Protokół zwrotu towaru a kasa fiskalna - czy trzeba wskazać dane nabywcy

Protokół zwrotu towaru wyjątkowo może nie zawierać danych nabywcy oraz jego podpisu, ale pod warunkiem, że sprzedawca będzie dysponował inną dokumentacją, która jednoznacznie potwierdza fakt zwrotu towaru przez tego nabywcę. Szczegóły w dalszej części artykułu.

Zwrot towaru a kasa fiskalna

W obrocie gospodarczym często dochodzi do zwrotu towaru, którego wcześniejsza sprzedaż została zaewidencjonowana na kasie fiskalnej. Według art. 29a ust. 10 ustawy o VAT taki zwrot stanowi przesłankę obniżenia podstawy opodatkowania VAT.

Kiedy wystąpi obowiązek prowadzenia ewidencji zwrotu towarów

Ponieważ zwrot towarów nie podlega ponownej rejestracji na kasie fiskalnej, więc podstawą korekty VAT jest prowadzona dla tych celów ewidencja zwrotu towarów. Szczegółowe elementy tej ewidencji zostały wskazane w rozporządzeniu Ministra Finansów w sprawie kas rejestrujących (dalej jako "rozporządzenie").

Zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia, zwroty towarów i uznane reklamacje towarów i usług, które skutkują zwrotem całości albo części należności (zapłaty) z tytułu sprzedaży, ujmuje się w odrębnej ewidencji. Ustawodawca określił, co powinna zawierać taka ewidencja.

Elementy, które powinna zawierać ewidencja zwrotów i uznanych reklamacji

Na podstawie ewidencji zawierającej wymagane elementy podatnik jest uprawniony do obniżenia podstawy opodatkowania VAT o wartość zwróconego towaru. Jednym z warunków dokonania korekty obrotu z tytułu zwrotu towaru (oprócz odpowiednich zapisów i dołączenia dokumentu potwierdzającego dokonanie sprzedaży) jest sporządzenie protokołu na tę okoliczność.

Jakie elementy powinien zawierać protokół przyjęcia zwrotu towarów?

Przepisy ustawy o VAT ani akty wykonawcze nie wskazują na elementy, które powinny się znaleźć w protokole zwrotu towaru. Ma on jednak szczególną moc dowodową. Jak podkreślają ograny podatkowe, sporządzenie protokołu przyjęcia zwrotu towaru (który co do zasady powinien być podpisany przez nabywcę i sprzedawcę) ma na celu udowodnienie, że towar został faktycznie zwrócony przez konkretnego klienta i przyjęty przez sprzedawcę (por. interpretację indywidualną z 27 stycznia 2017 r., sygn. 3063-ILPP2-2.4512.256.2016.1.MR). Wobec tego protokół powinien obligatoryjnie zawierać dane, które jednoznacznie potwierdzą tę okoliczność. Zdaniem autora do takich danych należą przede wszystkim:

1. dane stron transakcji, tj. nabywcy i sprzedawcy wraz z ich podpisami,
2. oznaczenie zwracanego towaru (np. nazwa, numer ewidencyjny),
3. numer paragonu dokumentującego sprzedaż zwracanego towaru,
4. sposób zwrotu oraz przyczyna,
5. potwierdzenie odebrania zwracanego towaru przez sprzedawcę lub osoby działającej w jego imieniu.

Zawarcie tych informacji skutecznie ograniczy ryzyko zakwestionowania przez organy podatkowe mocy dowodowej protokołu, a w konsekwencji obniżenia podstawy opodatkowania VAT przez sprzedawcę.

Dane nabywcy i sprzedawcy wraz z ich podpisami na protokole zwrotu

Jak już wskazano, protokół przyjęcia zwrotu towaru (jako element prowadzonej dokumentacji) potwierdza zwrot określonego towaru przez zindywidualizowanego klienta oraz przyjęcie go przez sprzedawcę. Z tego względu zasadniczo powinien zawierać wszystkie wskazane elementy, w tym m.in. dane stron transakcji.

Jednak w pewnych okolicznościach możliwa będzie korekta podstawy opodatkowania VAT, mimo że protokół nie będzie zawierał danych nabywcy oraz jego podpisu. Pośrednio wynika to m.in. z interpretacji z 14 maja 2015 r. (sygn. IPTPP4/4512-92/15-4/BM), w której organ wskazał, że:

Obniżenie podstawy opodatkowania możliwe będzie, w przypadku posiadania przez Wnioskodawcę dokumentacji, z której będzie wynikał zwrot towaru przez określonego klienta, wartość zwróconego towaru oraz zwrot klientowi uiszczonej przez niego należności za towar.

Zdaniem autora można więc uznać, że organy dopuszczają możliwość korekty VAT w oparciu o dokumentację inną niż protokół zwrotu towaru, pod warunkiem że zawiera ona dane jednoznacznie potwierdzające fakt dokonania zwrotu towaru przez konkretnego klienta. Przykładem takiej dokumentacji mogą być m.in. informacje z systemu bankowego zawierające dane nabywcy, oświadczenie nabywcy z jego danymi o odstąpieniu od umowy sprzedaży lub inny dokument pozwalający precyzyjnie zweryfikować fakt zwrotu towaru przez konkretnego nabywcę (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I FSK 1511/14).

Co prawda cytowana interpretacja dotyczy obniżenia podstawy opodatkowania VAT, gdy posiadany przez sprzedawcę protokół nie zawiera podpisu nabywcy, jednak wskazane podejście może znaleźć zastosowanie również do braku danych nabywcy na protokole zwrotu. Wynika to z faktu, że paragon fiskalny dokumentujący sprzedaż na rzecz osoby fizycznej potwierdza jedynie wydanie towaru i otrzymanie zapłaty. Nie zawiera natomiast danych nabywcy, wobec czego nieuzasadnione jest również podawanie tych informacji przy zwrocie towaru. Znajduje to oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przykładowo WSA w Krakowie w wyroku z 3 kwietnia 2014 r. (sygn. akt I SA/Kr 195/14) podobnie stwierdził, że:

Przy sprzedaży, w której zapłacono gotówką nie są znane i nigdy nie będą znane dane nabywcy (teoretycznie można bowiem ustalić jedynie po danych numerycznych karty płatniczej, kto faktycznie zapłacił za towar). Powyższe wynika z istoty rozliczeń w podatku od towarów i usług - dane nabywcy nie są istotne, bo nie odlicza on podatku związanego z nabyciem. Paragon (fiskalny) nie zawiera więc jakichkolwiek danych nabywcy - nie jest też wymagany, na co słusznie zwróciła uwagę skarżąca, przy zwrotach towarów w sprzedaży konsumenckiej - organ również tej okoliczności nie kwestionował w stosownej interpretacji.

Mając więc na uwadze stanowisko organów podatkowych oraz sądów administracyjnych, zdaniem autora istnieją argumenty przemawiające za obniżeniem podstawy opodatkowania VAT w sytuacji, gdy protokół zwrotu towaru nie zawiera danych nabywcy ani jego podpisu. Niemniej jednak będzie to możliwe pod warunkiem, że sprzedawca będzie dysponował inną dokumentacją, która będzie jednoznacznie potwierdzała fakt zwrotu towaru przez konkretnego klienta.

Podstawa prawna:

• art. 29 ust. 4, art. 111 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 106; ost.zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 2419

• § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 kwietnia 2019 r. w sprawie kas rejestrujących - Dz.U. z 2019 r. poz. 816; ost.zm. Dz.U z 2020 r. poz. 732

Powołane interpretacje indywidualne:

• interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 27 stycznia 2017 r. (sygn. 3063-ILPP2-2.4512.256.2016.1.MR)

• interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 14 maja 2015 r. (sygn. IPTPP4/4512-92/15-4/BM)

Powołane orzeczenia sądów:

• wyrok WSA w Krakowie z 3 kwietnia 2014 r. (sygn. akt I SA/Kr 195/14);

• wyrok NSA z 10 grudnia 2015 r. (sygn. akt I FSK 1511/14)

Adrian Błaszkiewicz, ekspert w zakresie VAT