Ulga na leki. Jak rozumieć znaczenie wyrazu "lek"?

Takie stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 29 października 2020 r., sygn akt I SA/Ke 137/20. Sąd podkreślił, że organ podatkowy w sposób nieuprawniony zawęził znaczenie przepisu art. 26 ust. 7a pkt 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych tylko do definicji leku aptecznego, recepturowego i gotowego oraz produktu leczniczego, zawartych w ustawie Prawo farmaceutyczne. Wykładnia WSA jest korzystna dla podatników i warto się na nią powoływać przy ewentualnych sporach z fiskusem, dotyczących prawa do odliczenia wydatków na leki w ramach korzystania z ulgi rehabilitacyjnej. Poniżej prezentujemy najważniejsze fragmenty wyroku.

Ulga rehabilitacyjna - odliczenie wydatków na leki (wydatki na terapię komórkami macierzystymi)

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stwierdził, że stanowisko Wnioskodawcy (S.B.) przedstawione we wniosku z 27 lutego 2019 r. o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie zastosowania odliczeń w ramach ulgi rehabilitacyjnej, jest nieprawidłowe.

W wniosku przedstawiono, że S.B. jest chory na SLA, postać stwardnienia rozsianego bocznego o dużej aktywności choroby. W związku z tym jest leczony komórkami macierzystymi z Galarety Whartona. Medycyna nie zna leku konwencjonalnego. Zatem jedynym dostępnym sposobem leczenia jest terapia indywidualna komórkami macierzystymi.

Wnioskodawca uzyskuje dochody opodatkowane według skali podatkowej - emeryturę. Posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS.

Ponadto wnioskodawca posiada faktury "objęte zwolnieniem z VAT" potwierdzające poniesione wydatki za opisaną wyżej usługę medyczną.

Czy w kontekście przedstawionego stanu znajduje zastosowanie przepis art. 26 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej także ,,u.p.d.o.f.") zarówno do kosztów leczenia już przeprowadzonego, jak też terapii komórkami macierzystymi, które będą ordynowane w toku dalszego leczenia?

Zdaniem wnioskodawcy, przepis art. 26 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f., znajduje zastosowanie w przedmiotowej sprawie w pełnym zakresie, w tym również do zdarzeń przyszłych. Literalne brzmienie opisanego wyżej przepisu nie wymaga dokonywania wykładni językowej, bądź gramatycznej. Opisana wyżej terapia jest wydatkiem na cele rehabilitacyjne, czyli lekiem, a wydatki poniesione na ten cel podlegają odliczeniu od dochodu w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wydatkiem w danym miesiącu, a kwotą 100 zł.

Ulga rehabilitacyjna - co można odliczyć?

Uznając stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej podniósł, że katalog wydatków zawarty w art. 26 ust. 7a u.p.d.o.f. jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że odliczeniu podlegają jedynie wydatki enumeratywnie w nim wymienione. Rozszerzająca interpretacja przepisu art. 26 ust. 7a ww. ustawy jest niedozwolona. W kwestii możliwości zakwalifikowania wydatków na terapię indywidualną komórkami macierzystymi do kategorii wydatków wymienionych w powołanym przepisie, wymagane jest, by osoba niepełnosprawna posiadająca stosowne orzeczenie o niepełnosprawności, spełniła następujące warunki:

- dokonała zakupu produktów mających cechy "leku",

- poniosła w danym miesiącu wydatki na zakup leków powyżej kwoty 100 zł,

- posiadała dokument potwierdzający poniesienie wydatku (np. faktury) - dowód poniesienia tegoż wydatku powinien być wystawiony na imię i nazwisko osoby niepełnosprawnej, jeśli to ona chce dokonać odliczenia,

- posiadała potwierdzenie przez właściwego lekarza specjalistę o konieczności stosowania zaleconych leków.

Definicja "leku" w rozumieniu ustawy Prawo farmaceutyczne

W związku z tym, że w przepisach u.p.d.o.f. brak jest definicji "leku", posiłkowo należy opierać się na definicjach zawartych w ustawie z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2211 ze zm.). Z zawartych w art. 2 pkt 10, 11, 12 i 32 ww. ustawy definicji wynika, co jest lekiem aptecznym, lekiem gotowym, lekiem recepturowym, produktem leczniczym.

Wykaz produktów posiadających cechy "leku"

Wykaz produktów posiadających cechy "leku" na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej został natomiast zamieszczony w Urzędowym Wykazie Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (opublikowanym w Dz. Urz. MZ z 2017 r., poz. 45 oraz w Dz. Urz. MZ z 2018 r., poz. 23).

W związku z powyższym, wydatki związane z zakupem leków mogą podlegać odliczeniu od dochodu w ramach ulgi rehabilitacyjnej, o ile rzeczywiście stanowią leki w rozumieniu ustawy Prawo farmaceutyczne, a lekarz specjalista w wydanym zaświadczeniu lub innym stosownym dokumencie stwierdzi, że podatnik powinien stosować je stale lub czasowo. Kolejnym warunkiem dokonania odliczenia wydatków jest posiadanie dokumentów, które oprócz danych identyfikujących sprzedającego i kupującego, zawierają informację o rodzaju zakupionego towaru (leku) oraz kwotę zapłaty.

W opisie stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego wnioskodawca wskazał, że dokumentem potwierdzającym poniesione wydatki jest faktura VAT, z której wynika, że poniósł on wydatki na usługę medyczną. Skoro zatem na ww. fakturze wystawca nie wskazał, że wnioskodawca zakupił określony lek, a co za tym idzie nie podał ceny jednostkowej tego leku, to ww. wydatku nie sposób zakwalifikować do wydatków na zakup leku, uprawniających do odliczenia w ramach tzw. ulgi rehabilitacyjnej. Oznacza to, że skoro z posiadanej przez wnioskodawcę dokumentacji nie wynika/nie będzie wynikało, że poniósł/poniesie on wydatki na zakup leków, to wydatków na usługę medyczną w postaci terapii komórkami macierzystymi nie może/nie będzie mógł odliczyć od dochodu w ramach tzw. ulgi rehabilitacyjnej, zwłaszcza, że nie sposób ich zakwalifikować do żadnej innej kategorii wydatków rehabilitacyjnych wymienionych w art. 26 ust. 7a u.p.d.o.f. uprawniających do odliczeń w ramach tzw. ulgi rehabilitacyjnej.

Na powyższą interpretację S.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wnosząc o jej uchylenie zarzucił naruszenie art. 26 ust. 6 u.p.d.o.f., poprzez uznanie, że wydatki poniesione przez skarżącego na leczenie komórkami macierzystymi udokumentowane załączonymi do wniosku o interpretację indywidualną fakturami, nie stanowią wydatków na cele rehabilitacyjne.

Ulga rehabilitacyjna a leki (komórki macierzyste)

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się do oceny zgodności z prawem interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego dotyczącej możliwości zakwalifikowania kosztu zakupu komórek macierzystych do wydatków uprawniających do odliczenia od dochodu w ramach tzw. ulgi rehabilitacyjnej. We wniosku o wydanie tej interpretacji skarżący podał, że jest leczony komórkami macierzystymi, a terapia ta jest wydatkiem na cele rehabilitacyjne, czyli lekiem.

Z kolei z wniosków organu poczynionych w oparciu o przepisy ustawy Prawo farmaceutyczne wynika, że komórek macierzystych nie można uznać za lek i nie można ich zakwalifikować do żadnej kategorii wydatków zawartych w art. 26 ust. 7a u.p.d.o.f.

W ocenie Sądu, wnioskowanie organu nie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. (w brzmieniu od 1 stycznia 2019 r.), podstawę obliczenia podatku, z zastrzeżeniem art. 29-30cb i art. 30da-30f, stanowi dochód ustalony zgodnie z art. 9, art. 23o, art. 23u, art. 24 ust. 1, 2, 3b-3e, 4-4e, 6 i 21 lub art. 24b ust. 1 i 2, po odliczeniu kwot wydatków na cele rehabilitacyjne oraz wydatków związanych z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych, poniesionych w roku podatkowym przez podatnika będącego osobą niepełnosprawną lub podatnika, na którego utrzymaniu są osoby niepełnosprawne. Rodzaje wydatków na cele rehabilitacyjne zawiera przepis art. 26 ust. 7a u.p.d.o.f., którego punkt 12 stanowi, że za wydatki, o których mowa w ust. 1 pkt 6, uważa się wydatki poniesione na leki - w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy faktycznie poniesionymi wydatkami w danym miesiącu a kwotą 100 zł, jeśli lekarz specjalista stwierdzi, że osoba niepełnosprawna powinna stosować określone leki (stale lub czasowo).

Znaczenie wyrazu "lek" - decyduje wykładnia językowa

W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie, organ w celu zdefiniowania pojęcia "lek", zawartego w art. 26 ust. 7a pkt 12 u.p.d.o.f. niezasadnie sięgnął do regulacji zawartych w ustawie Prawo farmaceutyczne. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że ustawa Prawo farmaceutyczne nie zawiera takiej definicji, lecz definicje leków określonych jako apteczne, recepturowe, gotowe oraz produktu leczniczego (art. 2 pkt 10, 11, 12, 32). Niewątpliwie pojęcie " lek" i pojęcia "lek apteczny", "lek recepturowy", "lek gotowy", "produkt leczniczy" to różne pojęcia i już z tego powodu odesłanie takie nie znajduje podstaw. Niemniej istotą sprawy jest okoliczność, że sama ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zawiera takiego odesłania. Gdyby bowiem wolą ustawodawcy było posiłkowanie się przepisami ustawy Prawo farmaceutyczne w celu zdefiniowania pojęcia "lek", to takie odesłanie zostałoby zawarte w u.p.d.o.f., albo w ustawie tej posłużono by się nomenklaturą stosowaną w ustawie Prawo farmaceutyczne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2016 r. II FSK 498/16, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Analogicznie, ustawodawca w u.p.d.o.f. nie wskazał, że lek ma być wpisany do Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skoro tego nie uczynił, należy przyjąć znaczenie wyrazu "lek" takie, jakie ma on w języku potocznym. Wymaga bowiem przypomnienia okoliczność prymatu wykładni językowej. Zasada pierwszeństwa tego rodzaju wykładni przy analizowaniu treści aktów prawnych jest powszechnie akceptowana w orzecznictwie i piśmiennictwie. Wykładnia systemowa i funkcjonalna mają charakter jedynie pomocniczy (subsydiarny). Odstępstwo od wykładni językowej dopuszcza się dopiero wtedy, gdy po jej zastosowaniu dochodziłoby do rażąco niesprawiedliwych, czy irracjonalnych wniosków. Tym samym dopiero wówczas, jeśli w wyniku stosowania tej wykładni doszłoby do absurdalnego rozumienia przepisu, należy korzystać z dalszych metod interpretacji. Taka potrzeba nie zachodzi jednak w przedmiotowej sprawie. Według Słownika Języka Polskiego PWN lek (lekarstwo) jest to substancja stosowana do leczenia chorób (http://sjp.pwn.pl). Definicja ta jest zatem szersza, niż przyjęta przez organ w zaskarżonej interpretacji. To oznacza, że organ w sposób nieuprawniony zawęził znaczenie przepisu art. 26 ust. 7a pkt 12 u.p.d.o.f. tylko do definicji leku aptecznego, recepturowego i gotowego oraz produktu leczniczego, zawartych w ustawie Prawo farmaceutyczne. Nie dokonał wykładni językowej ww. przepisu i nie poczynił analizy, czy komórki macierzyste można uznać za substancje stosowane do leczenia chorób. Kwestia ta stanowiła natomiast oś wątpliwości wyrażonych przez wnioskodawcę.

Leki zalecone przez lekarza specjalistę

Nie można przy tym pominąć poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego w powołanym wyżej wyroku II FSK 498/16, zgodnie z którym z literalnej treści przepisu art. 26 ust. 7a pkt 12 u.p.d.o.f. wynika, że "jedynym warunkiem skorzystania z ustanowionej tym przepisem ulgi podatkowej jest stwierdzenie przez lekarza specjalistę, że osoba niepełnosprawna powinna stosować określone leki stale lub czasowo. Występujące w omawianym przepisie wyrażenie "określone leki", oznacza leki zalecone przez lekarza specjalistę. Skoro bowiem lekarz powinien stwierdzić, że należy stosować określone leki, to wydaje się oczywiste, iż to lekarz zgodnie z posiadanymi kompetencjami "określa", jaki preparat ma właściwości lecznicze w przypadku konkretnego schorzenia występującego u osoby niepełnosprawnej. Z całą pewnością takich kompetencji nie posiada organ podatkowy, więc nie powinien uzurpować sobie praw do "określenia", czy dany preparat jest lekiem."

Podsumowując powyższą kwestię, organ dokonał błędnej wykładni przepisu art. 26 ust. 7a pkt 12 u.p.d.o.f. Doprowadziło to nieuprawnionego uznania stanowiska wyrażonego przez wnioskodawcę za nieprawidłowe i rodziło konieczność uchylenia interpretacji indywidualnej.