Kategorie

Czym jest controlling?

Urszula Tarsa
Specjalizuje się w tematyce finansowej i rachunkowej.
Czym jest controlling?
Czym jest controlling?
Fotolia
Przedsiębiorstwa stawiają przed sobą ambitne cele, które muszą zrealizować w określonym czasie. Powinny zatem śledzić postęp swojej działalności, opracowywać wyniki sprzedaży, analizować podjęte decyzje, przygotowywać okresowe raporty, eliminować nieprawidłowe rozwiązania. Wszystko to umożliwia diagnostyczne narzędzie procesu planowania, koordynacji oraz kontroli, jakim jest controlling.

Polecamy: Controlling i Rachunkowość Zarządcza – prenumerata

Polecamy: Finanse + Controlling – prenumerata

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie celu oraz idei controllingu, ukazanie barier związanych z jego wdrożeniem, a także scharakteryzowanie roli controllera w przedsiębiorstwie.

Idea i cel controllingu

Reklama

Pojęcie controlling opiera się na łacińskich terminach contra oraz rotulus. Z ich zestawienia powstało angielskie określenie contreroullour, a także francuskie contre- rôle. Pierwotne znaczenia contreroullour oraz contrrôle odnosiło się do funkcji, jakie związane były ze sprawdzaniem wszelakich rejestrów i spisów. Jednocześnie oznaczały one osoby sprawujące, w tłumaczeniu dosłownym, „kontra rolę”, „przeciwrolę”.

Controlling to imiesłów czynny od angielskiego czasownika „to control”, który to ma bardzo szerokie znaczenie. Może być przetłumaczony na język polski jako: kontrolować, sterować, kierować, regulować, czy też mieć coś pod kontrolą1.

Reklama

Idea controllingu polega na zbudowaniu logicznego systemu, który pomoże kadrze kierowniczej podejmować bardziej wiarygodne i trafne decyzje, poprzez uporządkowane połączenie różnorakich elementów strukturalnych w przedsiębiorstwie, które biorą udział w gospodarczej działalności wyrażonej w przekroju ekonomicznym, finansowym, technicznym oraz organizacyjnym. W większości przypadków decyzje te w przedsiębiorstwie dotyczą obszaru finansowego, jednak przy wykorzystaniu rozbudowanych systemów controllingu mogą także obejmować obszar techniczno- organizacyjny. Przyjąć zatem można założenie, iż controlling to sposób myślenia oraz działania, który znajduje odzwierciedlenie w procedurach decyzyjnych realizowanych poprzez poszczególne komórki zarządzające w przedsiębiorstwie. Zazwyczaj nie jest wymagane tworzenie wyodrębnionej komórki w celu efektywnego funkcjonowania controllingu.

W literaturze pojęcie controllingu definiowane jest w różnorodny sposób. W znaczeniu skrajnie uproszczonym może być określany jako porównanie stanu zaplanowanego (pożądanego, wyznaczonego) ze stanem istniejącym. Bardziej kompleksowe rozumienie tego pojęcia może zdefiniować controlling jako system wzajemnie zależnych metod, technik, zasad, a także przedsięwzięć, jakie służą wewnętrznemu systemowi kontroli i sterowania, zorientowany na osiąganie założonych  wyników. Przyjmując jeszcze inny sposób definicji można powiedzieć, iż controlling to proces nawigacji oraz sterowania gospodarczego z wykorzystaniem planu, który wyznacza miejsce przeznaczenia przedsiębiorstwa i wynik jego działania. Najbardziej rozbudowany i szeroki sposób interpretacji zakłada, że jest to zintegrowany system planowania, kierowania, informacji i kontroli, wspierający adaptację oraz koordynację całego systemu zarządzania.

Wdrożenie systemu controllingu przynosi korzyści nie tylko dużym firmom

Pierwszym przedsiębiorstwem, jakie utworzyło stanowisko tzw. comptrollera była firma amerykańska Atchison, Topeka& Santa Fe Railway System. Do jego zadań należało przede wszystkim przeprowadzanie rewizji wewnętrznych, zapewnienie bezpieczeństwa podczas realizacji operacji finansowych oraz zarządzanie finansami. Przyczyną powoływania właśnie w Stanach Zjednoczonych pierwszych, samodzielnych jednostek organizacyjnych lub stanowisk o podobnych funkcjach prawdopodobnie było specyficzne prawodawstwo. W odróżnieniu od uregulowań europejskich amerykańskie prawo o korporacjach wyróżnia dwa podstawowe organy. Są nimi walne zgromadzenie i zarząd. Niektóre stany posiadają daleko posuniętą liberalizację tego prawa. Umożliwia ono zarządowi delegację zadań dotyczących nadzoru nad całokształtem działalności przedsiębiorstwa. Jedną z głównych przyczyn powstania koncepcji controllingu jest brak organu o uprawnieniach i zadaniach zbliżonych do pełnionych przez europejskie rady nadzorcze2.

Pomimo wyraźnych prób kreowania trwałych podstaw do strukturalnego wyodrębnienia jednostek sprawujących kontrolę nad działalnością przedsiębiorstwa, w większości amerykańskich przedsiębiorstw stanowisko controllera  było nieznane aż do lat 20 XX wieku. Sytuacja ta uległa nagłej zmianie w czasie światowego kryzysu gospodarczego. Liczne bankructwa jednoznacznie wskazały na zaniedbywaną dotychczas rolę rachunkowości oraz uświadomiły wagę i znaczenie problematyki planowania, a także kontroli w zarządzaniu przedsiębiorstwem. W kolejnych latach zaczęto poświęcać coraz więcej uwagi przyczynom i źródłom kryzysu. Przedmiotem licznych opracowań stały się kontrola i nadzór poprzez wprowadzenie nowych form rachunkowości, a także instrumenty wspomagające planowanie. W roku 1931 powołana została do życia organizacja zawodowa pod nazwą „Controller’s Institute of America”. Trzy lata później zaczęto wydawać specjalistyczny periodyk pod nazwą „The Controller”, a w roku 1944 został założony instytut badawczy „Controllership Foundation”.

W latach pięćdziesiątych oraz sześćdziesiątych uwagę zwracają zwłaszcza badania empiryczne przeprowadzone w amerykańskich przedsiębiorstwach. Przede wszystkim dotyczyły one zadań realizowanych przez działy księgowości. W roku 1954 H. A. Simon opublikował badania, które uznaje się za klasyczne. Wskazywały one na praktyczne rozwiązania odnośnie funkcji controllingu. Opierały się na 400 wywiadach przeprowadzonych w 7 wielkich amerykańskich przedsiębiorstwach. Podobna analiza została przeprowadzona tego samego roku przez J. F. Westona, a cztery lata później przez H. F. Klingmana. Ogólne wnioski wykazały, iż podstawowe zadania controllingu skupiają się wokół następujących dziedzin: budżetowania, rachunkowości, planowania.

W 1970 roku R. L. Mosley i D.A Henning przeprowadzili badanie autorytetu controllera w czasie rozwiązywania problemów decyzyjnych, a także podczas pełnienia w przedsiębiorstwie szczegółowych funkcji administracyjnych. W latach siedemdziesiątych zainteresowanie koncepcją controllingu wzrosło w krajach europejskich, przede wszystkim w RFN. Według nieopublikowanych danych przeprowadzonych przez firmę doradczą McKinsey liczba przedsiębiorstw posiadających wydzielone stanowisko controllera wzrosła z 40% w roku 1960 do 90% w roku 1973. Niewystarczająca okazała się jednak koordynacja i formalizacja controllingu.

Podsumowując można stwierdzić, iż controlling to koncepcja, która wyłoniła się z potrzeb praktyki. Podkreślić należy, iż z jednej strony pojawia się konieczność poszerzania zadań związanych z obserwacją przedsiębiorstwa oraz jego otoczenia, która objawia się integracją funkcji controllingu, z drugiej zaś występuje zauważalna adaptacja w sferze rozwiązań czysto teoretycznych i praktyki. Obie sfery- teorii i praktyki, przenikają się nawzajem. Funkcje controllera oscylowały głównie wokół zadań realizowanych przez działy finansowo- księgowe, z czasem koncentrując się na czynnościach o planistycznym charakterze, przede wszystkim związanych z budżetowaniem. Można zauważyć także wpływ technik i koncepcji zarządzania, wśród których zarządzanie przez cele wysuwa się na pierwszy plan.

Obecnie pojęcie controlling najczęściej utożsamiane jest z systemem planowania, kontroli, koordynacji, a także zaopatrzenia przedsiębiorstw w informacje. Jedną z kluczowych funkcji controllingu jest niewątpliwie szeroko rozumiana kontrola. Podstawowe wzorce do oceny kierunków działań są dostarczane przez plany, natomiast sprawne działanie systemu uzależnione jest od pozyskania oraz przekazania informacji. Koordynacja z kolei związana jest przede wszystkim z zapewnieniem spójności przy podejmowaniu decyzji3.

Controlling wdrożony w zakresie, który obejmuje każdy obszar działalności przedsiębiorstwa pokrywa w pełni poszczególne funkcje przez niego realizowane, ponadto uwzględnia wpływ otoczenia na działalność przedsiębiorstwa. Jest cennym narzędziem zarządzania, pozwalającym powiązać w sposób skuteczny  wcześniej znane techniki i metody organizacyjne, dotychczas stosowane oddzielnie. Bez zastosowania controllingu nie byłoby możliwe ukazanie w tak wnikliwy sposób związków przyczynowo- skutkowych  zachodzących w otoczeniu zjawisk, czy też w poszczególnych sferach działalności przedsiębiorstwa. W szczególnym stopniu odnosi się to do wpływu różnorodnych zjawisk na cel działalności przedsiębiorstwa, którym może być udział w rynku, wynik finansowy itd. Wprowadzenie controllingu pozwala na szybką identyfikację miejsca, a często także przyczyny nieoczekiwanych zmian oraz na wskazanie obszarów po usprawnieniu których nastąpi największa poprawa wyniku. Prowadzi to do bardzo szybkiego dostosowania się przedsiębiorstwa do zmian zachodzących w otoczeniu, a także do podnoszenia efektywności osiągania postawionych celów. System controllingu spełnia w znacznym stopniu wymogi optymalnego zarządzania. Jest to jedna z jego podstawowych cech, stanowiąca o zachowaniu konkurencyjnej pozycji przedsiębiorstwa i zapewnieniu mu przetrwania i rozwoju w długim okresie. Szybkie kumulowanie się wiedzy odnośnie przedsiębiorstwa i jego otoczenia to dodatkowa cecha systemu controllingu, która to podnosi wiarygodność planowania. To z kolei zwiększa wiarygodność i trafność podejmowanych decyzji odnośnie przyszłości4

Polecamy: Poradnik Gazety Prawnej - Środki trwałe wycena, amortyzacja i likwidacja

W Polsce konieczność poszukiwania nowoczesnych narzędzi w zarządzaniu przedsiębiorstwem narzucona jest poprzez rozwój gospodarki rynkowej. Fakt ten stał się bezpośrednią przyczyną zainteresowania polskich menedżerów wdrożeniem do przedsiębiorstw controllingu. Dodatkowo podjęcie prac wdrożeniowych jest wymuszane przez stale wzrastającą na rynku konkurencję, która to z jednej strony wpływa na konieczność obniżenia kosztów, zaś z drugiej na poszukiwanie coraz to nowszych rozwiązań i produkcję nowych wyrobów. Jednoczesna decentralizacja systemu zarządzania w przedsiębiorstwach ujawniła potrzebę tworzenia systemów, które ułatwiałyby kadrze menedżerskiej efektywne i skuteczne zarządzanie nim. Świadomość istnienia oraz powstawania bardziej skomplikowanych procesów wytwórczych w przyszłości skłania do poszukiwania instrumentów umożliwiających podejmowanie decyzji, które ograniczałyby ryzyko gospodarcze. Zgodnie z wieloletnim doświadczeniem przedsiębiorstw zagranicznych, funkcję owego instrumentu pełnić może właśnie controlling5.

______________

1 P. Cabała, Powstanie i rozwój koncepcji controllingu, Zeszyty naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, 2002, nr 574, s. 129-130.

2 S. Marciniak, Controlling. Filozofia. Projektowanie., Difin, Warszawa 2004, s. 13- 15.

3 P. Cabała, „Powstanie i rozwój…, op. cit., s. 131- 138.

4 S. Marciniak, Controlling.., op. cit. s. 16.

5 J. Nesterak, Controlling. Systemy oceny centrów odpowiedzialności, ANVIX, Kraków 2003, s. 9- 10.


Procedura wdrażania controllingu w przedsiębiorstwie i bariery z nią związane

Controlling w środowiskach menedżerskich powoli staje się synonimem systemu zarządzania wykorzystywanego w walce z inflacją, kryzysem, narastającą zmiennością otoczenia i konkurencją. Jest on utożsamiany z systemami wspomagającymi kadry menedżerskie podczas podejmowania istotnych dla działalności przedsiębiorstwa decyzji. Determinujący wpływ na wyniki otrzymywane przez ośrodki odpowiedzialności ma właśnie trafność decyzji. Ta z kolei zależy od posiadania wiarygodnych i rzetelnych informacji. Potwierdza to zasadność wdrożenia  systemu controllingu do przedsiębiorstwa, umożliwiającego powiązanie efektów uzyskiwanych przez kierownictwo centrów z systemem motywacyjnym. W procesie wdrażania systemu controllingu do przedsiębiorstwa zrealizowane muszą zostać następujące etapy:

1. przygotowanie przedsiębiorstwa do wdrożenia controllingu,

2. projektowanie systemu controllingu,

3. implementacja opracowanego systemu,

4. eksploatacja.

W etapie pierwszym wstępny krok polega na przekonaniu dyrekcji firmy o zasadności i konieczności wdrożenia nowych koncepcji zarządzania, nastawionych proefektywnościowo, opartych na jednostkowej odpowiedzialności za wyniki oraz zorientowanych rynkowo. Przyzwyczajenie do tradycyjnych i standardowych metod zarządzania jednostką organizacyjną przez starszą generację kierowników stanowi swoistego rodzaju trudność. Uzyskanie wstępnej akceptacji naczelnego kierownictwa pozwala na przystąpienie do  zdefiniowania misji i celów systemu controllingu oraz określenie sposobu ich  realizacji. Kluczowym jest odniesienie się do misji całego przedsiębiorstwa, dokonanie przeglądu wszystkich jego obszarów działalności, a także przeprowadzenie analizy historycznej i perspektywicznej ciągłości założeń planistycznych. Cele stawiane przed controllingiem powinny być zgodne z długookresową polityką gospodarczą przedsiębiorstwa oraz dotyczyć najniższych szczebli decyzyjnych. Ważnym jest przeprowadzenie szeregu szkoleń dla różnych szczebli funkcjonowania przedsiębiorstwa, poczynając od działów ekonomicznych, a kończąc na kierownictwie wydziałów produkcyjnych. Poziom bazowy przygotowania merytorycznego uczestników szkoleń determinuje ich wymiar czasowy. Etap pierwszy wdrażania controllingu  kończy się wstępną analizą dostosowawczą, dotyczącą możliwości adaptacji systemu, postawy pracowników wobec zaplanowanych zmian, a także oceny ich systemów wartości. Ma ona dostarczyć odpowiedzi na pytanie, czy założenia poczynione we wstępnej fazie mogą przynieść zamierzony efekt. W kroku tym przedmiotem analizy są zarówno podstawowe, jak i pomocnicze komórki produkcyjne, mogące w przyszłości zostać wyodrębnione jako jednostki samodzielne, odpowiedzialne za wyniki. Faza analityczno- diagnostyczna ma za zadanie również wyspecyfikowanie znaczących niedostatków przygotowywanego projektu zmian. Ponadto musi prowadzić do wskazania ulepszeń systemu zarządzania i organizacji koniecznych do wprowadzenia. Jest to najbardziej pracochłonny krok, a jednocześnie najbardziej odgrywa decydujące znaczenie w procesie wdrażania controllingu. Ujawnia on mocne i słabe strony aktualnych rozwiązań, wskazuje na występujące nieprawidłowości, proponuje nowe, niekonwencjonalne techniki, sposoby i metody rozwiązania występujących problemów. Ponadto umożliwia pracownikom zapoznanie się z nowymi pojęciami wyjaśniającymi i opisującymi rozwój oraz funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Priorytet ma jakość prac przeprowadzonych w pierwszym etapie, ponieważ determinuje ona późniejsze zachowanie się systemu.

Controlling i rachunkowość zarządcza

Etap drugi polega na projektowaniu szczegółowej konstrukcji systemu controllingu6. Odbywa się on zgodnie z sekwencją:

cel ---> zadanie ---> metoda ---> procedura ---> instrument ---> dokument

Określa ona sposób budowy controllingu oraz warunki współpracy kierowników wydzielonych jednostek z controllerami7. Cele stawiane przed controllingiem są uszczegółowiane przez wstępne prace. Znacząca rola zatem przypisywana jest wyszukiwaniu najsłabszych ogniw, mogących ulec przerwaniu jako pierwsze w ekstremalnej sytuacji. Działania prewencyjne bowiem mogą oszczędzić przedsiębiorstwu niepotrzebnych wstrząsów, które mogłyby w dalszej perspektywie okazać się dla niego nieodwracalne. Budowa spójnego systemu oraz implementacja rozwiązań controllingowych to proces niezwykle żmudny, wymagający nakładu wielu środków i sił. Koniecznym staje się stworzenie warunków wyjściowych z zakresu:

  • przekształceń w sferze strukturalno- organizacyjnej,
  • decentralizacji procesu zarządzania,
  • modyfikacji kultury organizacyjnej przedsiębiorstwa,
  • przebudowy systemu motywacyjnego,
  • przyjęcia określonego stylu zarządzania, który opierać będzie się na wykorzystaniu wniosków i inicjatyw kierownictwa szczebli pośrednich podczas podejmowania ważnych decyzji operacyjnych,
  • przekształcenia systemu planistyczno- kontrolnego oraz budowy odpowiedniego do potrzeb controllingu wewnętrznego systemu informacyjnego.

Decentralizacja decyzji jest najważniejszym, początkowym warunkiem wdrożenia systemu controllingu w przedsiębiorstwie. Problem ten w większym stopniu dotyczy dużych podmiotów gospodarczych działających na zróżnicowanych rynkach. Decentralizacja utożsamiana jest z sytuacją przekazania znacznej części uprawnień decyzyjnych z rąk naczelnego kierownictwa, kierownikom niższych szczebli zarządzania. Skutkuje ona wzrostem specjalizacji menedżerów oraz silnym uzależnieniem celów zatrudnionych pracowników od celów danego ośrodka przedsiębiorstwa. Rośnie także stopień elastyczności podejmowanych decyzji, przede wszystkim w sytuacji gwałtownych zmian gwałtownych zmian otoczenia. Istotną kwestią procesu decentralizacji systemu zarządzania w przedsiębiorstwie jest wyznaczenie kryteriów, którymi należy kierować się podczas realizacji tego procesu. Najważniejszymi są:

  • charakter otoczenia,
  • wielkość oraz tempo rozwoju organizacji,
  • preferencje kierownictwa,
  • umiejętności kierowników niższych szczebli,
  • ocena kosztów oraz ryzyka związanego z podejmowaniem określonych decyzji.

Konsekwencją delegacji uprawnień na szczeble niższe jest zmiana struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa. Uwaga zostaje zwrócona na główne procesy, zamiast na komórki organizacyjne czy stanowiska pracy. Przekształcenia organizacyjno- strukturalne zatem powinny identyfikować słabe punkty struktury organizacyjnej. Realizacja takiej idei zarządzania powinna być wspomagana poprzez styl zarządzania podporządkowany regułom rynku. Zespołowy sposób zarządzania powinien zastąpić styl autorytarny.

Wdrożenie systemu controllingu wymaga zmian w sposobie myślenia oraz zachowania pracowników. Wprowadzone lub udoskonalone muszą zostać systemy motywacyjne, których konstrukcja powinna zmierzać do mobilizacji pracowników do efektywniejszego działania w zakresie przyjętych rozwiązań. Procedury oceny pracowników powinny zostać zinstytucjonalizowane i nadany im zostać cykliczny charakter.

Trzeci etap wdrożenia systemu controllingu jest procesem praktycznej implementacji opierającym się o przyjętą koncepcję. Powołany musi zostać zespół wdrożeniowy, wsparty wiedzą oraz doświadczeniem specjalistów zewnętrznych. Po wyborze sposobu organizacji controllingu i wytypowaniu osoby głównego controllera zespół podejmuje decyzje o rozpoczęciu prac wdrożeniowych. Decyzje przez nich podejmowane są uwarunkowane wieloma czynnikami, takimi jak wielkość przedsiębiorstwa oraz przyjęta w nim organizacja zarządzania.

Ostatni, czwarty etap to eksploatacja systemu już wdrożonego. Początkowo testowany jest opracowany system. Pracownicy muszą przyzwyczaić się do nowych zasad. W przedsiębiorstwach produkcyjnych zmianami powinno się objąć w pewnej kolejności podstawowe wydziały, mające najwięcej do zaoferowania w kwestii ograniczania kosztów i ich racjonalizacji. W następnej kolejności należy objąć controllingiem pozostałe działy funkcyjne przedsiębiorstwa.

Dopiero wieloletnia eksploatacja systemu controllingu pozwala na weryfikację przyjętych założeń i rozwiązań oraz porównać je z gospodarczą rzeczywistością. Dotyczy to zarówno sposobu zarządzania, jak i strony organizacyjnej, co umożliwia przy dużej elastyczności systemu dokonywanie stałych zmian, aby jak najlepiej dopasować go do specyfiki konkretnego przedsiębiorstwa8.

Podczas procesu wdrażania controllingu często pojawia się opór. Zazwyczaj jest on wynikiem niewystarczającego poinformowania przez kierownictwo i controllera pracowników o nowej koncepcji. Co więcej u podwładnych postrzegających controlling jako kontrolę występują psychologiczne przyczyny owego oporu. Kolejne trudności wyniknąć mogą z niedostarczania kierownictwu wszystkich informacji, jakie są potrzebne do wykonywania poszczególnych zadań im przekazanych. Kadra kierownicza oraz dyrekcja najpierw muszą zdobyć doświadczenie, jak postępować z nowymi instrumentami. W związku z faktem, iż controlling to ponadfunkcyjny instrument zarządzania, niektórzy kierownicy mogą obawiać się, iż jego implementacja ograniczy sferę ich decyzji oraz kompetencje. Aby możliwie szybko pokonywać opór, a nawet całkowicie mu zapobiec trzeba uznać za niezbędne zapoznanie pracowników ze specyfiką controllingu podczas fazy wdrożeniowej przez controllera oraz kierownictwo przedsiębiorstwa9.

Controlling w MŚP

Bardzo częstą barierą jest przystępowanie do wdrażania controllingu bez sprecyzowania efektów oraz instrumentów zarządzania. Brak jest odpowiedniego przygotowania, czasu, środków oraz instrumentów wspomagających wdrożenie controllingu. W rezultacie pojawia się zbyt szeroki zakres i powierzchowność podejmowanych działań. Problemem jest także panujący pogląd, iż można wypracować i wdrożyć nowe zasady bez angażowania kierownictwa czy własnych pracowników. Przedsiębiorstwa bardzo często nie precyzują swoich oczekiwań w trakcie implementacji controllingu, co więcej niekiedy nie mają nawet wypracowanego w tej kwestii poglądu. Nie potrafią dokonać oceny atrakcyjności przedkładanych rozwiązań, bagatelizują potrzeby przygotowania o zarządzania oparte o nowe zasady.

Mimo wprowadzania nowych instrumentów nie zawsze zainteresowanie controllingiem oznacza dążenie do osiągnięcia nowej jakości zarządzania. Powszechny jest mylny pogląd, iż dobra informacja powinna być szczegółowa. Tworzenie centrów odpowiedzialności zbyt często traktowane jest jedynie jako problem wymagający rozwiązania na płaszczyźnie informacyjnej. Podczas gdy jest to wydzielenie niezależnych funkcjonalnie grup majątkowych, a także wyłonienie ich gospodarzy o precyzyjnie określonych kompetencjach. Dlatego też centra odpowiedzialności tworzone w przedsiębiorstwach często mają nieprecyzyjny, nieokreślony zakres kompetencji. Wciąż większą wagę przypisuje się powołaniu dużej liczby centrów odpowiedzialności, niżeli starannemu kształtowaniu ich kompetencji, czy też wypracowaniu systemu informacji, który miałby na celu wspieranie ich.

______________

6 J. Nesterak, Procedura wdrażania controllingu w przedsiębiorstwie, Zeszyty Naukowe Akademii ekonomicznej w Krakowie, 2003, nr 618, s. 59- 62.

7 S. Nowosielski, R. Marczak, Metodyczne aspekty wdrażania kontrolingu w przedsiębiorstwie, Prace Naukowe AE we Wrocławiu, 1996, nr 275, s. 109- 116.

8 J. Nesterak, Procedura wdrażania controllingu..., op. cit. s. 63- 71.

9 H. J. Vollmuth, Controlling: planowanie, kontrola, kierowanie., Agencja Wydawnicza Placet, Warszawa 2007, s. 200.


Wiele przedsiębiorstw traktuje wdrożenie controllingu jako implementację rachunkowości zarządczej, czy też rachunku kosztów. Satysfakcjonującym staje się sam fakt posiadania informacji. Substytutem samego działania staje się dostęp do oceny sytuacji, czy też perspektywa jej analizy. W wielu przypadkach rozwiązania na rzecz ograniczenia centralizacji decyzji oraz przebudowy struktur kompetencji, niezbędne do wzrostu racjonalności podejmowanych decyzji, są bagatelizowane. Rezultatem tego jest wysoki poziom zainteresowania historyczną informacją, przy niedostatecznej uwadze poświęcanej informacji prospektywnej.

Barierą skutecznego wdrożenia controllingu może także być relatywnie duży zakres kompetencji spoczywających na członkach zarządów, prowadzący do bardzo wysokich, często niemożliwych do realizacji wymagań czasowych podczas rozwiązywania problemu w trybie procesu planowania. Autorami planów zatem często stają się nie kierownicy, lecz planiści. Przedsiębiorstwo nie dysponuje zatem programami działania, lecz jedynie symulacjami rozwoju sytuacji. W rezultacie konkretne rozwiązania problemów muszą być dokonywane doraźnie, poza procesem planowania, co w nieunikniony sposób konsumuje czas, jaki powinien być przeznaczony na realizację planu. Uwaga skupia się na bieżących sprawach, przez co brak jest czasu na rozwiązywanie problemów strukturalnych.

Zjawiskiem, jakie również towarzyszy procesowi wrażania controllingu jest niedocenianie wartości wiedzy na jego temat, a zwłaszcza procedur doboru oraz projektowania instrumentów zarządzania i doświadczeń wiążących się z przygotowaniem procesu implementacji. Prace podejmowane w zakresie rachunkowości zarządczej, projektowania rachunkowości, systemów planowania, czy też centrów odpowiedzialności często opierają się na słabych podstawach metodycznych.

Nieprawidłowości mogą występować przypadku systemów informacji, gdzie częstym jest tworzenie np. rachunku kosztów nie na miarę rozwiązań istniejących w przedsiębiorstwie, ale adekwatnych do wyobrażeń projektantów. Kolejnym obszarem powstawania błędów może być projektowanie centrów odpowiedzialności. Fakt wyodrębnienia jednostek organizacyjnie w wielu przypadkach traktowany jest jako argument wystarczający, by traktować je jako centra odpowiedzialności. Zapomina się o uprzednim wyodrębnieniu na płaszczyźnie techniczno- organizacyjnej. Poziom centralizacji decyzji w przedsiębiorstwie nie ulega wówczas zmianie. Także rozwiązania w zakresie planowania są narażone na występowanie pewnych mankamentów. Praktyka budowania planów nawiązująca do wyników z poprzedniego okresu jest niewątpliwie najgroźniejsza10.

Jak uniknąć błędów przy tworzeniu informacji zarządczych w fazie tworzenia bazy raportowania organizacji

Obecnie controlling, będący elementem nowoczesnego zarządzania, zastosowanie znajduje zarówno w bankach, instytucjach użyteczności publicznej, a także małych, jak i dużych przedsiębiorstwach, które działają w różnych formach organizacyjno- prawnych oraz własnościowych. Ważnym jest jednak, aby realizacja celów stawianych przed controllingiem spełniała określone wymagania proceduralne, dotyczące jakości i rodzaju instrumentów wykorzystywanych w procesie zarządzania11.

Controlling jako koncepcja zarządzania przedsiębiorstwem

Zarządzanie jest symultanicznym procesem podejmowania decyzji, który to zmierza do wykorzystania pojawiającej się okazji albo rozwiązania określonego problemu. Decyzja odnosi się do aktu wyboru najlepszego wariantu z możliwych. Na jakość owej decyzji wpływa nie tylko wiedza, ale także umiejętności kierownicze związane z procesem decyzyjnym, warunki ryzyka w których podejmowana jest decyzja, a nawet intuicja kierownika12.

Controlling jest koncepcją zintegrowanego zarządzania przedsiębiorstwem. Wspomaga on proces zarządzania. Jest narzędziem sterowania działalnością przedsiębiorstw w stronę celu wyznaczonego przez koordynację całokształtu procesu planowania, kontroli oraz dystrybucji informacji. Controlling to proces sterowania, który zorientowany jest na wynik działalności przedsiębiorstwa. Jest on systemem wzajemnie określonych zasad, przedsięwzięć, technik i metod służących wewnętrznemu systemowi kontroli oraz sterowania. Wspiera on koordynację i adaptację całego systemu zarządzania13.

Poszukując zależność pomiędzy controllingiem, a zarządzaniem przede wszystkim należy określić występujące między nimi relacje, które to są wyrażane za pomocą funkcji zarządzania. Zbudowanie efektywnego systemu controllingu możliwe jest jedynie w przypadku odpowiedniego spełniania funkcji zarządzania. Jednoznacznie określone relacje pomiędzy controllingiem a funkcjami zarządzania pozwalają na silny, realny związek pomiędzy zarządzaniem a controllingiem. Przedstawia to tabela numer 1. Pozwala ona zauważyć, które z podstawowych funkcji zarządzania są wykorzystywane przez controlling, jaki zakres to obejmuje oraz jak następstwo czasu wygląda w procesie podejmowania decyzji działając w warunkach wykorzystywania informacji uzyskiwanej dzięki funkcjonowaniu controllingu w przedsiębiorstwie14.

Tabela 1

Stopień spełnienia funkcji, wymagania oraz efekty funkcji zarządzania wykorzystywane przez controlling

funkcja zarządzania

stopień spełnienia funkcji

wymagania

efekty

planowanie

pełny

systematyczne planowanie oparte na spójnym systemie planów

wzrost wiarygodności planowania na przyszłe okresy

organizowanie

ograniczony

racjonalna struktura organizacyjna

lepsza i szybsza informacja

motywowanie

znacznie ograniczony

systematyczny przegląd osiąganych wyników oraz podjęcie działań adekwatnych do siły wykrytego sygnału

większa motywacja

kontrolowanie

pełny

systematyczna kontrola zarówno pozycji rynkowej przedsiębiorstwa, zmian otoczenia, jak i wyników osiąganych wewnątrz przedsiębiorstwa

mniejsza ilość znaczących błędów

koordynowanie

pełny

koordynacja działań w poszczególnych obszarach działalności podczas planowania oraz w czasie analizy weryfikacyjnej odchyleń

sukcesywna realizacja controllingu zgodna z jego trybem

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: S. Marciniak, Controlling. Filozofia. Projektowanie., Difin, Warszawa 2004, s. 19.

Jak wynika z tabeli przydatność i znaczenie poszczególnych funkcji zarządzania, a także stopień ich spełnienia są zróżnicowane.

Controlling może zostać uznany za koncepcję zarządzania, która spełnia postawione mu kryteria. Wówczas w zakres controllingu wchodzą takie funkcje zarządzania jak:

1. planowanie,

2. koordynowanie,

3. motywowanie,

4. kontrola,

5. informowanie kierownictwa.

Planowanie to wielowariantowy i sformalizowany proces podejmowania decyzji, pozwalający na wypracowanie pożądanego obrazu przyszłości, jednocześnie wskazując sposoby jego osiągnięcia. Jest to postępowanie świadome, oparte na określonej metodzie, przebiegające w wyznaczonym miejscu i czasie zgodnie z wcześniej ustalonym programem. Planowanie to proces tworzenia zespołowej koncepcji funkcjonowania jednostki organizacyjnej, motywujący pracowników do angażowania się na rzecz realizacji założonego planu. Wymaga ono przewidywania, dążenia do osiągania założonych celów, a także woli działania. Planowanie to klarowne określenie przeszłego stanu pożądanego oraz terminu jego realizacji. Ponadto jest to ustalenie działań niezbędnych do uzyskania stanu, jaki nie mógłby pojawić się naturalną koleją rzeczy. Planowanie jako proces powinno przebiegać na dwóch poziomach. Pierwszym jest poziom strategiczny, który prowadzi do osiągania długookresowych celów. Drugi poziom nosi nazwę operacyjnego i określa on sposoby realizacji strategicznych planów.  Zasadniczą różnicą między nimi jest fakt, iż ten drugi dotyczy konkretnych problemów, natomiast planowanie strategiczne wypracowuje zdolności umożliwiające sprawne rozwiązywanie problemów, które mogą dotyczyć przedsiębiorstwa w przyszłości. Strategiczne plany stanowiące sformalizowany proces długofalowego planowania posiadają łączy silna relacja z controllingiem strategicznym. Z controllingiem operacyjnym natomiast wiążą się plany operacyjne. System planowania rozbudowywany jest przez controlling o budżety sporządzane dla wszystkich jednostek organizacyjnych przedsiębiorstwa. Okres opracowywania budżetów uzależniony jest od możliwości realizacji określonego celu, a także warunków otoczenia.

_____________

10 H. Błoch,  Bariery rozwoju controllingu w polskich przedsiębiorstwach, [w:] Controlling: technologia zarządzania firmą. Problemy, projekty, instrumenty, doświadczenia, perspektywy., Oficyna Controllingu Profit, Katowice 2000, s. 110- 118.

11 J. Nesterak, Procedura wdrażania controllingu..., op. cit. s. 71.

12 R. Chodorski, Controlling jako podsystem zintegrowanego systemu zarządzania w przedsiębiorstwie elektroenergetycznym [w:] Controlling: technologia zarządzania firmą. Problemy, projekty, instrumenty, doświadczenia, perspektywy., Oficyna Controllingu Profit, Katowice 2000, s. 11.

13 M. Sierpińska, B. Niedbała, Controlling operacyjny w przedsiębiorstwie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, s. 14.

14 S. Marciniak, Controlling.., op. cit. s. 17- 21.


Kolejną funkcją pełnioną przez controlling w systemie zarządzania jest koordynacja. Bez niej jednostki organizacyjne przedsiębiorstw kierowałyby się własnym interesem zamiast ogólnymi celami organizacji. Zatem koordynacja stanowi regulator elementów przedsiębiorstwa, które uległy rozregulowaniu w trakcie funkcjonowania. Główną zasadą w znacznej grupie organizacji jest hierarchia, która tworzy mniej lub bardziej spłaszczoną piramidę. Pionowym relacjom coraz częściej towarzyszą poziome, wynikające z konieczności łączenia pracowników w grupy projektowe, czy zadaniowe. Taki układ powoduje, iż hierarchia zapewnia koordynację biegnącą wzdłuż pionowych linii, które wyznacza główne kryterium specjalizacji. Jednocześnie niezbędnym staje się przeprowadzanie prac dążących do koordynacji procesów oraz działań jednostek rozdzielonych w ramach specjalizacyjnych podziałów, a będących pokrewnymi w obszarze pełnionych funkcji. Kluczowym staje się dopasowanie sprawozdawczości przedsiębiorstwa do nowych wymagań w celu stałej kontroli stopnia wykonania powierzonych menedżerom parametrów. Daje to możliwość szybkiej reakcji na wykryte nieprawidłowości oraz podjęcia odpowiednich kroków zapobiegawczych. Funkcja koordynacyjna controllingu sprzyja uzyskaniu wysokiej skuteczności i efektywności podejmowanych decyzji.

Trzecią funkcją controllingu jest motywowanie. Ważnym jest, aby wykorzystać w pełni tkwiące w pracownikach możliwości. Osiągnięcie tego możliwe jestpo dokonaniu odpowiednich zmian, które przede wszystkim polegają na:

- zaszczepieniu kultury organizacyjnej, która stymulować będzie czynne zaangażowanie w sprawy przedsiębiorstwa,

- budowie ram organizacyjnych, które umożliwią pełne wykorzystanie możliwości podwładnych,

- redefinicji roli pracownika z biernej w aktywną,

- wprowadzeniu systemu motywacyjnego, prowadzącego do wzrostu zaangażowania.

Aktywność pracowników zwiększana jest przez delegowanie uprawnień, przy jednoczesnym wzroście odpowiedzialności za podejmowane decyzje. Przekształcenia muszą być wdrażane stopniowo i w sposób kontrolowany, angażując jednocześnie przełożonych i podwładnych.

Kontrola jest kolejną funkcją pełnioną przez controlling. W ogólnym ujęciu jest ona określana jako proces kontrolowania oraz porównywania stanu faktycznego ze stanem oczekiwanym, wymaganym. Jej istotę stanowi sprawdzanie, wyjaśnianie, porównywanie i ujmowanie relacji jaka zachodzi miedzy przyjętymi wzorcami a stanem faktycznym. W praktycznym sensie kontrolę można sprowadzić do zasadniczych pięciu czynności:

- określenie stanu faktycznego w objętym kontrolą zakresie,

- ustalenie przyjętego za podstawę porównań wzorca,

- porównanie wzorca ze stanem faktycznym i ustalenie odchyleń,

- określenie przyczyn ustalonego stanu oraz stwierdzenie skutków odstępstw,

- podjęcie decyzji pokontrolnych.

Kontrola w koncepcji controllingu w głównej mierze polega na sprawdzaniu, czy wszystkie funkcje pośredniczące oraz procesy zapewniają realizację zadań, obowiązków i celów. Istotą kontroli jest porównanie planowanych standardów i norm z ich realizacją faktyczną, a także identyfikacja tzw. wąskich gardeł oraz podejmowanie działań likwidujących powstałe odchylenia. Kontrola powinna być traktowana przez menedżerów w kategorii realizacji koncepcji controllingu, który to poprzez swe instrumenty motywacyjnie oddziałuje na załogę. W przypadku trudności, które są uzasadnione controlling pomaga realizować zadania przez wprowadzenie działań korekcyjnych. Zatem  pojęcie kontroli jest węższe od controllingu i całkowicie przez niego wchłonięte.

Ostatnią funkcją controllingu w ramach zarządzania jest informowanie kierownictwa. System informacyjny stanowi podsystem systemu kontroli, która to z kolei jest podsystemem systemu zarządzania. Ustalając zakres potrzebnych informacji dokonuje się analizy obecnych oraz przyszłych warunków otoczenia. Pozwala to na rozpoznanie szans oraz na uwzględnienie ryzyka występującego w otoczeniu. W kolejnym kroku ważnym jest przekazanie informacji. Rozumiane jest ono jako przygotowanie sprawozdawczości, prezentującej wyniki działania, wykazującej odchylenia oraz dostarczającej danych niezbędnych przy rozwiązywaniu problemów. W controllingu kształt sprawozdań uzależniony jest od potrzeb użytkowników, częstotliwości oraz zakresu sprawozdań, ich formy oraz stopnia konsolidacji informacji. Kontrola informacji obejmuje ustalenie wartości informacji, a także jej kosztów. Jest to niezmiernie trudne zadanie, w wyniku częstej niemożności kwantyfikacji wartości informacji. Najczęściej to do controllera należy zasilanie menedżerów w informacje. To on nadzoruje i kształtuje fazy procesu informacyjnego15.

Rola controllera w przedsiębiorstwie

Controller musi oceniać zgromadzone informacje. Jego zadaniem zatem jest zdobywanie, przetwarzanie, zestawianie, a także prezentacja wewnętrznych oraz zewnętrznych danych prowadzące do wypracowania odpowiedniej decyzji. W związku z tym controller musi wprowadzić do przedsiębiorstwa zorientowany na wyniki system kontrolowania, planowania oraz kierowania. W procesie tym powinni uczestniczyć wszyscy pracownicy na kierowniczych stanowiskach. Controller natomiast powinien być jedynie nawigatorem, doradcą oraz koordynatorem. Musi on troszczyć się, aby wdrożenie koordynowania, kierowania i planowania przebiegało w przejrzystych i jasnych etapach, ponieważ implementacja controllingu to ciągły proces uczenia się wszystkich pracowników. Controller powinien także inicjować oraz przeprowadzać badania z obszaru ekonomiki przedsiębiorstw, a także uczestniczyć w rozwiązywaniu problemów. Jego zadaniem jest wprowadzanie i rozwój w przedsiębiorstwie systemu umożliwiającego osobom na kierowniczych stanowiskach samodzielne planowanie w działach im podległych. Wpływające co miesiąc sprawozdania powinny stanowić podstawę kontroli. Odchylenia od wyznaczonych celów stanowić będą wówczas podstawę decyzji odnośnie zastosowania zaradczych środków w odpowiednich jednostkach organizacyjnych, które podlegają pracownikom zarządu. W miarę możliwości kierowanie powinno być przeprowadzane samodzielnie przez kierownictwo, natomiast controller powinien spełniać funkcję koordynatora, nawigatora lub doradcy, który czuwać będzie nad tym, czy zaplanowane zyski zostaną osiągnięte16.

Rola dyrektorów finansowych w firmach rośnie

Zadania stawiane controllerowi można zróżnicować biorąc pod uwagę jego sylwetkę oraz rodzaj otoczenia. Taki podział przedstawia tabela numer 2. W tym przypadku funkcje oraz zadania controllera zależą od tego, czy otoczenie jest ekstremalnie dynamiczne, dynamiczne, czyli burzliwe, zmienne (umiarkowanie dynamiczne), czy też relatywnie stabilne, a zatem statyczne. Wyróżnia się jednocześnie cztery sylwetki controllera adekwatne do powyższego podziału. Są to kolejno: ekonomiczne sumienie organizacji, innowator, nawigator i rejestrator17.

Tabela 2

Zadania controllera według kryterium typu otoczenia

typ otoczenia

sylwetka controllera

zadania controllera

ekstremalnie dynamiczne

ekonomiczne sumienie przedsiębiorstwa

  • rachunek społecznej odpowiedzialności
  • strategiczna przezorność controllera

burzliwe

innowator

  • udział w zarządzaniu
  • stosowanie w rachunkowości nowoczesnych rozwiązań

  • doskonalenie rozwiązań przyjętego systemu ekonomicznego

  • działania innowacyjne
  • szybka orientacja w dokonanych zmianach

zmienne

nawigator

  • integracja planowania i kontroli
  • zapobieganie popełnianiu błędów
  • porównywanie rzeczywistych wielkości z planowanymi

  • uczestnictwo w procesie decyzyjnym
  • eliminacja odchyleń w przyszłości i teraźniejszości

relatywnie stabilne

rejestrator

  • wykorzystywanie informacji ze sprawozdań finansowych

  • dostarczanie danych na temat minionych procesów gospodarczych

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: J. Nesterak, Controlling. Systemy oceny centrów odpowiedzialności, ANVIX, Kraków 2003, s. 44.

Sukces controllingu uzależniony jest od uzdolnień osobistych controllera. Musi on zatem sprostać pewnym wymaganiom, takim jak:

1. łatwość w nawiązywaniu kontaktów,

2. nieposzlakowana opinia,

3. abstrakcyjność myślenia,

4. dar przekonywania,

5. empatia,

6. umiejętne wyczuwanie sytuacji,

7. umiejętności kierowania współpracownikami,

8. kwalifikacje sprzedawcy.

Umiejętności kierownicze zakładają ugruntowaną wiedzę z zakresu nowoczesnych metod zarządzania, umożliwiających controllerowi wspieranie inicjatyw poszczególnych współpracowników, a także motywowanie ich. Controllerowi niezbędne są kwalifikacje sprzedawcy, by poszczególne jednostki organizacyjne w przedsiębiorstwie mogły osiągnąć wytyczone cele. Możliwe jest to tylko wówczas, gdy pracownicy identyfikują się z celami, a więc akceptują je oraz osobę controllera i działalność przez niego prowadzoną. Umiejętność przekonywania, komunikatywność oraz zdolność nawiązywania kontaktów stają się zatem nieodzowne w takiej działalności. W pracy controllera zastosowanie znajduje wiedza z zakresu instrumentów, technik i koncepcji stosowanych w ekonomice przedsiębiorstw, a także z zakresu nauk społecznych, rachunkowości i finansów, planowania i organizacji, marketingu, przetwarzania danych oraz systemów informacji. Te obszary wiedzy powinny służyć controllerowi do rozpoznawania zależności, jakie występują w ekonomice przedsiębiorstwa, skutecznego analizowania ich, a w przypadku ewentualnych trudności wprowadzania w sposób metodyczny i systematyczny właściwych systemów kontrolowania, planowania oraz kierowania.

Stanowisko controllera może być umieszczone na różnych szczeblach hierarchii przedsiębiorstwa. Lokalizacja na szczeblu naczelnego kierownictwa daje gwarancję skutecznej synchronizacji i koordynacji różnych obszarów działalności przedsiębiorstwa. Spowodowane jest to tym, iż cele przedsiębiorstwa właśnie tam przekształcane są na zadania dla poszczególnych jednostek.

Istnieją dwa podstawowe ustawienia controllera w przedsiębiorstwie:

1. pozycja sztabowa,

2. pozycja liniowa.

W pierwszym przypadku można mówić o realizacji ogólnych zaleceń, że controlling powinien być umieszczany na możliwie najwyższym szczeblu hierarchii, gdyż pozycja sztabowa charakteryzuje się podleganiem jedynie kierownictwu przedsiębiorstwa. Stanowiska sztabowe spełniają jedynie funkcje doradcze. Mają możliwość przygotowywania decyzji, jednak nie mogą wydawać poleceń. Sztabowcy nie posiadają kompetencji zarządczych oraz decyzyjnych. Jednak kompetencje te są niezbędne, aby utrzymać i rozwinąć dobrze funkcjonujący system controllingu. Controlling jako komórkę sztabową przedstawia rysunek numer 1.

________________

15 Ibidem, s. 24- 32.

16 H. J. Vollmuth, Controlling…, op. cit., s. 28- 33.

17 J. Nesterak, Controlling. Systemy oceny…, op. cit., s. 43- 44.


Rysunek 1

Controlling jako komórka sztabowa

Źródło: H. J. Vollmuth, Controlling: planowanie, kontrola, kierowanie., Agencja Wydawnicza Placet, Warszawa 2007, s. 30.

Praktyka pokazuje, iż bardziej efektywnym jest prowadzenie controllingu, który zakłada stworzenie oraz wprowadzenie systemów kierowania, planowania i kontrolowania, wówczas, gdy controller zajmuje pozycję liniową, a zatem posiada prawo do wydawania poleceń. Controller bowiem potrzebuje wiele informacji, które pochodzą z poszczególnych komórek organizacyjnych. Schemat organizacji w której controlling zajmuje pozycję liniową przedstawia rysunek numer 2.

Rysunek 2

Controlling jako komórka liniowa

Źródło: H. J. Vollmuth, Controlling: planowanie, kontrola, kierowanie., Agencja Wydawnicza Placet, Warszawa 2007, s. 31.

Alternatywnym rozwiązaniem jest controller z zewnątrz. W wielu mniejszych lub średnich przedsiębiorstwach brakuje odpowiednio wykwalifikowanych kierowników mogących zająć się controllingiem. Wówczas można zatrudnić specjalistę z zewnątrz. Zadaniem controllera spoza przedsiębiorstwa jest wprowadzenie i rozwinięcie controllingu. Podczas wstępnej fazy ma on na celu przeszkolenie dyrekcji przedsiębiorstwa, a także pracowników zarządów, tak długo, aż będą oni w stanie sami przejąć jego kompetencje. Zewnętrzny controller nie wywołując konfliktów z kierownikami może wnieść do przedsiębiorstwa swoje doświadczenie zdobyte w innych przedsiębiorstwach. Może to skutkować lepszym i szybszym wdrożeniem systemu controllingu18.

Polecamy: Klauzula przeciw unikaniu opodatkowania – praktyczny poradnik

Jakość usług controllera jedynie pośrednio oddziałuje na sukces przedsiębiorstwa. Dzieje się to bowiem poprzez kierownictwo, którego praca powinna ulec poprawie dzięki usługom controllera, który to z reguły udziela jedynie rad, nie ponosząc przy tym formalnej odpowiedzialności. Poprawa decyzji podejmowanych przez menedżerów, a także wspieranie zorientowane na cel sterowania przedsiębiorstwem to zasadnicze przesłanki sukcesu controllera. Ocena owego efektu należy w pierwszej kolejności do właściwego menedżera. Istnieją trzy różne wymiary jakości, jakie można brać pod uwagę dokonując głębszej analizy skuteczności controllera. Jest to rozpowszechniony w marketingu podział, który umożliwia w sekwencyjnej perspektywie dokonać głębszą strukturyzację. Według niego wyróżniamy jakość:

1. potencjału,

2. procesu,

3. wyniku.

Ta pierwsza opisuje zaplecze, jakie jest niezbędne do wykonania danej usługi. Jakość procesu obejmuje interakcję między usługodawcą a klientem. Ostatnia natomiast służy do oceny produktu finalnego. Wszystkie trzy wymienione aspekty uznają jakość usługi jako nadrzędne kryterium. Można zatem jednoznacznie stwierdzić, iż jakość usług controllera oraz sukces przedsiębiorstwa są ze sobą ściśle powiązane19.

Literatura

  1. Błoch H.,  Bariery rozwoju controllingu w polskich przedsiębiorstwach, [w:] Controlling: technologia zarządzania firmą. Problemy, projekty, instrumenty, doświadczenia, perspektywy., Oficyna Controllingu Profit, Katowice 2000.
  2. Cabała P., Powstanie i rozwój koncepcji controllingu, Zeszyty naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, 2002, nr 574.
  3. Chodorski R., Controlling jako podsystem zintegrowanego systemu zarządzania w przedsiębiorstwie elektroenergetycznym [w:] Controlling: technologia zarządzania firmą. Problemy, projekty, instrumenty, doświadczenia, perspektywy., Oficyna Controllingu Profit, Katowice 2000.
  4. Marciniak S., Controlling. Filozofia. Projektowanie., Difin, Warszawa 2004.
  5. Nesterak J., Controlling. Systemy oceny centrów odpowiedzialności, ANVIX, Kraków 2003.
  6. Nesterak J., Procedura wdrażania controllingu w przedsiębiorstwie, Zeszyty Naukowe Akademii ekonomicznej w Krakowie, 2003, nr 618.
  7. Nowosielski S., Marczak R., Metodyczne aspekty wdrażania kontrolingu w przedsiębiorstwie, Prace Naukowe AE we Wrocławiu, 1996, nr 275.
  8. Sierpińska M., Niedbała B., Controlling operacyjny w przedsiębiorstwie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
  9. Vollmuth H. J., Controlling: planowanie, kontrola, kierowanie., Agencja Wydawnicza Placet, Warszawa 2007.
  10. Weber J., Zadania i sukces controllera: rozważania zasadnicze i doświadczenia praktyczne, [w:] Controlling: technologia zarządzania firmą. Problemy, projekty, instrumenty, doświadczenia, perspektywy., Oficyna Controllingu Profit, Katowice 2000.

_____________________

18 H. J. Vollmuth, Controlling…, op. cit., s. 28- 33.

19 J. Weber, Zadania i sukces controllera: rozważania zasadnicze i doświadczenia praktyczne, [w:] Controlling: technologia zarządzania firmą. Problemy, projekty, instrumenty, doświadczenia, perspektywy., Oficyna Controllingu Profit, Katowice 2000, s. 79- 87.

Poszerzaj swoją wiedzę, czytaj Personel i Zarządzanie
Personel i Zarządzanie 7-8/2021
Personel i Zarządzanie 7-8/2021
Tylko teraz
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość
    1 sty 2000
    29 lip 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Samochód służbowy do celów prywatnych a PIT - zmiany od 2022 roku

    Samochód służbowy do celów prywatnych a PIT. Od 2022 roku przy określaniu wysokości ryczałtu (określającego wartość świadczenia przysługującego pracownikowi z tytułu wykorzystywania samochodu służbowego do celów prywatnych), zamiast pojemności silnika, będzie brana pod uwagę moc silnika, z podziałem na do i powyżej 60 kW. Taka zmiana znalazła się w projekcie z 26 lipca 2021 r. nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o PIT). Zmiana ta skutkuje także objęciem niższym ryczałtem (250 zł) udostępnienia pracownikowi elektrycznego samochodu do celów prywatnych oraz samochodu napędzanego wodorem.

    Unikanie opodatkowania przez holdingi zagraniczne a polskie spółki

    Unikanie opodatkowania przez holdingi zagraniczne a polskie spółki. W dniu 25 maja 2021 r. Szef KAS wydał opinię zabezpieczającą potwierdzającą że wniesienie przez nierezydentów, w drodze wkładu niepieniężnego, polskiej spółki do kontrolowanej przez nich spółki zagranicznej, ukierunkowane na utworzenie za granicą holdingu rodzinnego nie stanowi unikania opodatkowania. Będzie tak mimo tego, iż wypłacane przez polską spółkę do holdingu dywidendy będą mogły korzystać ze zwolnienia z opodatkowania. Fragmenty opinii wydają się wskazywać, że zarówno wybór jurysdykcji w której lokalizowany jest holding jak i moment w którym następuje wypłata dywidenda, mogą być analizowane przez pryzmat zaistnienia przesłanek zastosowania GAAR (General Anti‑Avoidance Rule – czyli ogólna klauzula obejścia prawa /podatkowego/).

    Rejestracja w Centralnym Rejestrze Podmiotów Akcyzowych - jak to zrobić

    Rejestracja w CRPA. Ministerstwo Finansów przypomina, kto ma obowiązek rejestracji w Centralnym Rejestrze Podmiotów Akcyzowych (CPRA), dostępnym na Platformie Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych (PUESC). Powinny to niezwłocznie uczynić m.in. podmioty, które prowadzą działalność gospodarczą w akcyzie na podstawie zgłoszenia AKC-R i nie uzupełniły go o dane, które dotychczas były niewymagane.

    Konsultacje projektu zmian podatkowych wydłużone do 30 sierpnia

    Podatki 2022. Konsultacje społeczne projektów podatkowych związanych z tzw. Polskim Ładem zostały przedłużone do pięciu tygodni; potrwają do 30 sierpnia - poinformowało 28 lipca 2021 r. Ministerstwo Finansów. Resort tłumaczy, że wydłużenie konsultacji to odpowiedź na "sygnały płynące z rynku".

    Najem prywatny od 2022 roku opodatkowany tylko ryczałtem

    Najem prywatny 2022. Od przyszłego roku przychody z najmu i dzierżawy osiągane poza działalnością gospodarczą (tzw. najem prywatny) nie będą mogły być opodatkowane PIT. Jedyną formą opodatkowania tych przychodów będzie ryczałt od przychodów ewidencjonowanych w wysokości 8,5% do kwoty 100 000 zł rocznych przychodów oraz 12,5% od nadwyżki ponad kwotę 100 000 zł przychodów. Taka zmiana znalazła się w projekcie z 26 lipca 2021 r. nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne i ustawy o PIT). Zmiana ta będzie niekorzystna dla tych najemców, którzy ponoszą wysokie koszty dotyczące przedmiotu najmu. Na przykład remontują, czy modernizują wynajmowane mieszkania lub spłacają kredyt zaciągnięty na zakup tego mieszkania. Nie będzie można też uwzględniać odpisów amortyzacyjnych.

    Karta podatkowa 2022 - zmiany

    Karta podatkowa 2022 - zmiany. W 2022 roku opodatkowanie w formie karty podatkowej będzie dotyczyło wyłącznie podatników, którzy korzystali z tej formy opodatkowania na dzień 31 grudnia 2021 r. i będą kontynuować stosowanie tej formy opodatkowania. Od 1 stycznia 2022 r. nikt nowy nie będzie mógł złożyć wniosku o zastosowanie opodatkowania w tej formie. Taka zmiana znalazła się w projekcie z 26 lipca 2021 r. nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne i ustawy o PIT).

    Koszty 50 % przy zbyciu praw autorskich a zwolnienie z PIT dla młodych

    Koszty 50 % przy zbyciu praw autorskich a zwolnienie z PIT dla młodych. Po niespełna dwóch latach od początku funkcjonowania ulgi w podatku dochodowym dla osób do 26 roku życia, nadal istnieje szereg niejasności związanych z ograniczeniami w jej stosowaniu. Wiele wątpliwości pojawia się w momencie, kiedy beneficjenci ww. ulgi uzyskują przychody z tytułu przeniesienia praw autorskich.

    Podmioty medyczne nie muszą wymieniać kas rejestrujących

    Kasy fiskalne a usługi medyczne. Od 1 lipca 2021 r. kolejni podatnicy są zobowiązani do wymiany kas rejestrujących z elektronicznym lub papierowym zapisem kopii na tzw. kasy online. Obowiązek wymiany kas rejestrujących dotyczy również podatników świadczących usługi w zakresie opieki medycznej świadczonej przez lekarzy i lekarzy dentystów.

    Procedura zwrotu akcyzy

    Zwrot akcyzy. Jedną z cech charakterystycznych podatku akcyzowego, odróżniających go od pozostałych podatków pośrednich jest jego jednofazowość, która zakłada nałożenie akcyzy na pierwszym szczeblu obrotu, tj. w momencie wydania towarów do konsumpcji. Niejednokrotnie zdarza się jednak, że wyroby opodatkowane akcyzą w jednym państwie członkowskim zostają następnie przemieszczone do innego kraju, w którym również przeznaczane są do konsumpcji, co z założenia rodzi obowiązek nałożenia na nie akcyzy. W celu uniknięcia podwójnego opodatkowania, polski ustawodawca wprowadził do ustawy o podatku akcyzowym procedurę zwrotu akcyzy, której założenia i warunki zostaną omówione poniżej.

    Składka zdrowotna a PIT - co się zmieni od 2022 roku?

    Składka zdrowotna a PIT. Projekt (z 26 lipca br.) nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o PIT i ustawy o NFZ) przewiduje m.in. ujednolicenie stawki składki zdrowotnej do wysokości 9% dla wszystkich podatników oraz likwidację możliwości odliczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne od podatku dochodowego od osób fizycznych. Nowe przepisy mają obowiązywać od 1 stycznia 2022 r., tak jak większość innych zmian w PIT.

    Kwota wolna od podatku 30 tys. zł, kwota zmniejszająca podatek 5100 zł - PIT 2022

    Kwota wolna od podatku 2022. W opublikowanym 26 lipca br. projekcie nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o PIT) znalazła się m.in. nowa wysokość kwoty wolnej od podatku w PIT - 30 tys. zł - dla wszystkich podatników obliczających podatek według skali podatkowej. Taka kwota wolna od podatku w PIT uzyskana będzie dzięki podwyższeniu kwoty zmniejszającej podatek do wysokości 5100 zł (30 000 zł x 17% minus 5 100 zł = 0 zł). Ministerstwo Finansów wskazuje, że to europejski poziom kwoty wolnej od podatku, porównywalny z tym osiąganym w Niemczech czy Francji. To 10 razy większa kwota wolna niż jeszcze pięć lat temu. Nowa kwota wolna ma obowiązywać od 1 stycznia 2022 r. obok innych zmian w PIT.

    Ulga dla klasy średniej w PIT (ulga dla pracowników) od 2022 roku

    Ulga dla klasy średniej. W skierowanym 26 lipca br. do konsultacji projekcie nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o PIT) znalazła się nowa ulga podatkowa w PIT - tzw. ulga dla klasy średniej. Ministerstwo Finansów wskazuje, że w celu ochrony klasy średniej projekt nie tylko przewiduje podwyższenie do 120 000 zł progu rocznych dochodów, po przekroczeniu którego ma zastosowanie 32% stawka podatku, ale również ulgę podatkową dla pracowników. Ulga ta ma obowiązywać od 1 stycznia 2022 r. obok innych zmian w PIT. Na czym ma polegać ulga dla klasy średniej?

    Źródła dochodów Unii Europejskiej - zasoby własne UE

    Źródła dochodów Unii Europejskiej. W przeciwieństwie do budżetów krajowych, budżet UE jest budżetem inwestycyjnym i nie może wykazywać deficytu. Unia Europejska osiągnęła kompromis ws. wiążącego harmonogramu wprowadzania nowych źródeł dochodów UE. Jakie nowe źródła dochodów zyska Unia?

    Podatki 2022 - kto zyska na zmianach podatkowych

    Polski Ład - kto zyska na zmianach podatkowych. Podwyżka kwoty wolnej od podatku PIT do 30 tys. zł, wzrost do 120 tys. zł progu podatkowego, podatkowe fair play i podatkowy restart gospodarki – to główne elementy podatkowej części Polskiego Ładu. 26 lipca 2021 r. rozpoczęły się konsultacje pakietu zmian podatkowych. Ministerstwo Finansów planuje, że nowe przepisy wejdą w życie od 1 stycznia 2022 r. Co się zmieni w podatkach od 2022 roku? Kto zyska a kto straci na tych zmianach?

    Zmiany w PIT od 2022 roku - projekt, szczegóły, nowe ulgi

    Zmiany w PIT od 2022 roku. W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano 26 lipca 2021 r. szczegółowe założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (nr UD260). Tego samego dnia gotowy projekt nowelizacji wielu przepisów podatkowych został opublikowany na stronie Rządowego Centrum Legislacji. Projekt ten stanowi część zmian legislacyjnych w ramach Polskiego Ładu. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Finansów oraz Prezesa Rady Ministrów zmiany w PIT mają wejść w życie od początku 2022 roku. Jakie zmiany w PIT są zapisane w tym projekcie?

    Polski Ład: projekt ustawy podatkowej w konsultacjach

    Polski Ład: projekt ustawy podatkowej w konsultacjach. Przygotowany projekt ustawy podatkowej, będącej elementem Polskiego Ładu, został skierowany do konsultacji publicznych - poinformował 26 lipca 2021 r. minister finansów Tadeusz Kościński. Projekt zawiera m.in. kwotę wolną od podatku PIT w wysokości 30 tys. zł. Pierwsze czytanie tego projektu w Sejmie jest planowane za kilka tygodni, tak by proces legislacyjny zakończył się przed 30 listopada - poinformował premier Mateusz Morawiecki.

    Kiedy wszczęcie postępowania karnego skarbowego jest "instrumentalne"?

    Kiedy wszczęcie postępowania karnego skarbowego jest "instrumentalne"? Naczelny Sąd Administracyjny opublikował już uzasadnienie uchwały z 24 maja 2021 r. sygn. akt I FPS 1/21, zgodnie z którą sądy administracyjne są uprawnione do dokonywania oceny, czy wszczęcie postępowania karnego skarbowego miało charakter instrumentalny i czy mogło skutecznie wywołać efekt w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Uzasadnienie dostarcza cennych wskazówek, jak należy dokonywać oceny kryterium “instrumentalności”.

    Czy od 1 lipca 2021 r. złożenie JPK_VAT z oznaczeniami MPP jest błędem?

    JPK_VAT z oznaczeniami MPP. Od 1 lipca 2021 r. zmianie uległo rozporządzenie z dnia 15 października 2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zawartych w deklaracjach podatkowych i w ewidencji w zakresie podatku od towarów i usług (ostatnia zmiana - w par. 11 uchylono pkt 2 ustępu 2, co oznacza, że ewidencja nie musi zawierać oznaczenia "MPP"). Jednocześnie ministerstwo nie zmieniło schemy JPK (zmiana będzie wprowadzona w nowym roku), zatem istnieje nadal możliwość wypełniania pola "MPP" w ewidencji. Czy obecnie - po wejściu w życie zmian w powyższym rozporządzeniu - złożenie w urzędzie JPK_VAT z oznaczeniami MPP będzie traktowane jako błąd?

    Jaka stawka VAT dla instalacji fotowoltaicznej?

    Stawka VAT dla instalacji fotowoltaicznej. Firma jest podwykonawcą. Wykonuje usługę montażu instalacji fotowoltaicznej na rzecz innego przedsiębiorcy na domu jednorodzinnym o powierzchni do 300 m2. Czy w takim przypadku można zastosować stawkę VAT 8%? Czy należy zastosować stawkę 23%?

    Rachunek do spłaty subwencji z PFR a biała lista podatników VAT

    Rachunek do spłaty subwencji z PFR a biała lista podatników VAT. Podatnicy VAT, którzy otrzymali subwencje z Tarczy Finansowej PFR mają wątpliwości, czy rachunek do spłaty subwencji otrzymanej z PFR ma być zgłoszony na białą listę?

    Amortyzacja podatkowa i rozliczenie leasingu - będą zmiany

    Amortyzacja podatkowa i leasing. W ramach pakietu uszczelniającego podatki Ministerstwo Finansów planuje zmianę w przepisach o amortyzacji składników majątku prywatnego wprowadzanego do majątku firmy. Zmienią się także zasady rozliczenia podatkowego sprzedaży majątku firmowego (np. przedmiotów wykupionych z leasingu) przez właścicieli firm – dowiedziała się PAP.

    Pracodawca zapłaci zaległe podatki. Pakiet uszczelniający podatki CIT, PIT, VAT

    Pakiet uszczelniający podatki CIT, PIT, VAT. Ministerstwo finansów chce rozbić solidarność pracodawców i pracowników, która ma miejsce w związku w wypłatą wynagrodzeń "pod stołem". W pakiecie uszczelniającym proponuje m.in., by po ujawnieniu takiej wypłaty to pracodawca, a nie pracownik musiał zapłacić zaległe podatki - dowiedziała się PAP.

    Zabezpieczenie zobowiązania podatkowego - procedura wydania decyzji

    Zabezpieczenie zobowiązania podatkowego to specjalna instytucja, umożliwiająca odciążenie majątku podatnika (a w określonych przypadkach również jego małżonka). Co kluczowe dla podatnika, może ona mieć miejsce nie tylko w toku egzekucji, ale również jeszcze przed wydaniem decyzji o wysokości zobowiązania i przed terminem wymagalności takiego. To narzędzie, w sposób zdecydowany, chroni interesy wierzyciela podatkowego, zwiększając jego możliwości uzyskania zobowiązania podatkowego. Można jednak zrozumieć obawy podatników przy funkcjonowaniu takiego odformalizowanego narzędzia - takie zabezpieczenie (nazywane „przedwymiarowym”) może być przecież ograniczeniem praw podatnika.

    Beneficjenci Tarczy Finansowej PFR 1.0 zaczynają spłatę subwencji

    W poniedziałek 26 lipca 2021 r. beneficjenci Tarczy Finansowej PFR 1.0 zaczynają spłatę części subwencji, które pozostała im po umorzeniu pozostałej kwoty wsparcia z PFR - powiedział PAP wiceprezes PFR Bartosz Marczuk.

    Rejestracja w punkcie kompleksowej obsługi (OSS)

    Rejestracja w punkcie kompleksowej obsługi (OSS). Ministerstwo Finansów przypomina o możliwości rejestracji w punkcie kompleksowej obsługi (OSS). Jak to zrobić?