone w omawianych sprawach o uznanie postanowienia wzorca umownego za niedozwolone łatwo stwierdzić, że osoby będące powodami w tych sprawach często były ze sobą spokrewnione, a co więcej były reprezentowane przez tego samego pełnomocnika. W rezultacie trudno nie odnieść wrażenia, że zwrot kosztów zastępstwa procesowego nie służył w tych przypadkach swojemu ustawowemu celowi, był za to po prostu źródłem zarobku dla powodów i pełnomocników.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Zapisz się na nasz newsletter

Klauzule zakazane w umowach o pracę

Oprócz tego opisywany proceder służył „wymuszaniu” na przedsiębiorcy zawarcia pozasądowej ugody, na podstawie której przedsiębiorca miał zapłacić powodom kwoty odpowiadające kosztom zastępstwa w zamian za co powód miał cofnąć powództwo o klauzulę niedozwoloną. Należy przy tym wskazać, że zawarcie takiej „ugody” nie gwarantuje wcale przedsiębiorcy umorzenia prowadzonych postępowań. Zgodnie bowiem z art. 47941 KPC w tego typu sprawach nie jest dopuszczalne zawarcie ugody sądowej zatem taka „prywatna” ugoda nie będzie mogła zostać zatwierdzona przez sąd. Biorąc natomiast pod uwagę, że zgodnie z art. 203 § 4 KPC sąd nie jest związany cofnięciem pozwu jeżeli jest to sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, to przedsiębiorca zawierający „ugodę” poza sądem nie będzie miał żadnej gwarancji, że postępowanie w istocie się skończy. Co więcej, skutkiem cofnięcia pozwu jest umorzenie postępowania a nie merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy co oznacza, że te same osoby, które zawarły „ugodę” mogą znowu wytoczyć powództwo dotyczące dokładnie tej samej klauzuli co wcześniej (nie istnieje bowiem powaga rzeczy osądzonej, skoro postępowanie zostało umorzone).

Opisana wyżej sytuacja uległa jednak zmianie. Ostatnio daje się bowiem zauważyć, że Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów coraz częściej odrzuca pozwy o klauzule niedozwolone z powołaniem się na wykładnię art. 47943 KPC, zgodnie z którą wyrok uznający klauzulę za abuzywną jest skuteczny przeciwko wszystkim przedsiębiorcom i w ogóle wyklucza możliwość prowadzenia kolejnego procesu o taką samą bądź podobną klauzulę. Takie  rozumienie rozszerzonej skuteczności zdaje się również podtrzymywać Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznający środki odwoławcze od orzeczeń Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Jak się bronić?

Jak więc może bronić się przedsiębiorca, który otrzymał kilkadziesiąt pozwów o klauzulę niedozwoloną? Jeżeli sąd nie odrzuci pozwu od razu (sąd z urzędu bada czy pozew nie podlega odrzuceniu), w odpowiedzi na pozew przedsiębiorca może zwrócić uwagę na wskazaną wyżej nową linię orzeczniczą Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz starsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, które nie dopuszcza prowadzenia postępowań o klauzulę identyczną lub podobną z wpisaną do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone bez względu na osobę pozwanego. W pewnych sytuacjach przedsiębiorca będzie mógł się powołać na nieważność zakwestionowanej klauzuli umownej na podstawie art. 58 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem nieważne jest postanowienie umowne sprzeczne z ustawą lub zasadami współżycia społecznego bądź zmierzające do obejścia ustawy – takie postanowienie umowne z mocy prawa nie wywołuje skutku i nie wiąże żadnej ze stron. Skoro zatem dana klauzula jest nieważna z mocy prawa i nie obowiązuje to nie można twierdzić, że jest również klauzulą abuzywną. Klauzula niedozwolona w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego (a takich klauzul dotyczą powództwa przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów) nie jest bowiem nieważna z mocy prawa tylko bezskuteczna i to tylko w stosunku do konsumenta (przedsiębiorca jest nią związany). W takich sytuacjach nie będzie więc potrzeby stwierdzania bezskuteczności takiej klauzuli w procesie przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Przykładem takiej nieważnej klauzuli jest np. zastrzeżenie kary umownej w przypadku niewykonania zobowiązania pieniężnego (taka kara umowna jest niedopuszczalna w świetle art. 483 KC). Powyższe stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 stycznia 2011 roku (sygn. III CZP 119/10). Pozwany w pewnych sytuacjach może także próbować wykazywać, że nie stosował zakwestionowanej klauzuli lub zaniechał jej stosowania wcześniej niż sześć miesięcy przed wniesieniem pozwu. Wreszcie, można podjąć próbę obrony merytorycznej argumentując, że postanowienie umowne nie jest abuzywne. Należy bowiem pamiętać, że w pewnych wyjątkowych sytuacjach klauzula umowna o brzmieniu identycznym jak klauzula wpisana do rejestru klauzul abuzywnych może nie zostać uznana za niedozwoloną ze względu na całokształt wzorca umownego, w którym się znajduje.

Nadchodzą zmiany w rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone

Na koniec warto zaznaczyć, że problem masowych powództw o klauzule niedozwolone został już zauważony przez Ministerstwo Sprawiedliwości, które przygotowało projekt założeń ustawy o zmianach KPC. Planowane zmiany zakładają w szczególności, że powództwa o uznanie postanowień umownych za niedozwolone będą mogły składać jedynie określone instytucje państwowe oraz stowarzyszenia wpisane do specjalnego rejestru. Ponadto, publikacja wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Monitorze Sądowym i Gospodarczym będzie zwolniona z opłat a sam rejestr klauzul będzie znacząco przebudowany (dostępne będą m.in. uzasadnienia wyroków oraz nowe funkcje wyszukiwania).

Przesądzony również zostanie jednoznacznie charakter rozszerzonej skuteczności wyroku po wpisie do rejestru – będzie ona dotyczyć tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadło orzeczenie (zgodnie z dominującą linią orzeczniczą Sądu Najwyższego i wbrew ostatnim orzeczeniom Sądu Apelacyjnego w Warszawie). Zmiana ta jest co prawda powrotem do wcześniejszej, mniej korzystnej dla przedsiębiorców linii orzeczniczej Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jednakże w świetle planowanych gruntownych zmian dotyczących zasad i kręgu podmiotów uprawnionych do wnoszenia powództw wydaje się, że nie powinna mieć ona dla nich żadnego znaczenia. Proponowane zmiany można różnie oceniać jednak z pewnością ukrócą one proceder masowych powództw o klauzule abuzywne (np. projekt zakłada, że stowarzyszenie aby uzyskać wpis do rejestru będzie musiało posiadać min. 1 000 członków). Do czasu wejścia w życie nowych przepisów przedsiębiorcom pozostaje natomiast możliwość skorzystania z ww. „środków obrony”. Przede wszystkim jednak każdy przedsiębiorca powinien na bieżąco kontrolować stosowane przez siebie w obrocie z konsumentami wzorce umowne i nie zamieszczać w nich postanowień, które mogą zostać uznane za niedozwolone.

Kontrole legalności zatrudnienia przeprowadzane przez PIP

Zapraszamy do dyskusji na forum

Dominik Cheda, aplikant radcowski w Kancelarii GACH, HULIST, MIZIŃSKA, WAWER - adwokaci i radcowie prawni sp.p.

Źródło: Kancelaria Gach, Hulist, Mizińska, Wawer

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
Autopromocja

REKLAMA

QR Code

REKLAMA

Księgowość
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Odpisy amortyzacyjne spółek nieruchomościowych

Najnowsze orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) przynoszą istotne zmiany dla spółek nieruchomościowych w zakresie możliwości rozpoznawania odpisów amortyzacyjnych w kosztach podatkowych. W styczniu tego roku NSA w kilku wyrokach (sygn. II FSK 788/23, II FSK 789/23, II FSK 987/23, II FSK 1086/23, II FSK 1652/23) potwierdził korzystne dla podatników stanowisko wojewódzkich sądów administracyjnych (WSA).

CIT estoński a optymalizacja podatkowa. Czy to się opłaca?

Przedsiębiorcy coraz częściej poszukują skutecznych sposobów na obniżenie obciążeń podatkowych. Jednym z rozwiązań, które zyskuje na popularności, jest estoński CIT. Czy rzeczywiście ta forma opodatkowania przynosi realne korzyści? Przyjrzyjmy się, na czym polega ten model, kto może z niego skorzystać i jakie są jego zalety oraz wady dla polskich przedsiębiorstw.

Składka zdrowotna w 2026 roku – będzie ewolucja czy rewolucja?

Planowane na 2026 rok zmiany w składce zdrowotnej dla przedsiębiorców stanowią jeden z najbardziej dyskutowanych tematów w sferze podatkowej, mimo iż sama składka podatkiem nie jest. Tak jak każda kwestia dotycząca finansów osobistych a równocześnie publicznych, wywołuje liczne pytania zarówno wśród prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, jak i wśród polityków, gdzie widoczne są wyraźne podziały.

Podatnik już nie będzie karany za przypadkowe błędy, nie będzie udowadniał niewinności

Szef rządu Donald Tusk poinformował, że za niecelowe, przypadkowe błędy nie będzie się już karać podatnika. Teraz to urząd skarbowy będzie musiał udowadniać jak jest.

REKLAMA

Będą zmiany w L4, pracy na chorobowym i pensjach na zwolnieniach lekarskich. Przedsiębiorcy: Jesteśmy zwolennikami deregulacji i elastyczności, ale też jasnych zasad

Zasiłek chorobowy powinien być wypłacany pracownikowi już od pierwszego dnia absencji – Północna Izba Gospodarcza w Szczecinie popiera projekt przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, apelując jednocześnie o to, by ustawa w tej sprawie była przyjęta możliwie szybko. Przedsiębiorcy jednocześnie oczekują dalszego dialogu z Ministerstwem na temat np. „Zmian w L4”, które w opinii niektórych przedsiębiorców mogą budzić kontrowersje. – Jesteśmy zwolennikami tego, by pracownicy i pracodawcy mogli regulować swoje relacje w możliwie elastyczny sposób. Z jednej strony więc jesteśmy zwolennikami tego, by zwolnienie lekarskie nie blokowało w stu procentach możliwości wykonywania innych zobowiązań jeżeli to jest możliwe, ale z drugiej widzimy przestrzeń, gdzie zwolnienie lekarskie może być wykorzystywane do nadrabiania obowiązków w jednej pracy, przy jednoczesnym spowolnianiu działania w drugiej firmie – mówi Hanna Mojsiuk, prezes Północnej Izby Gospodarczej w Szczecinie.

Youtuberzy mogą się cieszyć. Jest pozytywny wyrok NSA w sprawie kosztów podatkowych

Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza, że wydatki youtuberów związane z produkcją filmów, takie jak bilety lotnicze, noclegi czy sprzęt filmowy, mogą być uznane za koszty uzyskania przychodu. Wyrok jest istotny dla twórców internetowych, którzy ponoszą wysokie koszty związane z tworzeniem treści na YouTube.

Nowa era regulacji krypto – CASP zastępuje VASP. Co to oznacza dla firm?

W UE wchodzi w życie nowa era regulacji krypto – licencja CASP stanie się obowiązkowa dla wszystkich firm działających w tym sektorze. Dotychczasowi posiadacze licencji VASP mają czas na dostosowanie się do końca czerwca 2025 r., a z odpowiednim wnioskiem – do września. Jakie zmiany czekają rynek i co to oznacza dla przedsiębiorców?

Outsourcing pojedynczych procesów księgowych, czy zatrudnienie dodatkowej osoby w dziale księgowości - co się bardziej opłaca?

W stale zmieniającym się otoczeniu biznesowym przedsiębiorcy coraz częściej stają przed dylematem: czy zatrudnić dodatkową osobę do działu księgowego, czy może zdecydować się na outsourcing wybranych procesów księgowych? Analiza kosztów i korzyści pokazuje, że delegowanie pojedynczych zadań księgowych na zewnątrz może być znacznie bardziej efektywnym rozwiązaniem niż rozbudowa wewnętrznego zespołu.

REKLAMA

Kto ma prawo odliczyć ulgę na dziecko? Po rozwodzie rodziców dziecko mieszka z matką a ojciec płaci alimenty i widuje się z dzieckiem

Na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podatnik ma prawo do odliczenia kwoty ulgi prorodzinnej w zależności od tego z kim jego dziecko mieszka i kto faktycznie sprawuje nad nim opiekę. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 14 stycznia 2025 r. wyjaśnił, kto może odliczyć ulgę na dziecko, gdy rodzice są rozwiedzeni, dziecko mieszka z matką na stałe, a ojciec płaci alimenty i co jakiś czas widuje się z dzieckiem.

Odpowiedzialność członków zarządów spółek – co zmienia wyrok TSUE w sprawie Adjak?

W dniu 27 lutego 2025 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał przełomowy wyrok w sprawie C-277/24 (Adjak), w którym zakwestionował przyjęty w Polsce model solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki. W opinii TSUE obecne przepisy naruszają prawo unijne, ponieważ uniemożliwiają kwestionowanie decyzji wymiarowych organów podatkowych, zapadłych w sprawie przeciwko spółce w trakcie postępowania przeciwko członkom zarządu – tym samym godząc w podstawowe zasady ochrony praw jednostki. Orzeczenie to może wymusić istotne zmiany w polskim systemie prawnym oraz wpłynąć na dotychczasową praktykę organów administracji skarbowej wobec członków zarządów spółek.

REKLAMA