REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Jakie są konsekwencje nieprawidłowego prowadzenia ksiąg podatkowych

Magdalena Majkowska
Magdalena Majkowska

REKLAMA

Jakie są podstawowe zasady prawidłowego prowadzenia ksiąg podatkowych?

Na wstępie należy zaznaczyć, że pod pojęciem ksiąg podatkowych Ordynacja podatkowa rozumie księgi rachunkowe oraz podatkowe księgi przychodów i rozchodów, a także inne ewidencje i rejestry prowadzone przez podatników.

Autopromocja

Ordynacja podatkowa stawia dwa ogólne warunki prowadzenia ksiąg podatkowych: rzetelność i niewadliwość. Księgi podatkowe są rzetelne, jeżeli dokonywane w nich zapisy odzwierciedlają stan rzeczywisty, a zatem umożliwiają ustalenie prawidłowej kwoty podstawy opodatkowania. Księgi rzetelne powinny zatem zawierać poprawne zapisy dotyczące wszystkich zdarzeń mających wpływ na rozliczenia podatkowe danej jednostki.

Za niewadliwe uważa się natomiast księgi podatkowe, które prowadzone są zgodnie z przepisami prawa. W tym przypadku chodzi o to, by księgi podatkowe nie zawierały błędów formalnych, czyli żeby podczas wprowadzania danych do ksiąg nie popełniano pomyłek. Należy zauważyć, że wymogi dotyczące sposobu prowadzenia ksiąg, w zależności od ich rodzaju, są różne. Przykładowo, zasady prowadzenia ksiąg rachunkowych wynikają z ustawy o rachunkowości, a podatkowej księgi przychodów i rozchodów - z rozporządzenia ministra finansów.

Z czego wynikają błędy najczęściej popełniane przez podatników przy prowadzeniu ksiąg podatkowych i w jaki sposób ograniczyć ryzyko ich popełniania?

Niestety, obowiązujące obecnie przepisy z zakresu prawa podatkowego i rachunkowości są często niejednoznaczne. Ponadto podlegają one częstym zmianom. Z drugiej strony tempo realizowania obrotu gospodarczego nie zawsze daje podatnikom możliwość dokładnej analizy skutków prawnopodatkowych poszczególnych zdarzeń gospodarczych. Wszystko to sprzyja niestety popełnianiu, najczęściej nieświadomych, błędów w księgach podatkowych.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Błędy mogą jednak wynikać także z nieuwagi podatników, którzy często nie zachowują należytej staranności w sprawdzaniu wystawianych i otrzymywanych dokumentów księgowych. Wielokrotnie także zdarza się, że dokumenty takie ulegają zniszczeniu czy utraceniu, a podatnicy nie starają się ich odtworzyć. W rezultacie może się zdarzyć, że podatnik nie dysponuje dokumentami będącymi podstawą dokonania zapisów w księgach podatkowych.

W praktyce nie ma niestety możliwości pełnego wyeliminowania ryzyka związanego z błędami w księgach podatkowych i w dokumentach źródłowych. Podatnik powinien zatem starać się poprawnie ewidencjonować wszystkie zdarzenia gospodarcze i kontrolować swoje rozliczenia. Pomocne są w tym zakresie programy księgowe, które w zasadzie eliminują możliwość popełnienia większości błędów formalnych w prowadzeniu ksiąg. Natomiast w kwestiach prawnopodatkowych w wielu sytuacjach zasadne wydaje się zwrócenie o pomoc do prawnika lub doradcy podatkowego bądź też uzyskanie potwierdzenia prawidłowości konkretnych rozliczeń poprzez złożenie wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej.

Co w praktyce świadczy o tym, że księgi prowadzone są nieprawidłowo, a zatem z czego może wynikać ich nierzetelność lub wadliwość?

Księgi są nierzetelne, jeśli nie dokumentują rzeczywistego stanu faktycznego. Nierzetelność może zatem wynikać np. z nieujęcia w księgach części zdarzeń, ujęcia zdarzeń nieistniejących lub dokonania wpisów do ksiąg w nieprawidłowej wysokości. W przypadku takich uchybień nierzetelność ksiąg podatkowych jest łatwa do stwierdzenia. Może jednak także dojść do sytuacji, w której organy podatkowe uznają, że co prawda podatnik dysponuje kompletem dowodów księgowych, jednak nie odzwierciedlają one prawdziwego obrazu zdarzeń gospodarczych jednostki. Będzie to miało miejsce, jeśli organ uzna, że np. podatnik dokonywał czynności prawnych pozornych, nie wykazywał wszystkich dochodów lub sztucznie zawyżał koszty. Także w takich sytuacjach księgi mogą być uznane za nierzetelne.

Z kolei o wadliwości świadczy naruszenie przepisów o sposobie prowadzenia ksiąg. Chodzi zatem o formalne błędy, np. pomyłka w dacie ujęcia faktury, opóźnienia w księgowaniu, deklarowaniu podatku itp. Należy podkreślić, że przepisy nie zezwalają na uznanie księgi za wadliwą, jeżeli stwierdzone wady nie mają istotnego znaczenia dla sprawy. Oznacza to, że drobne uchybienia powinny być przez organ podatkowy akceptowane. Dopiero taki stan wadliwości, który uniemożliwia ustalenie podstawy opodatkowania, w całości lub w części, uzasadnia odrzucenie ksiąg. Ocena w tym zakresie zależy jednak od uznania organu.

Jakie są skutki nieprawidłowego prowadzenia ksiąg w zależności od rodzaju tych nieprawidłowości?

Na wstępie należy podkreślić, że jeżeli księga podatkowa jest prowadzona rzetelnie i w sposób niewadliwy, stanowi ona dowód na to, co wynika z jej treści. Oznacza to, że organ podatkowy nie może, bez uprzedniego uznania, iż księga jest nierzetelna lub wadliwa, zakwestionować rozliczeń podatkowych jednostki.

Do odrzucenia ksiąg wystarczy w zasadzie stwierdzenie jednego z omawianych uchybień: nierzetelności lub wadliwości, z tą uwagą, że jeżeli wadliwości nie mają istotnego znaczenia dla sprawy, organ podatkowy nie powinien kwestionować ksiąg. Organ podatkowy określa jednocześnie, za jaki okres i w jakiej części nie uznaje ksiąg za dowód w sprawie.

W zależności od zakresu nieprawidłowości ksiąg możliwe są zatem różne rozwiązania. Najbardziej restrykcyjne jest niewątpliwie nieuznanie zapisów całej księgi. Możliwe jest również zakwestionowanie zapisów księgi w części dotyczącej danego okresu lub danej części księgi. Przykładowo organ podatkowy może zakwestionować księgę tylko za wybrane miesiące lub tylko w pewnym zakresie, np. określenia kosztów uzyskania przychodów. W sytuacjach takich w pozostałym zakresie księga zachowuje swoją moc dowodową.

Odrzucenie ksiąg podatkowych jako dowodu może spowodować ustalenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania w zakresie, w jakim organ odmówił wiarygodności księgom. W teorii powinno to zmierzać do określenia podstawy opodatkowania w wysokości jak najbardziej zbliżonej do rzeczywistej. W praktyce jednak wymiar szacunkowy jest dla podatnika najczęściej niekorzystny.

W jakich okolicznościach organ podatkowy może stwierdzić nieprawidłowość prowadzenia ksiąg, która skutkuje szacowaniem? Jak w takiej sytuacji się bronić?

Stwierdzenie przez organ podatkowy, że księgi są nieprawidłowe, następuje w protokole badania ksiąg lub w protokole kontroli. Podatnik jest uprawniony, w terminie 14 dni od dnia doręczenia protokołu, do wniesienia zastrzeżeń do zawartych w nim ustaleń, przedstawiając jednocześnie dowody, które umożliwią organowi podatkowemu prawidłowe określenie podstawy opodatkowania. Złożone zastrzeżenia mogą skutkować zmianą oceny organów podatkowych co do nieprawidłowości ksiąg podatkowych. Jeżeli jednak organ podatkowy podtrzyma swoje stanowisko i wyda niekorzystną dla podatnika decyzję, podatnikowi pozostaje kwestionowanie wydanego rozstrzygnięcia poprzez złożenie odwołania, a następnie skargi do sądu administracyjnego.

W przypadku, gdy dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania, organ określa ją w drodze oszacowania. Najogólniej rzecz biorąc, szacowanie ma zmierzać do określenia przez organ podatkowy podstawy opodatkowania w prawidłowej wysokości. Organ podatkowy dysponuje w tym celu odpowiednimi metodami, które mają zapewnić realizację tego postulatu. Metod szacowania jest kilka, a ich zastosowanie może mieć dla podatnika, w praktyce, różne skutki. Dlatego też organ podatkowy powinien wybór konkretnej metody szacowania uzasadnić.

Należy zauważyć, że podatnik może uniknąć szacowania, nawet w przypadku odrzucenia ksiąg podatkowych, jeżeli dane wynikające z ksiąg, uzupełnione dodatkowymi dowodami, pozwalają, w ocenie organu podatkowego, na prawidłowe określenie podstawy opodatkowania. Oznacza to, że nawet księgi, którym odmówiono rzetelności, zachowują pewną moc dowodową i mogą, po uzupełnieniu innymi dowodami, uchronić podatnika przed szacowaniem.

Podatnik powinien mieć świadomość, że szacowanie podstawy opodatkowania nie może mieć charakteru represyjnego oraz że ma charakter wyjątkowy. Ponadto należy podkreślić, że szacowanie może mieć miejsce tylko wtedy, gdy nie ma innych sposobów ustalenia podstawy opodatkowania. Należy zatem zalecać podatnikowi aktywny udział w toku postępowania i dostarczanie organom podatkowym wszelkich możliwych dokumentów, które pozwolą uniknąć szacowania. Trzeba przy tym pamiętać, że metodę szacowania i skutki finansowe podatnik poznaje dopiero po doręczeniu mu decyzji. Podatnik może zatem nie zdawać sobie sprawy, jak dotkliwa i kosztowna może być bierność w toku postępowania. Jeżeli pomimo to dojdzie do oszacowania, podatnik powinien pamiętać, że może kwestionować zarówno nieuznanie ksiąg podatkowanych i innych przedstawionych dokumentów za dowód w sprawie, jak i przyjętą metodę szacowania oraz wysokość określonego zobowiązania podatkowego.

Czy podatnikowi, który prowadzi księgi nieprawidłowo, grozi odpowiedzialność karna skarbowa?

Tak. Nieprawidłowe prowadzenie ksiąg rachunkowych podlega odpowiedzialności karnej skarbowej. Zgodnie z kodeksem karnym skarbowym, nierzetelne prowadzenie ksiąg stanowi przestępstwo zagrożone sankcją w postaci grzywny do 240 stawek dziennych. W wypadku, gdy nierzetelność jest mniejszej wagi lub księgi były prowadzone wadliwie, kara grzywny określana jest kwotowo, a czyn taki kwalifikuje się jako wykroczenie karne skarbowe.

Odpowiedzialność za nieprawidłowe prowadzenie ksiąg rachunkowych przewiduje także, niezależnie od przepisów kodeksu karnego skarbowego, ustawa o rachunkowości. Zgodnie z jej przepisami, nierzetelne lub wadliwe prowadzenie ksiąg podlega karze grzywny lub karze pozbawienia wolności do lat dwóch albo obu tym karom łącznie.

Nie każda nieprawidłowość w księgach będzie jednak wiązać się z odpowiedzialnością. Należy bowiem pamiętać, że sprawca musi być uznany za winnego popełnionego czynu. W szczególności przyjmuje się, że nie powinien ponosić odpowiedzialności sprawca, gdy nieprawidłowości były wynikiem wątpliwości interpretacyjnych co do rozumienia przepisów prawa lub też gdy czyn został popełniony wskutek zastosowania się np. do opinii prawnika.

Istotną kwestią jest także kto, w ramach konkretnej jednostki, może ponosić odpowiedzialność karną za nieprawidłowe prowadzenie ksiąg. W zależności od formy prawnej prowadzonej działalności osobami takimi będą sam podatnik, członkowie zarządu, dyrektorzy finansowi, główni księgowi, a także inne osoby zajmujące się sprawami gospodarczymi jednostki w okresie, w którym doszło do naruszenia przepisów prawa.

Dariusz Malinowski, doradca podatkowy, partner w firmie doradczej KPMG

Dariusz Malinowski

doradca podatkowy, partner w firmie doradczej KPMG

Rozmawiała MAGDALENA MAJKOWSKA

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: GP
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie - zapraszamy do subskrybcji naszego newslettera
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Podatek PIT - część 2
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/10
    Zeznanie PIT-37 za 2022 r. można złożyć w terminie do:
    30 kwietnia 2023 r. (niedziela)
    2 maja 2023 r. (wtorek)
    4 maja 2023 r. (czwartek)
    29 kwietnia 2023 r. (sobota)
    Następne
    Księgowość
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    MF umożliwi oznakowanie akcyzą cygar i cygaretek. Banderole mają być stosowane od 20 maja 2024 roku

    Resort finansów chce umożliwić oznakowanie akcyzą cygar i cygaretek. Banderole na cygara i cygaretki byłyby stosowane od 20 maja 2024 roku. Jest projekt rozporządzenia w tej sprawie.

    Przedmiotem decyzji o zabezpieczeniu nie może być dodatkowe zobowiązanie podatkowe. Wyrok WSA dotyczący firmy, która kupowała puste faktury

    Organy skarbowe nie mogą zajmować majątku firmy na zabezpieczenie dodatkowych zobowiązań podatkowych. Tak wynika z orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Sprawa dotyczyła przedsiębiorcy, który kupował puste faktury.

    Zmiany w KSeF - MF planuje w drugiej połowie marca przedstawienie projektu rozwiązań legislacyjnych

    Zmiany w  KSeF. Ministerstwo Finansów chce w drugiej połowie marca przedstawić projekt rozwiązań legislacyjnych do finalnej konsultacji. 

    Organy podatkowe wysyłają podatnikom nieformalne pisma (tzw. listy behawioralne). RPO zapytał Ministra Finansów o podstawę prawną takich działań

    Organy Krajowej Administracji Skarbowej wysyłają obywatelom nieformalne pisma z ewentualnymi zastrzeżeniami co do prawidłowego wywiązywania się przez nich z obowiązków podatkowych. Takie działania budzą wątpliwości a także emocje podatników, którzy już odebrali takie "listy behawioralne". Mają oni wątpliwości i pytania co do tej procedury, której nie przewiduje Ordynacja podatkowa. Rzecznik Praw Obywatelskich poprosił Ministra Finansów o kompleksowe wyjaśnienia tych działań. Marcin Wiącek pyta ministra Andrzeja Domańskiego m.in. o to, na jakiej podstawie ustalany jest krąg adresatów listów oraz czy resort kontroluje zasadność ich kierowania do podatników.

    Wakacje kredytowe w 2024 roku - projekt ustawy dziś na posiedzeniu rządu

    Rząd zajmie się dzisiaj m.in. projektem dotyczącym wakacji kredytowych na 2024 rok, czyli nowelizacją ustawy o wsparciu kredytobiorców, którzy zaciągnęli kredyt mieszkaniowy i znajdują się w trudnej sytuacji finansowej oraz ustawy o finansowaniu społecznościowym dla przedsięwzięć gospodarczych i pomocy kredytobiorcom. 

    System kaucyjny w Polsce. Od kiedy? Na czym ma polegać? Jeżeli do kaucji zostanie doliczony VAT, to konsumenci zapłacą dodatkowy podatek

    Przepisy ustawy kaucyjnej nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, czy do kaucji doliczony będzie VAT; jeśli tak się stanie, to konsument zapłaci dodatkowy podatek - ocenili przedstawiciele branży napojowej i handel detaliczny. Zaapelowali, by start systemu przesunąć na 2026 r.

    "Trójpak" dotyczący Trybunału Konstytucyjnego - projekty uchwały, ustawy i zmian w Konstytucji na najbliższym posiedzeniu Sejmu [6-8 marca]

    Na najbliższym posiedzeniu Sejmu zostanie zaprezentowany "trójpak" dotyczący Trybunału Konstytucyjnego - projekty uchwały, ustawy i zmian w Konstytucji RP.

    Zmiany w podatku Belki - MF ma już projekt ustawy, którym w tym tygodniu zajmie się Rada Ministrów

    Zmiany w podatku Belki coraz bliżej. Ministerstwo Finansów ma już przygotowany projekt ustawy, którym w tym tygodniu zajmie się rząd.

    Rząd szykuje zmiany w składce zdrowotnej. "Niestety, planowane zmiany nie spowodują zmniejszenia wysokości daniny"

    Rząd zmienia zasady rozliczeń składki zdrowotnej i proponuje dwa rozwiązania. Przedsiębiorcy są zdania, że planowane zmiany nie spowodują zmniejszenia wysokości składki zdrowotnej, o co od dawna zabiegają.

    Twój e-PIT - zwrot podatku nawet w ciągu jednego dnia

    Zwroty z większości zeznań PIT-37 złożonych w usłudze Twój e-PIT trafiają na konto znacznie szybciej. Niektórzy dostają zwrot nawet w ciągu jednego dnia - poinformował szef Krajowej Administracji Skarbowej Marcin Łoboda.

    REKLAMA