Jak dokumentować nabycie towaru od rolnika ryczałtowego

Rozważmy zatem jakie mogą wystąpić problemy przy transakcjach zawieranych przez tę kategorię podatników.

Przepisy ustawy o VAT nie pozostawiają wątpliwości, iż nabycie produktów rolnych od rolnika ryczałtowego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą powinno być udokumentowane fakturą.

Co więcej, odmiennie niż przy typowych transakcjach, tu ciężar sporządzenia faktury został przerzucony na nabywcę.

Zobacz:Podatek od spadków i darowizn

Rolnik ryczałtowy korzysta zresztą z innych udogodnień, a przyjęty system służyć ma maksymalnemu odciążeniu rolników od większości obowiązków administracyjnych wynikających z podatku VAT.

Jedynie na marginesie można wspomnieć, że rolnik ryczałtowy zwolniony jest również z prowadzenia ewidencji dostaw i nabyć towarów i usług, składania w urzędzie skarbowym deklaracji podatkowych, dokonania zgłoszenia rejestracyjnego.

Rolnikiem ryczałtowym jest rolnik dokonujący dostawy produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej lub świadczący usługi rolnicze, korzystający ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług, z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych (art. 2 pkt 19 ustawy o VAT).

Nabywając od rolnika ryczałtowego produkty rolne przedsiębiorca obowiązany jest do wystawienia faktury, która powinna być sporządzona w dwóch egzemplarzach. Oryginał takiej faktury przekazywany jest dostawcy.

Zgodnie z art. 116 ust. 2 ustawy o VAT faktura, oprócz oznaczenia "Faktura VAT RR", powinna zawierać co najmniej: 
1) imię i nazwisko lub nazwę albo nazwę skróconą dostawcy i nabywcy oraz ich adresy; 
2) numer identyfikacji podatkowej lub numer PESEL dostawcy i nabywcy; 
3) numer dowodu osobistego dostawcy lub innego dokumentu stwierdzającego jego tożsamość, datę wydania tego dokumentu i nazwę organu, który wydał dokument, jeżeli rolnik ryczałtowy dokonujący dostawy produktów rolnych jest osobą fizyczną; 
4) datę dokonania nabycia oraz datę wystawienia i numer kolejny faktury; 
5) nazwy nabytych produktów rolnych; 
6) jednostkę miary i ilość nabytych produktów rolnych oraz oznaczenie (opis) klasy lub jakości tych produktów; 
7) cenę jednostkową nabytego produktu rolnego bez kwoty zryczałtowanego zwrotu podatku; 
8) wartość nabytych produktów rolnych bez kwoty zryczałtowanego zwrotu podatku; 
9) stawkę zryczałtowanego zwrotu podatku; 
10) kwotę zryczałtowanego zwrotu podatku od wartości nabytych produktów rolnych; 
11) wartość nabytych produktów rolnych wraz z kwotą zryczałtowanego zwrotu podatku; 
12) kwotę należności ogółem wraz z kwotą zryczałtowanego zwrotu podatku, wyrażoną cyfrowo i słownie; 
13) czytelne podpisy osób uprawnionych do wystawienia i otrzymania faktury lub podpisy oraz imiona i nazwiska tych osób.

Faktura VAT RR powinna również zawierać oświadczenie dostawcy produktów rolnych w brzmieniu: "Oświadczam, że jestem rolnikiem ryczałtowym zwolnionym od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług."

Rolnik ryczałtowy dokonując sprzedaży produktów rolnych podatnikowi VAT korzysta ze zryczałtowanego zwrotu podatku. Podatek ten stanowi element ceny, jaką przedsiębiorca uiszcza za zakupiony towar.

Następuje więc doliczenie do ceny produktu kwoty podatku. Konstrukcja taka stanowi swoistą rekompensatę i wynika z faktu, iż rolnik ryczałtowy nie może dokonać odliczenia podatku naliczonego z tytułu zakupów towarów lub usług wykorzystywanych w związku z prowadzoną działalnością.

Wypłacony dla rolnika ryczałtowego zwrot podatku stanowi dla przedsiębiorcy kwotę podatku naliczonego, w rozliczeniu za okres, w którym dokonano zapłaty.

Spełnionych być musi jednak kilka warunków by podatnik z tego prawa mógł skorzystać, a mianowicie: 
1) nabycie produktów rolnych jest związane z dostawą opodatkowaną; 
2) zapłata należności za produkty rolne, obejmująca również kwotę zryczałtowanego zwrotu podatku, nastąpiła na rachunek bankowy rolnika ryczałtowego nie później niż 14 dnia, licząc od dnia zakupu, z wyjątkiem przypadku, gdy rolnik zawarł umowę z podmiotem nabywającym produkty rolne określającą dłuższy termin płatności; 
3) w dokumencie stwierdzającym dokonanie zapłaty należności za produkty rolne zostaną podane numer i data wystawienia faktury potwierdzającej nabycie tych produktów albo na fakturze potwierdzającej zakup produktów rolnych podano dane identyfikacyjne dokumentu stwierdzającego dokonanie zapłaty.

Brak spełnienia któregokolwiek z wymienionych wyżej warunków pozbawia podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego i to niezależnie od powodów z jakich to nastąpiło, a więc również z przyczyn niezależnych od nabywcy.

Jan Kowalski prowadzi hurtownię warzyw i owoców. Towar zakupuje na targowiskach od rolników producentów krajowych. Po ich nabyciu wystawia fakturę VAT RR, którą dokumentuje zawartą transakcję. Za zakupione produkty rolne zapłata następuje przelewem na rachunek bankowy rolnika.

Stan faktyczny jak wyżej, z tą różnicą, że zapłata następuje gotówką.

W pierwszym z przedstawionych przykładów podatnikowi będzie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego, rzecz jasna przy spełnieniu warunku, iż płatność za zakupiony towar nastąpi w terminie 14 dni od dnia zakupu, wystawiona będzie faktura zawierająca opisane wyżej elementy, a na dokumencie stwierdzającym dokonanie zapłaty zostaną podane dane z takiej faktury.

W drugim z omawianych przypadków - prawo takie przysługiwać nie będzie.

Polecamy:Faktura VAT od A do Z

Można przy tym postawić pytanie: skoro podatnikowi nie będzie przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego czy niezbędne jest dokumentowanie takiej transakcji fakturą VAT RR i czy nie wystarczający do udokumentowania takiej transakcji będzie dokument wewnętrzny sporządzony przez nabywcę towaru?

Ustawodawca nie pozostawia wątpliwości, iż faktura w takiej sytuacji powinna być wystawiona. Wynika to z zapisów art. 116 ustawy o VAT, który określa procedurę zakupów towarów i usług od rolnika ryczałtowego.

W praktyce może wystąpić i taka sytuacja, gdy rolnik ryczałtowy nie będzie posiadał rachunku bankowego.

Czy w każdym przypadku nabycia towarów od takiego rolnika nie będzie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego?

Przedsiębiorca, czynny podatnik VAT, świadczy usługi wynajmu sprzętu rolniczego. Jedna z posiadanych przez niego maszyn rolniczych zostaje wypożyczona rolnikowi ryczałtowemu. Oba podmioty umawiają się, że płatność za wynajem nastąpi w postaci produktów rolnych wyprodukowanych przez rolnika.

Zgodnie z art. 116 ust. 8 ustawy o VAT, obowiązek zapłaty na rachunek bankowy dotyczy tylko różnicy między kwotą należności za dostarczone produkty rolne i usługi rolnicze, a kwotą należności za towary i usługi dostarczone rolnikowi ryczałtowemu przez nabywcę tych produktów rolnych.

Zatem w sytuacji, gdy towary dostarczone przez nabywcę rolnikowi ryczałtowemu w całości pokryją kwotę należności za dostarczone produkty rolne - jak ma to miejsce w podanym wyżej przykładzie - nie wystąpi obowiązek zapłaty na rachunek bankowy, a podatnikowi i tak będzie przysługiwało prawo do odliczenia podatku.