REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.
Porada Infor.pl

Jakie są skutki nieważnej umowy dla przychodów i kosztów?

nieważne umowy a koszty i przychody
nieważne umowy a koszty i przychody

REKLAMA

REKLAMA

Kwestia nieważności umów i jej wpływu na rozliczenia podatkowe jest od lat kontrowersyjna. Organy podatkowe uważają, że nieważne umowy nie mogą powodować powstania przychodów ani kosztów podatkowych. Inaczej argumentują sądy administracyjne i to z ich tezami warto się zapoznać na wypadek sporu z fiskusem.

Wpływ nieważnych umów na przychody

Autopromocja

Nieważna czynność prawna nie wywołuje zamierzonych skutków prawnych od chwili jej dokonania. Nieważność następuje z mocy prawa, bez potrzeby zajścia jakichkolwiek zdarzeń i jest uwzględniana przez sąd z urzędu.

Z nieważnością umowy wiąże się też obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 25 lipca 2001 r. (sygn. akt. I CKN 25/99) nieważność czynności prawnej uzasadnia obowiązek zwrotu nienależnych świadczeń (art. 411 pkt 1 k.c.).

Czy jednak zwrot nienależnych świadczeń jest przychodem podatkowym?

Opodatkowaniu podlega dochód bez względu na rodzaj źródła przychodów z jakiego został osiągnięty (art. 7 ust. 1 ustawy o CIT). Pojęcie źródła przychodów nie zostało wprost zdefiniowane w przepisach podatkowych, ale z art. 7 ust. 2 ustawy o CIT wysnuć można wniosek, że źródłem przychodów są także określone stany faktyczne, które powodują powstanie po stronie podatnika przysporzenia majątkowego.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Źródłem przychodu może być zatem (takie zdanie prezentują sądy administracyjne) również faktyczny zwrot wzajemnych świadczeń na skutek nieważności umowy.

Rozpatrując sprawę nieważnej umowy zamiany akcji (nieważność wynikała z niewłaściwej reprezentacji spółki z o.o.), WSA w Warszawie uznał m.in., że:

Zwrot wzajemnych świadczeń powoduje z jednej strony utratę określonego prawa majątkowego (takiego jak np. nieruchomość, rzecz ruchoma, czy akcje, tak jak w realiach niniejszej sprawy), a z drugiej strony powrotne uzyskanie prawa majątkowego czy też określonej kwoty pieniężnej, które uprzednio zostały wydane w zamian za prawo majątkowe przekazane obecnie drugiej stronie nieważnej umowy. Porównanie wartości świadczeń podlegających zwrotowi, pozwala na ocenę czy na skutek zwrotu dana strona transakcji zrealizowała dochód, czy też stratę.
Powyższa analiza pozwala na uznanie za źródło przychodu stanu faktycznego powstałego na skutek wzajemnego zwrotu świadczeń będącego w następstwie stwierdzenia nieważności umowy. Powyższy przychód powstaje w dacie dokonania zwrotu świadczeń wzajemnych.

(Wyrok WSA w Warszawie z 21 czerwca 2010 r. - sygn. III SA/Wa 291/10)

Również organy podatkowe uznają, że w przypadku zwrotu nienależnego świadczenia powstaje przychód. Jednak ich zdaniem powstaje wówczas obowiązek wstecznego korygowania przychodów i kosztów związanych z nieważną umową.

Dlatego też skutki podatkowe stwierdzenia nieważności określonej czynności prawnej odnieść należy do chwili, w której zaistniały przesunięcia majątkowe będące następstwem stwierdzenia nieważności, a nie do momentu jej zawarcia.
Zatem nie ma obowiązku wstecznego korygowania przychodów i kosztów związanych z nieważną umową, co wynikało ze stanowiska organów podatkowych. Trzeba jednak uwzględnić w rozliczeniach podatkowych zwrot świadczeń po stwierdzeniu nieważności umowy.

Jest to kolejny wyrok uznający, że również okoliczności faktyczne mogą powodować powstanie przychodów lub kosztów podatkowych. Nie jest do tego konieczna ważna umowa.

Polecamy: Jak rozliczać koszty w czasie

Polecamy: Czy obiad z kontrahentem w restauracji to reprezentacja, czy koszt uzyskania przychodu

Wpływ nieważnych umów na koszty

Od 1 stycznia 2009 r. poniesione wydatki oraz wartość przekazanych rzeczy, praw lub wykonanych usług, wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy nie stanowią kosztów uzyskania przychodów (art. 16 ust. 1 pkt 66 ustawy o CIT). Od 2011 r. treść przepisu art. 16 ust. 1 pkt 66 ustawy o CIT uległa pewnej zmianie i obowiązuje w następującym brzmieniu:

„Art. 16.1. Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów:
(…) 66) poniesionych wydatków oraz wartości przekazanych rzeczy, praw lub wykonanych usług, wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, w szczególności w związku z popełnieniem przestępstwa określonego w art. 229 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Tłustym drukiem wyróżniono nową treść przepisu.

Zmiana precyzuje, że jednym z przestępstw (przykładowo tu wymienionym – o czym świadczy wyrażenie „w szczególności”), które wyklucza zaliczenie wydatku do kosztów podatkowych jest przekupstwo uregulowane w art. 229 kk.

Przestępstwo to polega na udzieleniu albo obietnicy udzielenia korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną (zarówno w instytucji publicznej krajowej jak i zagranicznej, czy międzynarodowej) w związku z pełnieniem tej funkcji.

Omawiana zmiana nie wpływa istotnie na dotychczasową wykładnię tego przepisu. Od 2011 r. nie ma żadnych wątpliwości, że przestępstwo łapownictwa nie może być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, co prawdę mówiąc było już jasne wcześniej.

Warto także pamiętać, że ustawy o CIT nie można stosować do przychodów wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o CIT). Przychody wynikające z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy nie będą, więc przychodem podatkowym podatnika.

Czy jednak „czynność, która nie może być przedmiotem prawnie skutecznej umowy” to to samo, co „umowa nieważna”?

Do czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy należy zaliczyć czynności zabronione przez prawo, przestępcze (np. handel towarami wyłączonymi z obrotu przez prawo – przykładowo handel narkotykami, łapówki czy sutenerstwo), jak również np. zobowiązanie się do świadczenia niemożliwego.

Przepis ten należy przy tym interpretować ściśle - przykładowo w wyroku NSA z 25 czerwca 2010 r. - II FSK 581/09 stwierdzono:
Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy. Regulacja powyższa wskazuje jedynie na wyłączenie spod opodatkowania czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy. W rozstrzyganej sprawie zaś, przedmiotem opodatkowania jest dochód uzyskany przez skarżącą z tytułu wprowadzania do obrotu poza ewidencją księgową paliwa, co ustalił Sąd I instancji, a czego skarga kasacyjna skutecznie nie podważyła. Obrót paliwem może być zaś przedmiotem prawnie skutecznej umowy i nie należy do kategorii czynów zakazanych.

Wadliwość czynności prawnej, skutkująca nawet jej nieważnością nie może być zatem utożsamiana z czynnością, która nie może być przedmiotem prawnie skutecznej umowy. Stąd do nieważnych umów nie powinno się stosować art. 16 ust. 1 pkt 66 ustawy o CIT.

Warto pamiętać, że nieważna czynność prawna może stać się ważna (tj. może być konwalidowana).

Przykładowo zgodnie z art. 17 ksh jeżeli do dokonania czynności prawnej przez spółkę ustawa wymaga uchwały wspólników albo walnego zgromadzenia bądź rady nadzorczej, czynność prawna dokonana bez wymaganej uchwały jest nieważna. Ale uchwała taka może zostać podjęta przed złożeniem oświadczenia przez spółkę albo po jego złożeniu, nie później jednak niż w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia oświadczenia przez spółkę. Jeżeli wspólnicy w formie uchwały wyrażą zgodę za dokonanie czynności prawnej czynność ta jest ważna od chwili jej dokonania.

Nieważne umowy, których nie można konwalidować

Przyjrzyjmy się jednak przykładowi umowy, która nie może być konwalidowana.

W pewnej spółce okazało się, że nieważna jest umowa o pracę z członkiem zarządu, który jednocześnie jest udziałowcem spółki. Spółka nie wie, czy mimo nieważności umowy może zaliczyć do kosztów wynagrodzenie wypłacane na mocy tej umowy, za wykonywane przecież faktyczne czynności związane z bieżącym zarządzaniem spółką.

Umowa o pracę ze wspólnikiem spółki z o.o. może być nieważna:
- na skutek niezachowania właściwego trybu jej zawarcia, albo
- wobec braku właściwego dla umów o pracę elementu podporządkowania - dotyczy to umów zawieranych w jednoosobowych spółkach z o.o.

Zgodnie z art. 210 § 1 Kodeksu spółek handlowych w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę musi reprezentować rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Jeżeli zatem umowę z członkiem zarządu podpisze w imieniu spółki ktoś inny (np. drugi członek zarządu, niebędący pełnomocnikiem powołanym uchwałą zgromadzenia wspólników) - umowa jest nieważna.

Ta nieważność umowy zachodzi od początku, czyli od momentu podpisania umowy, i nie może być konwalidowana (naprawiona) żadną inną czynnością prawną.

Zdaniem organów podatkowych wynagrodzenia wypłacane na mocy nieważnych umów których nie można konwalidować nie są kosztami uzyskania przychodu. Takie wynagrodzenia stanowią zdaniem fiskusa jednostronne świadczenie spółki, nie stanowiące kosztów podatkowych.

Przypomnijmy, że wydatków związanych z dokonywaniem jednostronnych świadczeń na rzecz udziałowców niebędących pracownikami nie uważa się za koszty uzyskania przychodów (art. 16 ust. 1 pkt 38 updop).

Jednak coraz częściej sądy administracyjne kwestionują stanowisko organów podatkowych. Przykładem jest chociażby wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2008 r. (sygn. akt II FSK 790/07).

NSA uznał, że organy podatkowe popełniają błąd, kwalifikując wynagrodzenia wypłacane na podstawie nieważnej umowy która nie może być konwalidowana z członkiem zarządu jako jednostronne świadczenie spółki:

(...) jednostronne świadczenie spółki na rzecz jej udziałowca, w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 38 updop, to takie świadczenie, któremu nie odpowiada wzajemne świadczenie udziałowca na rzecz spółki zrealizowane także w ramach nieważnej umowy o pracę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2005 r., sygn. akt FSK 1720/04, OSP z 2006 r., nr 7-8, poz. 82, oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA/Łd 731/01, ONSA z 2004 r., nr 2, poz. 56). A zatem rozumowanie organu podatkowego byłoby uprawnione jedynie wtedy, gdyby wykazał, że udziałowiec nie świadczył na rzecz Spółki, w związku z nieważną umową pracy, innych usług.

Za jednostronnością świadczenia spółki nie przemawia również w ww. sytuacji fakt, że udziałowcy pełnili także funkcje członków zarządu, będąc zobowiązani przepisem art. 208 § 2 k.s.h. do prowadzenia spraw spółki.

Prowadzenie spraw spółki w związku z pełnieniem funkcji członka jej zarządu nie wyklucza bowiem wykonywania na rzecz tej spółki pracy lub innych usług. Wspólnicy, będący członkami zarządu spółki, mogą przecież obok obowiązków wynikających z ich funkcji realizować np. obsługę klientów, zaopatrzenie w towary, prowadzenie zakładu, zadanie promocyjne.

Realizowanie tych czynności może wykraczać poza obowiązki członka zarządu, które dotyczą reprezentowania spółki w sądzie i poza nim, dokonywania czynności prawnych, w tym zawierania umów, składania albo przyjmowania oświadczeń prawnych (wyrok Sądu Najwyższego z 23 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 245/98).

Co więcej NSA w ww. wyroku z 5 września 2008 r. stanął na stanowisku że wynagrodzenie wypłacone na podstawie takiej nieważnej umowy może być kosztem spółki:
Uznanie, że umowa o pracę była nieważna, nie zamyka bowiem drogi do przyjęcia, iż znajdowały się w niej elementy istotne umów cywilnoprawnych, np. umowy zlecenia czy umowy o dzieło. Wydatki Spółki z tytułu takich umów mogłyby być uznane za koszty uzyskania przychodu w świetle art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, o ile czynności udziałowców dokonane na ich podstawie mogły mieć wpływ na przychody Spółki.

Zatem mimo formalnej nieważności takiej umowy o pracę z członkiem zarządu, wynagrodzenia mu wypłacane mogą być w opinii sądów administracyjnych kosztem podatkowym. Podobna argumentacja znalazła się np. w wyroku WSA w Poznaniu z 15 grudnia 2009 r. – sygn. I SA/Po 983/09.

Nieważna umowa nie musi oznaczać braku kosztów

Podsumowując, każdy przypadek niemożności zaliczenia do kosztów podatkowych wydatków wynikających z nieważnej umowy należy analizować odrębnie. Podatnik powinien tu brać pod uwagę przede wszystkim art. 15 ust 1 ustawy o CIT (czyli to, czy transakcja miała ekonomiczne uzasadnienie) i art. 16 ust 1 pkt 66 ustawy o CIT (czyli czy nie naruszała przede wszystkim prawa karnego).

Nieważność umowy nie oznacza, że wydatki na jej podstawie poczynione nie mogą być kosztami uzyskania przychodu. Tak jak ważność umowy nie przesądza o jej kosztotwórczym charakterze. Nawet bezwzględnie nieważna umowa (niepodlegająca konwalidacji) może czasem rodzić koszty podatkowe.

Natomiast z pewnością na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 66 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o CIT wyłączone z kosztów będą wydatki poczynione na podstawie czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (zabronione przez prawo karne, czy zobowiązanie się do świadczenia niemożliwego).

Podstawa prawna:
- art. 2 ust. 1 pkt 3, art. 7 ust. 2, art. 16 ust. 1 pkt 66 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych – j.t. Dz. U. z 2011 r., Nr 74, poz. 397; ost.zm. Dz.U. z 2011 r. Nr 102; poz. 585.

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: Własne

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
QR Code
Podatek PIT - część 2
certificate
Jak zdobyć Certyfikat:
  • Czytaj artykuły
  • Rozwiązuj testy
  • Zdobądź certyfikat
1/10
Zeznanie PIT-37 za 2022 r. można złożyć w terminie do:
30 kwietnia 2023 r. (niedziela)
2 maja 2023 r. (wtorek)
4 maja 2023 r. (czwartek)
29 kwietnia 2023 r. (sobota)
Następne
Księgowość
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Podatek dla superbogaczy, by zwalczać uchylanie się od opodatkowania

Globalny podatek od superbogatych. Francuski minister finansów Bruno Le Maire poinformował, że wraz ze swoim brazylijskim odpowiednikiem Haddadem Fernando rozpoczyna wspólną inicjatywę, by na szczycie G20 w Waszyngtonie podjąć decyzję w sprawie minimalnego opodatkowania najbogatszych osób na świecie.

PFRON 2024. Zasady obliczania wpłat

Regulacje dotyczące dokonywania wpłat na PFRON zawarte są w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Warto też pamiętać, że ustawa ta była wielokrotnie nowelizowana, z dwoma poważnymi zmianami z 2016 i 2018 roku. Jakie zasady obliczania wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych obowiązują aktualnie w kwietniu 2024 roku?

Praca w Wielkiej Brytanii – czy i kiedy trzeba rozliczyć podatek w Polsce? Jak rozliczyć się z brytyjskim urzędem?

Mimo wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej nasi rodacy dalej wybierają ten kraj jako miejsce pracy. Destynacja ta jest wygodna pod wieloma względami. Jednym z nich jest łatwość dotarcia poprzez liczne połączenia samolotowe, dostępne prawie z każdego portu lotniczego w Polsce. Zebraliśmy garść informacji o rozliczeniu podatkowym w tym kraju. Warto je poznać zanim podejmiesz tam pracę.

Zmiany w e-Urzędzie Skarbowym 2024. Nie trzeba już upoważniać pełnomocników do składania deklaracji podatkowych

Ministerstwo Finansów poinformowało 17 kwietnia 2024 r., że Krajowa Administracja Skarbowa wprowadziła nowe funkcjonalności konta organizacji w e-Urzędzie Skarbowym (e-US). Organizacje (np. spółki, fundacje, stowarzyszenia) nie muszą już upoważniać pełnomocników do składania deklaracji drogą elektroniczną (UPL-1), by rozliczać się elektronicznie. Serwis e-Urząd Skarbowy pozwala teraz organizacji na składanie deklaracji podatkowych online bez podpisu kwalifikowanego i bez dodatkowego umocowania dla pełnomocnika.

Rozliczenie PIT emeryta lub rencisty w 2024 roku. Kiedy nie trzeba składać PIT-a? Kiedy można się rozliczyć wspólnie z małżonkiem (także zmarłym) i dlaczego jest to korzystne?

Zbliża się powoli koniec kwietnia a więc kończy się czas na rozliczenie z fiskusem (złożenie PIT-a za 2024 rok). Ministerstwo Finansów wyjaśnia co musi zrobić emeryt albo rencista, który otrzymał z ZUSu lub organu rentowego PIT-40A lub PIT-11A. Kiedy trzeba złożyć PIT-a a kiedy nie jest to konieczne? Kiedy emeryt nie musi zapłacić podatku wynikającego z zeznania podatkowego? Kiedy można się rozliczyć wspólnie ze zmarłym małżonkiem i dlaczego jest to korzystne?

MKiŚ: z tytułu plastic tax trzeba będzie zapłacić nawet 2,3 mld zł

Plastic tax. W 2024 roku Polska zapłaci 2,3 mld zł tzw. podatku od plastiku - wynika z szacunków resortu klimatu i środowiska, o których poinformowała w środę wiceminister Anita Sowińska. Dodała, że z tego tytułu za ub.r. zapłacono 2 mld zł.

Zwrot podatku PIT (nadpłaty) w 2024 roku. Kiedy (terminy)? Jak (zasady)? Dla kogo? PIT-37, PIT-36, PIT-28 i inne

Kiedy i jak urząd skarbowy zwróci nadpłatę podatku PIT z rocznego zeznania podatkowego? Informacja na ten temat ciekawi zwłaszcza tych podatników, którzy korzystają z ulg i odliczeń. Czym jest nadpłata podatku? Kiedy powstaje nadpłata? W jakiej formie jest zwracana? Kiedy urząd skarbowy powinien zwrócić nadpłatę PIT? Jak wskazać i jak zaktualizować rachunek do zwrotu PIT? Jak uzyskać informację o stanie zwrotu nadpłaty podatku?

Dopłata do PIT-a w 2024 roku. Kogo to dotyczy? Jak sobie poradzić z wysoką dopłatą podatku?

W 2023 roku podatnicy musieli dopłacić 11,2 mld zł zaległości podatkowych za 2022 rok. W 2022 roku (w rozliczeniu za 2021 r.) ta smutna konieczność dotyczyła aż 4,9 mln podatników, a kwota dopłat wyniosła 14,9 mld. zł. W 2024 roku skala dopłat będzie mniejsza, ale dla wielu osób znalezienie kilku lub kilkunastu tysięcy złotych na rozliczenie się ze skarbówką to spory kłopot. Możliwe jest jednak wnioskowanie do Urzędu Skarbowego o rozłożenie dopłaty na raty, skorzystanie z kredytu lub (w przypadku firm) sfinansowanie zaległości przez przyspieszenie przelewów od kontrahentów.  W rozliczeniu za 2022 rok podatnicy przesłali za pomocą Twój e-PIT prawie 12 mln deklaracji, a kolejne 8 mln przez e-Deklaracje. Tylko 1,3 mln – czyli około 6% złożyli w wersji papierowej.

Ulga na ESG (ulga na zrównoważony rozwój firm) - rekomendacja Konfederacji Lewiatan i Ayming Polska dla rządu

W reakcji na nowe obowiązki firm dotyczące raportowania niefinansowego ESG, które weszły w życie na początku 2024 roku, Konfederacja Lewiatan oraz Ayming Polska zwróciły się do nowego rządu z rekomendacją wprowadzenia tzw. “Ulgi na zrównoważony rozwój”. Nowy instrument podatkowy ma na celu wsparcie firm w realizacji wytycznych Komisji Europejskiej dotyczących zrównoważonego rozwoju. Proponowane rozwiązanie miałoby pomóc przedsiębiorstwom w efektywnym dostosowaniu się do nowych standardów, jednocześnie promując ekologiczne i społecznie odpowiedzialne praktyki biznesowe.

Obniżenie z 8 proc. do 0 proc. stawki VAT dla określonych kategorii usług transportu pasażerskiego - MF analizuje potencjalne skutki zmian

Ministerstwo Finansów analizuje skutki potencjalnego obniżenia z 8 proc. do 0 proc. stawki VAT na niektóre kategorie usług transportu pasażerskiego - poinformował wiceminister finansów Jarosław Neneman.

REKLAMA