Kategorie

Karuzele VAT - charakter udziału w karuzeli podatkowej

Sławomir Wnuczek
Jestem aplikantem adwokackim Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie. W swojej pracy wspierałem klientów w obszarze prawa podatkowego i postępowań.
Karuzele VAT - charakter udziału w karuzeli podatkowej /fot. Shutterstock
Podatek VAT ze względu na swoja konstrukcję jest szczególnie często wykorzystywany do oszustw oraz wyłudzeń. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych pod pojęciem karuzeli VAT, należy rozumieć „konstrukcję używaną przez jej organizatorów celem utrudnienia wykrycia, tzw. zorganizowanego oszustwa VAT".

1. Wyłudzanie podatku VAT– krótki zarys historyczny

Od czasu podjęcia szerzej tematu „uszczelniania luki w podatku VAT”, szczególnie popularnym tematem stała się kwestia tzw. „karuzel vatowskich”, która jednocześnie została mocno rozpowszechniona na poziomie medialnym.

Mimo, że kwestia ta przebiła się do szeroko rozumianej opinii publicznej stosunkowo niedawno, to trzeba zwrócić uwagę, że proceder wyłudzania podatku VAT, nie jest nowym zjawiskiem.

Reklama

Pierwsze takie działania sprowadzały się do prostych mechanizmów związanych z sama konstrukcją podatku, przez co w porównaniu do dzisiejszych metod można uznać je wręcz za prymitywne. Za kraj „pionierski” w aspekcie wyłudzeń podatku VAT, najczęściej uważa się Wielką Brytanię, która podatek ten wprowadziła do swojego systemu prawnego w roku 1973, a już po 6 latach od tej daty zmagała się z problemem wyłudzeń, związanych z obrotem złotem.

Szczególnie istotnym, a wręcz przełomowym momentem, w tym zakresie jest 1 stycznia 1993 r., kiedy to zakończono proces kształtowania tzw. jednolitego rynku. Związana z tym likwidacja barier celnych na granicach między poszczególnymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej, spowodowała, że punkt ciężkości procesu kontroli towarów przekraczających wewnętrzne granice państw członkowskich, dotychczas skupiony na kontroli celnej, został przesunięty na kontrolę administracyjną, dokonywaną na poziomie przedsiębiorstw. Zasadniczo właśnie z momentem wprowadzenia tych zmian należy wiązać zjawisko zorganizowanej działalności przestępczej, bazującej na wykorzystywaniu wadliwych elementów konstrukcyjnych podatku VAT.

Mimo wielu zmian w zakresie przepisów podatkowych, dzisiaj wyłudzenia podatku są nadal często spotykane, a co więcej, znakomita większość z nich opiera się na tych samych wadliwych elementach systemu.

2. Czym są karuzele VAT?

Podatek VAT ze względu na swoja konstrukcję jest szczególnie często wykorzystywany do oszustw oraz wyłudzeń. Co więcej, można zaryzykować stwierdzenie, że konstrukcja tego podatku, już sama w sobie niejako „skłania” do dokonywania takowych.

Podstawową definicję karuzeli VAT, rozumiana jest w następujący sposób: jest to „fikcyjny przepływ towarów, między co najmniej dwoma podmiotami gospodarczymi Unii Europejskiej lub krajami trzecimi, zorganizowana w taki sposób, by towary objęte transakcjami handlowymi, zgodnie z ewidencją prowadzoną do celów podatku VAT, wracają do państw pochodzenia”.[1]

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych pod pojęciem karuzeli VAT, należy rozumieć „konstrukcję używaną przez jej organizatorów celem utrudnienia wykrycia, tzw. "zorganizowanego oszustwa VAT", czyli:

- oszustwa popełnianego za pomocą różnorodnych metod,

- nakierowanego na bezprawne uzyskanie (wyłudzenie) nienależnej korzyści związanej z rozliczeniami z zakresu VAT,

- z użyciem powiązań pomiędzy różnymi podmiotami, głównie działającymi w skali międzynarodowej”.[2]

Orzecznictwo wskazuje także najczęściej występujące cechy transakcji wykorzystywanych w procederze oszustwa "karuzelowego" VAT, są to:

- występowanie "znikającego podatnika”, jako pierwszego krajowego dostawcy,

- towary są oferowane w dużych ilościach, a partie towarów z reguły nie są dzielone,

- towary mają wysoką wartość, a często ich cena jest niższa od ceny rynkowej,

- mimo ich dużej wartości towary nie są ubezpieczane,

- organizatorzy (uczestnicy) procederu, bez wyraźnego powodu wskazują, od kogo towar można kupić albo, do kogo można sprzedać,

- występują na ogół krótkie terminy płatności,

- zaangażowanie podmiotów, z co najmniej dwóch podmiotów unijnych wykazujących transakcje wewnątrzwspólnotowe,

- łańcuch dostaw jest nienaturalnie długi,

- towar, przez kolejne etapy obrotu, zazwyczaj przechowywany jest w tym samym centrum logistycznym, a nie pod adresem sprzedawcy,

- szybka wymiana handlowa,

- ostatni podmiot w krajowym łańcuchu dokonuje dostaw poza terytorium kraju i występuje do urzędu skarbowego o zwrot podatku od towarów i usług.[3]

Upraszczając istotę tego pojęcia do maksimum, z karuzelą VAT mamy do czynienia wówczas, gdy dochodzi do sytuacji, w której to podatnik nie płaci należnego podatku VAT lub wyłudza zwrot podatku naliczonego. I to właśnie te kwestie będą odgrywały kluczową rolę, w ustaleniu charakteru udziału w karuzeli podatkowej.

3. Charakter wyłudzenia za pomocą karuzeli VAT – oszustwo podatkowe czy nadużycie prawa?

Analizując tę kwestię niezbędnym będzie uprzednie przytoczenie definicji obu pojęć oraz zestawienie ich różnic znaczeniowych.

  • Nadużycie prawa

Liczne orzecznictwo krajowe, jak i orzecznictwo na poziomie unijnym w odniesieniu do pojęcia nadużycia wskazuje, że aby stwierdzić jego istnienie wymagane jest:

- po pierwsze, aby dane transakcje, pomimo iż spełniają formalne przesłanki przewidziane w odpowiednich przepisach dyrektywy VAT i ustawodawstwa krajowego transponującego tę dyrektywę, skutkowały uzyskaniem korzyści podatkowej, której przyznanie byłoby sprzeczne z celem tych przepisów,

- po drugie, z ogółu obiektywnych okoliczności powinno wynikać, że zasadniczym celem tych transakcji jest uzyskanie korzyści podatkowej.

Oba elementy muszą być spełnione łącznie, aby można było mówić o nadużyciu prawa w systemie VAT.[4]

Zatem można stwierdzić, że nadużycie prawa będzie mieć miejsce w sytuacji, w której to podatnik celowo i świadomie, wykorzystując przepisy prawa, w taki sposób, aby głównym zamiarem prowadzenia działalności gospodarczej, były działania mające na celu osiąganie korzyści podatkowej.[5]

  • Oszustwo podatkowe

W przypadku oszustw podatkowych, podatnik podejmuje działania zmierzające do uchylenia się od swoich obowiązków prawnych, używając w tym celu środków oszukańczych.[6]

Reklama

Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie, jest to bezpośrednie i umyślne naruszenie prawa podatkowego, polegające na podstępnym uchylaniu się od wymiaru lub uiszczenia części lub całości podatku. Na gruncie podatku VAT jest to zachowanie zmierzające do uchylenia się od opodatkowania, które bezpośrednio i jawnie narusza obowiązujące przepisy prawa podatkowego[7]

Zgodnie z powyższym oszustwo podatkowe w odróżnieniu od nadużycia prawa będzie odznaczało się podejmowaniem umyślnego uchylania się od opodatkowania, poprzez wprowadzanie w błąd organów podatkowych.

A zatem biorąc pod uwagę wyżej przedstawione definicje, a także powołane orzecznictwa, w przypadku nadużycia mamy do czynienia z tzw. transakcją „symulowaną” (sztuczną), czyli taką, która charakteryzuje się brakiem treści ekonomicznej (np. ukrywa ona prawdziwy cel i znaczenie zdarzenia gospodarczego). Oszukańcze działanie podmiotu przejawia się już na etapie samej transakcji, tzn. tworzy on celowo transakcje „sztuczne”, aby osiągnąć w ten sposób korzyść podatkową. W przypadku zaś oszustwa podatkowego, działanie oszukańcze występuje na późniejszym etapie transakcji, tj. na etapie rozliczenia. W takiej sytuacji w zasadzie nie dochodzi do nadużycia samych przepisów prawa, lecz po prostu do braku zapłaty należnego podatku, a także często do zniknięcia samego podatnika.

Polecamy: VAT 2020. Komentarz

Dotychczasowa praktyka również wskazuje, że oba omawiane pojęcia nie są analogiczne pod względem znaczeniowym, tzn. „oszustwo nie jest nadużyciem a nadużycie prawa nie może być oszustwem, a sama identyfikacja, z którym z tych pojęć mamy do czynienia w danej sprawie należy już do gestii organów podatkowych i sądów krajowych”.[8]

Opisane powyżej rozróżnienie dotyczące form uchylania się od opodatkowania, dobrze obrazuje także sama treść przepisu art. 395 ust. 1 Dyrektywy UE w sprawie VAT[9]. W swojej treści dokonuje on podziału między uchylaniem się od opodatkowania (oszustwem), a unikaniem opodatkowania (nadużyciem).

Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że „oszustwa karuzelowego” nie sposób przypisać do pojęcia nadużycia prawa, czego głównym powodem jest sama konstrukcja tego pojęcia. W przypadku karuzeli VAT, nie dochodzi do nadużycia żadnych przepisów prawa podatkowego, ani także nie mają miejsce tutaj żadne ukryte rzeczywiste czynności. Mamy jednak do czynienia z sytuacją, w której to uczestnicy karuzeli dokonują obrotu towarami lub usługami, natomiast na etapie rozliczenia transakcji, niektóre z nich uchylają się od zapłaty należnego podatku. W efekcie, czego „czynności świadomych uczestników zorganizowanego oszustwa, tzw. "karuzeli podatkowej", jako z istoty bezprawnych, nie można traktować, jako nadużycia prawa podatkowego”.[10]

Sławomir Wnuczek

__________________________

[1] D. Pauch – „Transakcja karuzelowa, jako forma oszustwa podatku od wartości dodanej”, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio H – Oeconomia, Vol 53, No 4, 2019 r.

[2] min. Wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. I FSK 1503/17, Wyrok NSA z dnia 11 października 2018 r., I FSK 1865/16

[3] Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 września 2019 r., sygn. I SA/Go 245/19

[4] min. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. C-255/02, Wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. III SA/Wa 3433/16, Wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. I SA/Gd 1363/13

[5] A. Drozdek, K. Machalica Drozdek – Zasada nadużycia prawa a oszustwo podatkowe w zakresie VAT, Białostockie Studia Prawnicze 2019 vol. 24 nr 3

[6] Raport Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy z dnia 16 stycznia 1978 r.; Doc. 4098 (w:) L'évasion et la fraude fiscales internationale, Colloque de 5-7 mars Strasbourg, Recueil des documents, Amsterdam 1981, s. 173 i nast.)

[7] Wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2013 r., I SA/Wr 13/17

[8] Wyrok TSUE z dnia 22 listopada 2017 r., w sprawie Edward Cussens, John Jennings, Vincent Kingston, sygn. C-251/16

[9] Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE. L. z 2006 r. Nr 347, str. 1 z późn. zm.).

[10] Op. cit. Wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. I FSK 1503/17

Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość
    1 sty 2000
    12 cze 2021
    Zakres dat:

    Ulga klęskowa w podatku rolnym

    Ulga klęskowa w podatku rolnym jest preferencją podatkową, która przewidziana jest w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej. Jak działa ulga klęskowa? Jakie są zasady przyznawania ulgi?

    Błąd w rozliczeniach nie jest oszustwem podatkowym

    Sankcje w VAT. Podatnik nie może być karany za błąd, który nie jest oszustwem lub uszczupleniem podatkowym - tak uznał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

    Usługi gastronomiczne na kasie fiskalnej online - interpretacje

    Kasy fiskalne online w branży gastronomicznej pojawiły się od 1 stycznia 2021 r. Obowiązek wymiany starych kas na nowe objął bowiem usługi związane z wyżywieniem świadczone przez stacjonarne placówki gastronomiczne. Pojawiło się jednak szereg wątpliwości interpretacyjnych związanych z nowym obowiązkiem. Oto niektóre z nich.

    Polski Ład. Ile będą kosztowały zmiany podatkowe?

    Polskie Ład. Najważniejsze zmiany jeśli chodzi o kwestie ubytku PIT to jest ok. 22 mld zł dla całego sektora, dodatkowo przewidujemy ok. 4-4,5 mld zł kosztów z tego pakietu ulg dla małych i średnich przedsiębiorstw - powiedział wiceminister finansów Piotr Patkowski.

    Przeniesienie firmy za granicę a podatek w Polsce

    Przeniesienie działalności gospodarczej za granicę. Zapowiadane zmiany w ramach Polskiego Ładu, rosnące koszty prowadzenia firmy, niejasne przepisy i nadmierna biurokracja – to czynniki, przez które wielu przedsiębiorców rozważa przeniesienie działalność za granicę. Jednak samo zarejestrowanie firmy w innym kraju (nawet w UE) nie zwalnia automatycznie z płacenia podatków i składek ubezpieczeniowych w Polsce.

    Kiedy osoba fizyczna ma rezydencję podatkową w Polsce?

    Polska rezydencja podatkowa. Ministerstwo Finansów opublikowało objaśnienia podatkowe z 29 kwietnia 2021 r. dotyczące zasad ustalania rezydencji podatkowej oraz zakresu obowiązku osoby fizycznej w Polsce. Zdaniem ekspertów PwC te objaśnienia mogą być postrzegane jako zapowiedź szczególnego zainteresowania władz podatkowych rezydencją osób fizycznych, które utraciły lub utracą rezydencję podatkową w Polsce.

    Czy opodatkowanie firm w Czechach jest niższe?

    Opodatkowanie działalności gospodarczej w Czechach nie jest znacząco korzystniejsze niż w Polsce - stwierdza Polski Instytut Ekonomiczny. Analitycy zwracają uwagę, że zależy ono m.in. od branży, w której działa firma, poziomu przychodów oraz relacji między przychodami a kosztami.

    Kto musi mieć kasę fiskalną online od 1 lipca 2021 r.?

    Kasy fiskalne online. Od 1 lipca 2021 r. kolejna grupa podatników zobowiązana jest do obowiązkowego ewidencjonowania sprzedaży za pomocą kas fiskalnych online. Których podatników dotyczy ten obowiązek?

    Obowiązek podatkowy drugiego stopnia w akcyzie

    Podmiotowość podatników akcyzy z tytułu obowiązku podatkowego drugiego stopnia jest przedmiotem daleko idących kontrowersji, zresztą z wielu powodów – pisze profesor Witold Modzelewski.

    Pusta faktura wymaga udowodnienia

    Puste faktury. Urząd skarbowy oskarżył firmę o nabycie pustych faktur, mimo że zeznania świadków wyraźnie stwierdzały co innego. Sprawę rozstrzygnął sąd administracyjny.

    Skutki podatkowe wycofania samochodu ze spółki cywilnej

    Skutki podatkowe wniesienia i wycofania samochodu do spółki cywilnej - cz. II wycofanie samochodu ze spółki cywilnej.

    Zwrot VAT niektórym podmiotom - zmiany od 1 lipca 2021 r.

    Zwrot VAT. Ustawodawca przygotował projekt nowego rozporządzenia w zakresie zwrotu VAT niektórym podmiotom. Nowe regulacje zaczną obowiązywać od 1 lipca 2021 r. Co się zmieni?

    Zarobki w Szwecji. Ile można zarobić zbierając jagody?

    Zarobki w Szwecji. Z danych Szwedzkiego Urzędu Statystycznego wynika, że średnia pensja w Szwecji wynosi 35,3 tys. koron brutto (ok. 15 tys. zł). Mediana wynosi 31,7 tys. koron brutto (ok. 14 tys. zł).

    Raportowanie niefinansowe ESG zyskuje na znaczeniu

    Raportowanie niefinansowe ESG (environmental, social i governance). Inwestorzy coraz częściej szukają informacji o wpływie spółek na środowisko i społeczeństwo. Polskie firmy rzadko jednak raportują takie kwestie. Dlaczego warto raportować? Co powinny zawierać raporty ESG?

    Globalna stawka CIT a realna działalność gospodarcza

    Globalna stawka CIT. Polska nie poprze planu wprowadzenia globalnego minimalnego poziomu podatku od przedsiębiorstw, o ile nie będzie klauzuli wyłączającej z niego istotną działalność gospodarczą prowadzoną w kraju - powiedział dziennikowi "Financial Times" minister finansów Tadeusz Kościński.

    ZUS w Polsce vs. ZUS w Anglii

    Ubiegły miesiąc okazał się niezwykle istotny dla polskiej gospodarki. Premier Morawiecki ogłosił główne założenia „Nowego Ładu”, czyli programu ekonomiczno-społecznego, którego założeniem ma być zniwelowanie strat, jakie w naszej gospodarce poczyniła pandemia koronawirusa. Jednakże nie dla wszystkich plan ten okazał się dobrym pomysłem; co więcej, wzbudził wśród pewnej części społeczeństwa spore obawy.

    Nowelizacja ustawy o AML – nowe obowiązki dla rynku walut wirtualnych

    Nowelizacja ustawy o AML. Wirtualne waluty to ekspresowo rozwijająca się branża z dziedziny nowoczesnych technologii. Jednak zarówno wydobycie, sprzedaż, wymiana i spekulacja walutami nie jest zarezerwowana wyłącznie dla przedsiębiorców jako inwestycja czy środek płatniczy. Walutę wirtualną często wykorzystuje się również do realizacji nieuczciwych celów i w ramach działań niezgodnych z prawem. W związku z tym pojawiają się kolejne regulacje prawne – zarówno krajowe, jak i międzynarodowe – dotyczące AML/CFT. 15 maja 2021 weszła w życie nowelizacja ustawy o AML. Co warto o niej wiedzieć?

    Blockchain w księgowości – przyszłość, która już zapukała do drzwi

    Blockchain w księgowości. Wiele wskazuje na to, że rachunkowość oparta o nowe technologie, w tym technologię blockchain to nieodległa przyszłość. Prowadzenie księgowości z wykorzystaniem rejestru rozproszonego i inteligentnych umów może pomóc przedsiębiorcom osiągać większe dochody szybciej i łatwiej. Jednocześnie, wprowadzanie nowych rozwiązań zawsze wiąże się z pewnymi wyzwaniami. Czy wątpliwości branży księgowej związane z blockchainem są uzasadnione?

    Ulga na ekspansję - kto skorzysta i na jakich zasadach?

    Ulga na ekspansję, która została zaproponowana w ramach Polskiego Ładu, ma objąć przedsiębiorstwa, w tym małe i średnie podmioty, które podejmują ekspansją na rynki zagraniczne. Na jakich warunkach będzie można korzystać z ulgi na ekspansję? Kiedy ulga wejdzie w życie?

    Dodatkowe prace a opodatkowanie VAT kar umownych

    VAT od kar umownych - dodatkowe prace. W trakcie realizacji projektu budowlanego mogą wystąpić nowe okoliczności, takie jak np. problemy z gruntem czy wady dokumentacji projektowej. Może to spowodować konieczność podjęcia dodatkowych prac, a tym samym poniesienia dodatkowych kosztów przez wykonawcę, które powinny obciążać zamawiającego. Strony umowy budowlanej muszą ustalić, czy taka kara umowna podlega, czy nie podlega opodatkowaniu VAT.

    Jak postrzegamy księgowych? Sowa, mrówka czy leniwiec?

    Księgowi są nazywani zaufanymi doradcami i wysokiej klasy specjalistami. Chociaż te określenia brzmią poważnie, po pracy często rozwijają nietypowe zainteresowania, jak sporty ekstremalne, sztuki walki, żeglarstwo bądź śpiew w chórze. Sposób, w jaki ich odbieramy, pokazują też metafory. Księgowego można porównać do wielu zwierząt – mądrej sowy, walecznego tygrysa bądź pracowitej mrówki. Z okazji Dnia Księgowego postanowiliśmy przyjrzeć się wizerunkowi specjalistów od rachunkowości.

    Nowy podatek od elektroniki uderzy w twórców i konsumentów

    Opłata reprograficzna. Nowy podatek od elektroniki uderzy w kieszenie konsumentów i przedsiębiorców, nie pomoże twórcom - stwierdził Związek Cyfrowa Polska, wydając negatywną ocenę do projektu ustawy o uprawnieniach artysty zawodowego w ramach konsultacji społecznych resortu kultury.

    Podatkowa grupa kapitałowa – rozliczenie straty

    Podatkowa grupa kapitałowa. Spośród pięciu spółek tworzących grupę jedna przyniosła stratę, a cztery dochody. Spółka dominująca pomniejszyła o tę stratę podatek dochodowy wykazany i zaliczkowany przez cztery rentowne spółki, zachowując powstałą na plus różnicę zaliczek CIT, a następnie rozdysponowując ją pomiędzy siebie i spółkę przynoszącą straty. Była pewna, że to działanie będzie obojętne podatkowo, ale fiskus stwierdził, że jest to przysporzenie majątku tych spółek i musi zostać opodatkowane jak zwykły przychód. Spór między przedsiębiorcą a Dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej rozstrzygnął sąd, stwierdzając, że: „Stanowisko KIS jest nie tylko nieprawidłowe, ale także nielogiczne i sprzeczne wewnętrznie. Jest również wyrazem nadmiernego fiskalizmu państwa”.

    Podatnik Bezgotówkowy od 2022 roku - jakie korzyści dla firm?

    Podatnik Bezgotówkowy od 2022 roku. Ministerstwo Finansów proponuje przedsiębiorcom program Podatnik Bezgotówkowy. To propozycja dla tych firm, które większość transakcji płatniczych przeprowadzają w systemie cashless. Uzyskanie takiego statusu „Klienta Premium” będzie możliwe od 2022 roku. Firma, która go uzyska, skorzysta z najszybszego zwrotu VAT w Europie. Pieniądze znajdą się na ich kontach w maksymalnie 15 dni.

    Jaka stawka ryczałtu dla usług gastronomicznych?

    Stawka ryczałtu - usługi gastronomiczne. Czy sprzedaż usług gastronomicznych (przygotowywanie gotowych posiłków na rzecz kontrahentów) można opodatkować na zasadach ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych ze stawką 3%?