Ryczałt za używanie prywatnego auta do celów służbowych a PIT. NSA: nie trzeba płacić podatku od zwrotu wydatków

• Czy trzeba płacić podatek od zwrotu wydatków? Czego dotyczył spór?
• Nie można płacić podatku jeżeli podatnik nie osiągnął przychodu (korzyści majątkowej). Argumentacja NSA
• To nie koniec sporów o opodatkowanie ryczałtu samochodowego

W tym wyroku z 14 września 2023 r. NSA oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 2 września 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 377/20. W owym wyroku z 2020 roku WSA w Bydgoszczy uchylił interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.

Czy trzeba płacić podatek od zwrotu wydatków? Czego dotyczył spór?

W sprawie tej spór dotyczył kwestii, czy dokonany przez pracodawcę na rzecz pracownika zwrot wydatków poniesionych przez pracownika (z tytułu wykorzystywania do celów służbowych prywatnego samochodu) na rzecz pracodawcy stanowi dla pracownika przychód w rozumieniu art. 12 ust. 1 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy o PIT. 
A zatem czy pracodawca ma obowiązek obliczać, pobierać i wpłacać od wypłaconych z tego tytułu kwot zaliczki na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych. 

Zdaniem Dyrektora KIS pieniężny ryczałt samochodowy wypłacany pracownikowi w związku z wykorzystywaniem przez niego na rzecz pracodawcy prywatnego samochodu osobowego stanowi przychód (dochód) owego pracownika podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

WSA w Bydgoszczy uznał, że opisane we wniosku o wydanie interpretacji kwoty ryczałtowego zwrotu wydatków za używanie przez pracownika prywatnego samochodu osobowego do celów służbowych nie stanowią przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy o PIT. 

Zdaniem WSA zwrot kosztów używania przez pracownika samochodu prywatnego dla celów pracodawcy powinien być neutralny podatkowo. Bowiem pracownik w takiej sytuacji nie uzyskuje żadnej realnej korzyści majątkowej, a jedynie zwrot kosztów jakie poniósł używając swojego prywatnego samochodu do celów służbowych. 

W opinii WSA, zwrot kosztów używania samochodu prywatnego nie stanowi zatem dla pracownika w opisanym we wniosku zdarzeniu "korzyści", a jedynie rekompensatę kosztów, których pracownik nie poniósłby, gdyby nie wyraźne działanie w interesie pracodawcy. 

Zatem dokonany przez pracodawcę zwrot wydatków poniesionych na jego rzecz przez pracownika nie stanowi przychodu dla owego pracownika, podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym. 

WSA w Bydgoszczy powołał się jednocześnie na argumentację przedstawioną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 października 2019 r (II FSK 3531/17) m.in. na tle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2014 r. (K 7/13). 

Nie można płacić podatku jeżeli podatnik nie osiągnął przychodu (korzyści majątkowej). Argumentacja NSA

Naczelny Sąd Administracyjny w omawianym wyroku podzielił wyżej wskazaną argumentację WSA w Bydgoszczy. 

Zdaniem NSA rozstrzygnięcie tego sporu wymaga zastosowania prokonstytucyjnej wykładni art. 12 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy o PIT przedstawionej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2014 r. (K 7/13; OTK-A 2014/7/69, Dz. U. z 2014 r., poz. 947). Bowiem to orzeczenie TK ma  walor tzw. wyroku interpretacyjnego, który wskazuje na zgodny z Konstytucją RP sposób wykładni przepisów ustawy o PIT.

Wnioskując a contrario NSA stwierdził, że nie jest przychodem ze stosunku pracy (dochodem) podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych wypłacone pracownikowi świadczenie pieniężne, którego tytułem jest zwrot wydatków poniesionych przez owego pracownika na rzecz jego pracodawcy. 
Dotyczy to również zwrotu należności dokonywanego na podstawie stosownych umów zawartych pomiędzy pracownikiem i pracodawcą, dotyczących wykorzystywania przez pracownika jego prywatnego samochodu osobowego na rzecz pracodawcy (do celów służbowych).

W konsekwencji NSA uznał, że przychodami (dochodami) ze stosunku pracy nie są wypłacane pracownikom przez pracodawcę ekwiwalenty pieniężne z tytułu wykorzystywania przez pracowników prywatnych samochodów osobowych do szeroko rozumianych celów związanych z realizacją ich obowiązków pracowniczych względem pracodawcy. 

Zdaniem Sądu, wypłata tego rodzaju świadczenia (zwrot wydatków) ma charakter neutralny podatkowo, gdyż nie stanowi dla pracownika korzyści (przysporzenia) w postaci zwiększenia aktywów lub zaoszczędzenia wydatków. A bez powstania tego rodzaju korzyści (przysporzenia) nie można zaś mówić o powstaniu przychodu (dochodu) ze stosunku pracy.

NSA podzieli argumentację WSA, że uzyskiwanie świadczenia (ryczałtu samochodowego) od pracodawcy w związku z wykorzystywaniem samochodu prywatnego do celów służbowych nie jest realizowane w interesie pracownika, lecz w interesie pracodawcy. Pracownik nie uzyskuje z tego tytułu "realnej korzyści majątkowej", gdyż otrzymuje tylko zwrot poniesionych wydatków. Otrzymanie przez pracownika od skarżącego kwot ryczałtu z tytułu zwrotu kosztów wykorzystania prywatnego samochodu do celów służbowych stanowi jedynie wyrównanie uszczerbku majątkowego pracownika. Na ten uszczerbek majątkowy związany z wykorzystywaniem samochodu składają się nie tylko koszty związane z bezpośrednim wykorzystaniem samochodu - koszty paliwa i inne koszty eksploatacyjne, ale również fizyczne zużycie samochodu i przez to utrata jego wartości również z powodu zwiększenia liczby dodatkowo przejechanych kilometrów wyłącznie w interesie pracodawcy. 

Kwoty ryczałtu nie mogą być również - zdaniem NSA - uznane za "świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o PIT. Pracownik z zasady nie jest bowiem zobowiązany do ponoszenia kosztów przemieszczania się pomiędzy miejscami, w których musi się znaleźć w ramach wykonywania swoich obowiązków służbowych. Skoro zatem pracownik ponosi koszty "za pracodawcę", to zwrot owych kosztów, jeżeli nie stanowi dla pracownika żadnego przysporzenia majątkowego, nie może być uznany za jego przychód (dochód) ze stosunku pracy (stosunku służbowego) w rozumieniu art. 12 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy o PIT. Przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o PIT jest świadczenie uzyskane za wykonywanie zadań służbowych na podstawie stosunku pracy (stosunku pokrewnego), tj. świadczenie otrzymywane "za pracę". A w rozpatrywanym przez NSA pracownik otrzymuje świadczenie za używanie prywatnego samochodu do celów służbowych na podstawie umowy cywilnoprawnej odrębnej od umowy o pracę.

To nie koniec sporów o opodatkowanie ryczałtu samochodowego

Opisany tu wyrok NSA jest oczywiście korzystny dla podatników. Ale trzeba wskazać, że inne składy NSA wydają także i odmienne wyroki. Okazuje się, że NSA dość często przyznaje rację fiskusowi, że zaliczki na PIT nie trzeba pobierać od ryczałtu samochodowego, tylko jeżeli obowiązek zwrotu kosztów używania auta prywatnego do celów służbowych wynika z przepisów ustawowych, a nie z umów. Przykładem takiego niekorzystnego orzeczenia NSA jest wyrok z 12 października 2023 r. ( sygn. II FSK 397/22).

A zatem podatnicy zwracający pracownikom wydatki są w sytuacji nie do pozazdroszczenia. Bezpieczniej jest na pewno pobrać zaliczkę na podatek ale jest też szansa odzyskania tych pieniędzy po korzystnym wyroku sądu administracyjnego.

Źródło: wyrok NSA z 14 września 2023 r. (sygn. akt II FSK 2632/20).

Podstawa prawna: art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Oprac. Paweł Huczko