Uprawnienia i obowiązki stron kontroli podatkowej

Omawiana kwestia dotycząca uprawnień i obowiązków stron kontroli podatkowej została unormowana w ustawie Ordynacja podatkowa.

Podstawowe informacje

Organy podatkowe pierwszej instancji mogą przeprowadzać kontrolę podatkową u podatników, płatników, inkasentów oraz następców prawnych, której podstawowym celem jest sprawdzenie, czy kontrolowani wywiązują się z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego. Kontrola tego rodzaju podejmowana jest z urzędu.

Generalnie organy podatkowe zawiadamiają podatnika (kontrolowanego) o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej, którą wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Przy czym w niektórych sytuacjach organ nie ma obowiązku zawiadamiania o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej, będzie tak m.in. w przypadku gdy kontrola dotyczy zasadności zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego w rozumieniu przepisów ustawy o VAT lub gdy dotyczy opodatkowania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych.

Kontrolę przeprowadza się na podstawie imiennego upoważnienia udzielonego przez np. naczelnika urzędu skarbowego, wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starostę, marszałka województwa czy też Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Warto też mieć na uwadze, że zakres kontroli nie może wykraczać poza zakres wskazany w takim upoważnieniu.

Wszczęcie kontroli co do zasady następuje przez doręczenie kontrolowanemu upoważnienia do jej przeprowadzenia oraz okazanie legitymacji służbowej.

Przeprowadzanie czynności kontrolnych

Kontrola podatkowa przeprowadzana jest w obecności kontrolowanego, reprezentanta kontrolowanego lub pełnomocnika, chyba że kontrolowany zrezygnuje z prawa uczestniczenia w czynnościach kontrolnych, gdyż taką możliwość zagwarantował mu ustawodawca.

Upoważniony organ dokonuje czynności kontrolnych w siedzibie kontrolowanego, w innym miejscu przechowywania dokumentacji oraz w miejscach związanych z prowadzoną przez niego działalnością i w godzinach jej prowadzenia, a gdy w toku kontroli czas prowadzenia działalności ulegnie skróceniu to czynności kontrolne mogą być prowadzone przez 8 godzin dziennie.

W przypadku gdy księgi podatkowe są prowadzone lub przechowywane poza siedzibą kontrolowanego, kontrolowany na żądanie kontrolującego obowiązany jest zapewnić dostęp do ksiąg w swojej siedzibie albo w miejscu ich prowadzenia lub przechowywania, jeżeli udostępnienie ich w siedzibie może w znacznym stopniu utrudnić prowadzenie przez kontrolowanego bieżącej działalności.

Prowadzenie działalności przez kontrolowanego w lokalu mieszkalnym ma ten skutek, że kontrola podatkowa co do zasady może również być prowadzona w zajmowanym przez kontrolowanego lokalu mieszkalnym. Jednak nie zawsze tak musi być. Istnieje bowiem wyjątek od tej reguł, który stanowi, że kontrola lub poszczególne czynności kontrolne za zgodą kontrolowanego mogą być przeprowadzane również w siedzibie organu podatkowego, jeżeli może to usprawnić prowadzenie kontroli lub kontrolowany zrezygnował z uczestniczenia w czynnościach kontrolnych.

Uprawnienia kontrolującego

Ordynacja podatkowa uściśla zakres uprawnień, które przysługują organowi zajmującemu się kontrolą. Przy czym ustawodawca zdecydował, że będzie to katalog otwarty, więc mają one charakter przykładowy. Są to prawa do:

1) wstępu na grunt oraz do budynków, lokali lub innych pomieszczeń kontrolowanego;

2) wstępu do lokali mieszkalnych w przypadku, o którym mowa w art. 276 § 1 Ordynacji podatkowej, tj. organ podatkowy, za zgodą podatnika, może dokonać oględzin lokalu mieszkalnego lub części tego lokalu, jeżeli jest to niezbędne do zweryfikowania zgodności stanu faktycznego z danymi wynikającymi ze złożonej przez podatnika deklaracji oraz z innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków na cele mieszkaniowe;

3) żądania okazania majątku podlegającego kontroli oraz do dokonania jego oględzin;

Polecamy: Instrukcje księgowego. 53 praktyczne procedury (książka)

4) żądania udostępniania akt, ksiąg i wszelkiego rodzaju dokumentów związanych z przedmiotem kontroli oraz do sporządzania z nich odpisów, kopii, wyciągów, notatek, wydruków i udokumentowanego pobierania danych w formie elektronicznej;

5) zbierania innych niezbędnych materiałów w zakresie objętym kontrolą;

6) zabezpieczania zebranych dowodów;

7) legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli;

8) żądania przeprowadzenia spisu z natury;

9) przesłuchiwania świadków, kontrolowanego oraz reprezentanta kontrolowanego, pracownika oraz osoby współdziałająca z kontrolowanym;

10) zasięgania opinii biegłych.

---

Odnosząc się do prawa do wstępu na grunt oraz do budynków, lokali lub innych pomieszczeń kontrolowanego kontrolujący ma prawo wstępu w celu:

1) dokonania oględzin, jeżeli:

a) zostały one wskazane jako miejsce wykonywania działalności gospodarczej lub jako siedziba kontrolowanego,

b) jest to niezbędne dla ustalenia lub określenia wysokości zobowiązania podatkowego lub podstawy opodatkowania,

c) jest to niezbędne do zweryfikowania faktu poniesienia wydatków na cele mieszkaniowe uprawniających do skorzystania z ulg podatkowych;

2) dokonania oględzin oraz przeszukania lokali mieszkalnych, innych pomieszczeń lub rzeczy, jeżeli powzięto informację o prowadzeniu niezgłoszonej do opodatkowania działalności gospodarczej albo w przypadku gdy są tam przechowywane przedmioty, księgi podatkowe, akta lub inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie istnienia obowiązku podatkowego lub określenie wysokości zobowiązania podatkowego.

W kontroli podatkowej mogą brać udział Policja, Straż Graniczna czy straż miejska (gminna). Kontrolujący może w razie uzasadnionej potrzeby wezwać ich pomocy, w pilnych przypadkach także ustnie, jeżeli trafi na opór uniemożliwiający lub utrudniający przeprowadzenie czynności kontrolnych, albo zwrócić się o ich asystę, gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że na taki opór natrafi.

Dodatkowo należy pamiętać, że kontrolujący są uprawnieni do wstępu na teren jednostki kontrolowanej oraz poruszania się po tym terenie na podstawie legitymacji służbowej bez potrzeby uzyskiwania przepustki oraz nie podlegają rewizji osobistej przewidzianej w regulaminie wewnętrznym tej jednostki; podlegają natomiast przepisom o bezpieczeństwie i higienie pracy obowiązującym w kontrolowanej jednostce.

Obowiązki kontrolowanego

Kontrolowany, jego pracownik oraz osoba współdziałająca z kontrolowanym są obowiązani umożliwić wykonywanie czynności przez organ kontrolujący, w szczególności:

1) umożliwić, nieodpłatnie, filmowanie, fotografowanie, dokonywanie nagrań dźwiękowych oraz utrwalanie stanu faktycznego za pomocą innych nośników informacji, jeżeli film, fotografia, nagranie lub informacja zapisana na innym nośniku może stanowić dowód lub przyczynić się do utrwalenia dowodu w sprawie będącej przedmiotem kontroli;

2) przedstawić, na żądanie kontrolującego, tłumaczenie na język polski sporządzonej w języku obcym dokumentacji dotyczącej spraw będących przedmiotem kontroli;

3) przekazać, za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub na informatycznym nośniku danych, wyciąg z ksiąg podatkowych oraz dowodów księgowych zapisany w postaci elektronicznej

Wyżej wymienionych czynności (konkretnie tych spod punktów 2 i 3) kontrolowany dokonuje na własny koszt.

Sprawdź: INFORLEX SUPERPREMIUM

Kontrolowany ma obowiązek w wyznaczonym terminie udzielać wszelkich wyjaśnień dotyczących przedmiotu kontroli, dostarczać kontrolującemu żądane dokumenty oraz zapewnić kontrolującemu warunki do pracy, a w tym w miarę możliwości udostępnić samodzielne pomieszczenie i miejsce do przechowywania dokumentów. Reprezentant kontrolowanego, pracownik oraz osoba współdziałająca z kontrolowanym są obowiązani udzielić wyjaśnień dotyczących przedmiotu kontroli, w zakresie wynikającym z wykonywanych czynności lub zadań.