| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Rachunkowość > Zasady ogólne > Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu - wywiad z Dyrektorem Departamentu Informacji Finansowej MF

Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu - wywiad z Dyrektorem Departamentu Informacji Finansowej MF

Materia prawna związana z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu jest trudna i skomplikowana. Odnosi się ona do wielu kwestii związanych z narażaniem systemów finansowych i gospodarczych, reprezentowanych w szczególności przez podmioty zaufania publicznego, na wykorzystywanie ich na potrzeby legalizowania środków pochodzących z przestępczej działalności bądź też takiej działalności dedykowanych. Niemniej wspólny wysiłek zarówno organu w postaci Generalnego Inspektora, zapisy ustawy, jak i aktywność instytucji obowiązanych powinien przyczynić się znacząco do poprawy bezpieczeństwa w kraju, jak i w skali międzynarodowej - powiedział dr Maciej Aleksander Kędzierski, Dyrektor Departamentu Informacji Finansowej Ministerstwa Finansów, w wywiadzie udzielonym dla Infor.

Infor: Czy osoba prowadząca  usługowo księgi podatkowe, tj. księgę przychodów i rozchodów podlega rygorom ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu?

dr Maciej Aleksander Kędzierski, Dyrektor Departamentu Informacji Finansowej Ministerstwa Finansów: Podstawowe założenie jest takie, że prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce związane jest z koniecznością dokumentowania działalności podmiotu. Dokumentowanie może być realizowane w postaci: karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, Podatkowej Księgi Przychodów i Rozchodów oraz Księgi Handlowej, inaczej jest ona określana jako „pełna księgowość” albo „księga rachunkowa”. To jakiego rodzaju dokumentację powinna prowadzić firma regulują odrębne przepisy, w tym ustawa o rachunkowości. Zakładając, że w pytaniu chodzi o Podatkową Księgę Przychodów i Rozchodów, to ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu posługuje się pojęciem (tzw. ustawa AML): „podmiotów prowadzących działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych”, a więc odnosi się jedynie do określonego rodzaju realizowanej obsługi (usługi), której przedmiotem jest określonego rodzaju „dokumentacja”. Ustawodawca świadomie wybrał odniesienie do tego rodzaju dokumentowania działalności finansowo-gospodarczej firmy, ponieważ w ramach księgi rachunkowej, księgujemy każdą operację przedsiębiorstwa, w tym dokumenty sprzedaży, zakupu, udziały w firmie, operacje magazynowe ale również operacje finansowe jak przelewy wychodzące i przychodzące, operacje kasowe, podatki itd. Z punktu widzenia przeciwdziałania praniu pieniędzy, ale także wykorzystania podmiotu na cele związane z działalnością terrorystyczną, każda taka operacja jest ważna i może nosić znamiona symptomów jednego i drugiego działania. Pozostałe sposoby dokumentowania nie są pełne a tym samym nie zapewniają dostatecznej wiedzy o uczestnictwie podmiotu w „przestępczej transakcyjności”. Jednocześnie należy wskazać, że osoba prowadząca usługowo księgi rachunkowe jest instytucją obowiązaną, odpowiedź znajduje się w art.2 ust.1 pkt 17 ustawy AML-owej. W tym przypadku nie jest w niej mowa o „osobach” lecz o „podmiotach prowadzących działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych”. W tym zakresie należy mieć na uwadze rozporządzenie ministra finansów z 18 lipca 2002 r. w sprawie uprawnień do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych. Dlatego też taki podmiot podlega przepisom niniejszej ustawy, w tym nałożonym na niego obowiązkom.

Mówienie o „rygorach” w takim przypadku jest raczej niezrozumiałe a przynajmniej pejoratywne, w szczególności, że ustawa w relacji Generalny Inspektor Informacji Finansowej a instytucje obowiązane opiera się w dużej mierze na partnerstwie publiczno-prywatnym. Oczywiście w ramach ustawy mamy także przepisy dotyczące kontroli, niemniej, nie ma ona za zadanie karania instytucji realizujących obowiązki z ustawy, co zresztą posiada swoje odzwierciedlenie w podejściu ustawodawcy do konstrukcji przepisów z rozdziału 13-tego i 14–tego tej ustawy. Odpowiedzialność karna dotyczy skrajnych przypadków nierealizowania ustawy i ujawniania osobom nieuprawnionym informacji. W nowej ustawie, wyeliminowano część przepisów karnych na rzecz odpowiedzialności administracyjnej. Dlatego też, należałoby raczej mówić o udziale pomiotów w systemie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, w którym zarówno Generalny Inspektor, jak i każda instytucja obowiązana spełnia określoną prawem rolę w tym systemie.

Wracając do zadanego pytania należy stwierdzić, że wszystkie podmioty, które zajmują się usługowym prowadzeniem ksiąg rachunkowych są instytucjami obowiązanymi. Z ustawy o rachunkowości wiadomo, że zdarzenia, w tym operacje gospodarcze, ujmuje się w księgach rachunkowych i wykazuje w sprawozdaniu finansowym zgodnie z ich treścią ekonomiczną. Stanowi więc ona swoiste „EKG serca finansowego podmiotu gospodarczego”, który jest zobowiązany do prowadzenia księgi rachunkowej. Może być ona prowadzona w danym podmiocie gospodarczym, ale także usługa ta realizowana jest w ramach outsourcingu księgowości. I w tym drugim przypadku mamy do czynienia z omawianym przypadkiem. Wszystkie te podmioty, które wykonują co najmniej jedną z czynności uznawanych przez ustawę o rachunkowości za usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych, powinny w ramach tej części prowadzonej działalności realizować obowiązki nałożone ustawą AML-ową. Dla przykładu jednym z takich obowiązków jest między innymi posiadanie stosownej wewnętrznej procedury w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Stosownie do wymogów ustawy, od instytucji obowiązanej wymagane jest także przeprowadzenie odpowiednich szkoleń dla pracowników wykonujących obowiązki związane z przeciwdziałaniem. Jeżeli natomiast w podmiocie prowadzącym zewnętrzną obsługę księgową firmy realizowana jest obsługa dokumentowania działalności gospodarczej z wyłączeniem prowadzenia księgi rachunkowej, nie jest ona instytucją obowiązaną w rozumieniu ustawy AML-owej a tym samym nie realizuje zawartych w niej obowiązków.

Ponadto przy tak zadanym pytaniu, wydaje się, że należy wyjaśnić jeszcze pewne dodatkowe kwestie. Pojęcie „księgi podatkowej” jest szerszym pojęciem od pojęcia „księgi rachunkowej”, która jest również „księgą podatkową”. Księga rachunkowa jest księgą podatkową, ale księgi podatkowe nie muszą być księgami rachunkowymi. Ponadto obydwa te pojęcia zostały zdefiniowane przez dwie różne ustawy. Zgodnie z Ordynacją podatkową, księgi podatkowe to księgi rachunkowe, a także podatkowa księga przychodów i rozchodów, ewidencje oraz rejestry, do których prowadzenia, do celów podatkowych, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązani są podatnicy, płatnicy czy inkasenci. Zgodnie natomiast z ustawą o rachunkowości – księgi rachunkowe obejmują zbiory zapisów księgowych, obrotów (sum zapisów) i sald, które tworzą dziennik, księgę główną, księgi pomocnicze, zestawienia: obrotów i sald kont księgi głównej oraz sald kont ksiąg pomocniczych, wykaz składników aktywów i pasywów (tzw. inwentarz).

Tym samym jeszcze bardziej uszczegóławiając odpowiedź na zadane pytanie, można stwierdzić, że obowiązkom AML-owym podlegają także te podmioty, które prowadzą działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg podatkowych jako ksiąg rachunkowych. Ustawa AML-owa nie wspomina o podmiotach, które miałyby być instytucjami obowiązanymi z racji usługowego prowadzenia ksiąg podatkowych jako podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Czy biura rachunkowe mają jakieś szczególne obowiązki, inne niż pozostałe podmioty wymienione w art. 2 ustawy?

W ustawie AML-owej nie ma żadnego szczególnego artykułu, który w jakiś szczególny sposób wyróżniałby obowiązki „biur rachunkowych” na tle obowiązków innych rodzajów instytucji obowiązanych.

Co do zasady biura rachunkowe wykonywały już obowiązki nałożone poprzednio obowiązującą ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Co się dla nich zmieni w związku z wejściem w życie nowej ustawy? Czy przybywa im nowych obowiązków? Jakie działania powinny podjąć w związku z wejściem w życie nowej ustawy? Jakich formalności muszą dopełnić?

Ustawa wprowadza w pewnym sensie nowa filozofię działania dla wszystkich rodzajów instytucji obowiązanych. Przede wszystkim jako naczelną zasadę wprowadza analizę ryzyka na wszystkich poziomach działań instytucji obowiązanych w zakresie AML/CFT, począwszy od nawiązywania stosunków gospodarczych z klientem, poprzez monitorowanie relacji z klientem, do analizy dzielenia się jej wynikami z Generalnym Inspektorem. Z sytuacji raczej „statycznego” wypełniania poszczególnych obowiązków zapisanych w poprzedniej ustawie, pod rządami nowej ustawy wszystkie podmioty biorące udział w procesach AML/CFT, w tym instytucje obowiązane, będą zachowywać się bardziej „aktywnie”. Odnosząc się do kwestii związanej z „przybywaniem” obowiązków to powiedziałbym raczej, że obowiązki się nieco zmieniają, niż przybywają – większy nacisk położony jest na analizę, pojawiły się wyraźniej sformułowane wymagania w stosunku do sytuacji, w których należy stosować wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego, wprowadzamy stopniowo elektroniczny obieg informacji pomiędzy instytucjami obowiązanymi a Generalnym Inspektorem. Z drugiej strony instytucje obowiązane nie będą już musiały prowadzić specjalnie wydzielonego rejestru transakcji dla Generalnego Inspektora, a elektroniczny obieg informacji docelowo ma służyć uproszczeniu wykonywania obowiązków przez instytucje obowiązane, w tym przez „biura rachunkowe”. Inaczej zostały rozłożone akcenty i postawiono na uniwersalne rozwiązania o charakterze technicznym, które w dalszej perspektywie powinny dać wymierne, lepsze efekty systemu przeciwdziałania i analizy.

Polecamy: Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu – nowe procedury

Co do działań i formalności, jakie biura rachunkowe powinny podjąć w związku z wejściem w życie nowej ustawy, to przede wszystkim zapraszam do lektury przepisów ustawy, które jasno wskazują poszczególne obowiązki. Ważne jest też zwrócenie uwagi na przepisy przejściowe, które zapewniają łagodne przejście od starych do nowych zasad raportowania do Generalnego Inspektora. Proponuję też śledzić komunikaty GIIF dla instytucji obowiązanych dostępne w portalu MF (sekcja Działalność/Generalny Inspektor Informacji Finansowej/Komunikaty i/lub Aktualności).

Nowa ustawa, podobnie jak poprzednia, nakłada na biura obowiązek posiadania tzw. „procedur wewnętrznych”. Czy w związku z wejściem w życie nowej ustawy biura powinny opracować nowe procedury?

Wydaje się oczywiste, że instytucje obowiązane powinny dostosować swoje procedury do zasad wynikających z nowej ustawy. Kontekst zmian wynikał nie tylko z potrzeby implementacji IV Dyrektywy AML-owej 2015/849 i zaleceń FATF dla polskiego systemu prawnego, ale także dostosowanie systemu przeciwdziałania do nowych wyzwań. Ostatnia duża nowelizacja miała miejsce dość dawno, bo w 2009 r., od tamtej pory wiele zmieniło się zarówno w działaniu samych instytucji obowiązanych, taktyce działań przestępczych, jak i patrzeniu globalnie na zjawisko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Ponadto wspomniana przeze mnie nowa filozofia samego podejścia do analizowania zagrożeń stała się kolejnym determinantem potrzeby przygotowania nowych procedur wewnętrznych w instytucjach obowiązanych, które będą odzwierciedlały to podejście.

Pod ustawę podlegają również transakcje gotówkowe dokonywane przez przedsiębiorców, o ile przekroczą limit 10 000 euro. Czy przedsiębiorca, który przyjmie płatność za towar częściowo w gotówce (zaliczka), a częściowo przelewem staje się „jednostką zobowiązaną”? Chodzi o sytuację, gdy całość transakcji przekracza limit, ale wpłata gotówkowa (zaliczka) tego limitu nie przekracza.

Sformułowanie „pod ustawę podlegają transakcje gotówkowe dokonywane przez przedsiębiorców, o ile przekroczą limit 10 000 euro” jest bardzo nieczytelne. Ustawa stanowi, że instytucją obowiązaną jest przedsiębiorca „w zakresie, w jakim przyjmuje lub dokonuje płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro”. Zatem przedsiębiorca, który przyjmie/zapłaci za towar równowartość 10 000 euro jest instytucją obowiązaną i w związku z tym musi wykonać wszystkie obowiązki nałożone na niego przez ustawę. Ustawodawca świadomie zaznaczył, że płatność dotyczy  określonej wysokości kwoty oraz iż z podjętych działań wynika, iż jest to wpłata w gotówce np. do kasy przedsiębiorcy. Nie dotyczy to zarówno przypadku podzielonej wpłaty/wypłaty za towar gdy jest to częściowa kwota w gotówce. Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z ustawą prawo przedsiębiorcy (art. 19.)  dokonywanie  lub  przyjmowanie  płatności  związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje  za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, w każdym przypadku gdy: stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz jednorazowa wartość transakcji,  bez  względu  na liczbę  wynikających z niej płatności, przekracza 15 000 zł lub równowartość tej  kwoty. Tym samym wpłaty i wypłaty gotówkowe w rozumieniu ustawy AML-owej powinny być wyjątkiem i to takim, który należałoby ocenić ostrożnościowo z punktu widzenia cech prania pieniędzy. Przy czym przelew, jak i wpłata gotówki na konto – w tej samej „transakcji” - nie będą sumowały się z pozostałą częścią kwoty wpłaconej w gotówce. Ale w takim przypadku wchodzi zastosowanie ustawy prawo przedsiębiorców i pytanie dlaczego do takiego zdarzenia u danego przedsiębiorcy doszło. Należy pamiętać, że w ramach wykonywanych przez urzędy celno-skarbowe zadań ustawowych, osobiście lub przy współpracy z Generalnym Inspektorem, będą one mogły uznać, że zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona zarówno niewłaściwych rozliczeń, w tym podatkowych, jak i ewentualnego prania pieniędzy.

Ustawa przewiduje kary za naruszenie obowiązków nałożonych jej przepisami. Czy przedsiębiorca (biuro rachunkowe) może być ukarany za to, że nie zidentyfikował podejrzanej transakcji?

Art. 147 pkt 13 ustawy przewiduje karę administracyjną za nieprzekazanie zawiadomienia, o którym mowa w art. 74, art. 86 ust. 1 lub art. 90 ust. 1, tj. nie dopełnienie obowiązku przekazania GIIF zawiadomienia o okolicznościach, które mogą wskazywać na podejrzenie popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, lub obowiązku przekazania Generalnemu Inspektorowi zawiadomienia o powzięciu uzasadnionego podejrzenia, że określona transakcja lub wartości majątkowe będące przedmiotem tej transakcji mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu. Karze administracyjnej podlega instytucja obowiązana.

Z kolei art.156 ustawy wskazuje, że kto działając w imieniu lub na rzecz instytucji obowiązanej nie dopełnia obowiązku przekazania do GIIF ww. zawiadomień – podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Zatem nieprzekazanie zawiadomienia o „podejrzanej transakcji” niesie zarówno zagrożenie karą administracyjną dla instytucji obowiązanej, jak i karą pozbawienia wolności dla osób działających w imieniu lub na rzecz instytucji obowiązanej.

Ważne jest podkreślenie, że w obu przypadkach chodzi o ukaranie za niedopełnienie obowiązku przekazania informacji do GIIF o okolicznościach, które mogą wskazywać na związek z przestępstwem lub obowiązku przekazania informacji o powzięciu uzasadnionego podejrzenia, że określona transakcja lub wartości majątkowe będące przedmiotem tej transakcji mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu. Okoliczności i ewentualne podejrzenia ocenia instytucja obowiązana w ramach swoich (udokumentowanych) analiz, stosując w szczególności zasady wynikające z procedury oceny ryzyka. Instytucja obowiązana może być zatem ukarana za niezachowanie procedur, za błędne procedury, za brak analizy i wynikające z tego nieprzekazanie informacji do GIIF. Nikt natomiast nie oczekuje od instytucji obowiązanej posiadania wiedzy wykraczającej poza jej możliwości i bezbłędnego typowania podejrzanych transakcji. Przecież nie jest ona organem ścigania wyposażonym we właściwe do tego instrumenty. Tym samym nie powinna obawiać się kary ta instytucja obowiązana, która stosuje prawidłowo procedurę oceny ryzyka i procedury analizy/raportowania, ale której nie udało się wychwycić podejrzanej transakcji (zidentyfikowane później jako podejrzana np. przez Generalnego Inspektora na podstawie posiadanych przez niego dodatkowych informacji). Każdorazowo indywidualnie będzie następowała ocena, czy brak identyfikacji wynikał z braku procedur po stronie instytucji obowiązanej bądź ich niewłaściwego stosowania.

Kto finalnie (pracownik, zarząd, właściciel firmy) ponosi odpowiedzialność za nie powiadomienie o podejrzanej transakcji swojego klienta?

Przepis karny art.156, wyraźnie stanowi, że tą osobą jest każdy kto działa w imieniu instytucji obowiązanej, czyli osoba odpowiedzialna w takiej instytucji za stosowanie przepisów ustawy. Doprecyzowanie znajduje się w przepisach art. 6 – 9 ustawy AML-owej. Ponadto wewnętrzne procedury instytucji obowiązanej powinny zawierać przepisy doprecyzowujące osoby odpowiedzialne i zasady podziału obowiązków wynikających z ustawy. Co z jednej strony jest zależne od przepisów ogólnie obowiązujących w tym ALM-owych a z drugiej od specyfiki wewnątrzorganizacyjnej samej instytucji obowiązanej.

Czytaj także

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY, RELACJE, WYDARZENIA

reklama

Ostatnio na forum

RODO 2018

Jednolity Plik Kontrolny

Eksperci portalu infor.pl

Dziennik Gazeta Prawna

Największy polski dziennik prawno-gospodarczy

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »