Jak liczyć terminy w prawie podatkowym

Podstawowym podziałem terminów w prawie podatkowym jest rozróżnienie terminów materialnych i terminów procesowych. Ich prawidłowe rozróżnienie jest o tyle istotne, że w przypadku terminów procesowych podatnik (jednostka) ma możliwość obrony przed negatywnymi skutkami ich uchybienia (może wystąpić o przywrócenie terminu). Natomiast terminy materialne są nieprzywracane - ich niezachowanie powoduje definitywną bezskuteczność czynności dokonanej po terminie. Patrz: tabela 1.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Dodatkowo duże znaczenie ma dla podatników podział terminów procesowych w prawie podatkowym na:

- terminy ustawowe wynikające z powszechnie obowiązujących przepisów (ustaw lub aktów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji ustawowej, np. termin do wniesienia odwołania); terminy te nie mogą być zmieniane przez organ podatkowy, oraz

- terminy urzędowe wyznaczane przez organ podatkowy prowadzący postępowanie (np. termin do złożenia przez stronę dokumentów stanowiących dowód w postępowaniu); przed ich upływem mogą być przez organ podatkowy skracane bądź przedłużane.

Gdzie szukać przepisów

Zasady określające sposób liczenia terminów są zawarte w przepisach ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (dalej: Ordynacja podatkowa). Ten akt prawny zawiera także uregulowania dotyczące warunków dochowania terminów, zasad ich przywracania oraz określa konsekwencje niedochowania terminów. W Ordynacji podatkowej są określone ponadto m.in. terminy:

- przedawnienia zobowiązań podatkowych,

- wydania decyzji podatkowych,

- procesowe związane z prowadzonym postępowaniem podatkowym,

- wniesienia środków zaskarżenia.

Zapamiętaj!

Terminy regulujące uprawnienia i obowiązki związane z funkcjonowaniem konkretnych podatków (m.in. od osób fizycznych, od osób prawnych, od towarów i usług, lokalnych) są określone w poszczególnych ustawach podatkowych.

Przykład

Kiedy nastąpi przedawnienie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r.?

Zobowiązania podatkowe przedawniają się zasadniczo z upływem 5 lat, licząc od końca roku podatkowego, w którym upłynął termin płatności danego zobowiązania (art. 70 Ordynacji podatkowej). Zobowiązanie takie przedawnia się, jeżeli termin przewidziany w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej upłynął przed wydaniem decyzji organu odwoławczego (uchwała NSA z 6 października 2003 r., sygn. akt FPS 8/03; ONSA 2004/1/7).

Termin przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. rozpocznie swój bieg 1 stycznia 2009 r. z uwagi na to, że termin płatności tego podatku upływa 30 kwietnia 2008 r. Natomiast samo zobowiązanie przedawni się dopiero 31 grudnia 2013 r.

Przy czym zobowiązanie podatkowe, które wygasło wskutek zapłaty, nie może wygasnąć po raz drugi na skutek przedawnienia. Oznacza to, że po zapłacie podatku termin przedawnienia już nie biegnie, a organ odwoławczy w czasie praktycznie nieograniczonym może wydać jedną z decyzji wymienionych w art. 233 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Nie może jedynie wydać decyzji określającej podatek w kwocie wyższej od zapłaconej, albowiem w tym zakresie zobowiązanie przedawniło się (wyrok NSA z 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 364/04).

Jak liczyć terminy

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Przykład

Jak obliczyć koniec terminu dla zdarzenia powodującego powstanie biegu terminu jednomiesięcznego, które wystąpiło 29 lutego 2008 r.?

Koniec terminu w tym przypadku będzie miał miejsce 31 marca 2008 r. (29 marca 2008 r. wypada w sobotę, 30 marca 2008 r. wypada w niedzielę - dzień ustawowo wolny od pracy).

Przykład

Czy sposoby liczenia terminów określone w art. 12 Ordynacji podatkowej dotyczą także organów podatkowych?

Nie, zasady te nie odnoszą się do terminów nałożonych na organy podatkowe (a jedynie do podatników i stron postępowania podatkowego, wobec których spełniają funkcję ochronną).

W przypadku organów podatkowych termin, w ciągu którego mają obowiązek dokonać określonej czynności, liczy się dopiero od dnia otrzymania

przez ten organ pisma będącego podstawą do dokonania tej czynności. Dotyczy to np. terminu zwrotu kwot nadwyżki podatku naliczonego nad podatkiem należnym w trybie określonym dla podatku od towarów i usług, kiedy to bieg 25-dniowego terminu, o którym mowa w art. 87 ust. 6 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, rozpoczyna się z dniem wpływu deklaracji podatnika do urzędu skarbowego (wyrok NSA z 1 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 213/99; ONSA 2001/2/72).

Terminy płatności podatku

Warto zaznaczyć, że art. 12 Ordynacji podatkowej dotyczy również biegu terminu płatności podatku, który podatnik jest obowiązany sam obliczyć i wpłacić zgodnie z art. 47 § 3 tej ustawy (wyrok NSA z 16 stycznia 2002 r., sygn. akt I SA/Łd 230/00; M. Podat. 2002/11/43).

I tak, jeżeli podatnik jest obowiązany sam obliczyć i wpłacić podatek, za termin płatności uważa się ostatni dzień, w którym, zgodnie z przepisami prawa podatkowego, wpłata powinna nastąpić (np. 30 kwietnia 2008 r. upływa termin zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r.).

Zapamiętaj!

Warto zaznaczyć, że art. 47 § 3 Ordynacji podatkowej ma również zastosowanie do obliczania terminu płatności podatku dochodowego od osób prawnych (wyrok NSA z 13 stycznia 2000 r., sygn. akt III SA 241/99).

Terminem płatności dla płatników jest ostatni dzień, w którym - zgodnie z przepisami prawa podatkowego, powinna nastąpić wpłata należności z tytułu podatku (art. 47 § 4 Ordynacji podatkowej).

W razie doręczenia decyzji podatkowej

Termin płatności podatku wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. W przypadku gdy przepisy prawa podatkowego określają kalendarzowo terminy płatności podatku, zaliczki na podatek lub raty podatku, a decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego nie została doręczona co najmniej na 14 dni przed terminem płatności podatku, pierwszej zaliczki na podatek lub pierwszej raty podatku, obowiązuje termin 14 dni od dnia doręczenia decyzji (art. 47 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej).

Dni ustawowo wolne od pracy

Dni ustawowo wolne od pracy określają przepisy ustawy z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy. Należy przy tym podkreślić, że jest to katalog zamknięty. Oznacza to, że nie są dniami ustawowo wolnymi od pracy dni wolne ustanowione dodatkowo w trakcie roku u danego pracodawcy. Zarządzenia kierowników różnych jednostek organizacyjnych mają bowiem charakter przepisów wewnętrznych i obowiązują tylko w tych jednostkach (wyrok NSA z 4 października 2006 r., sygn. akt II GSK 153/06). W przypadku dnia wolnego innego niż ustawowy (lub soboty), bieg terminu nie ulega zatem „przesunięciu”.

Dniami ustawowo wolnymi od pracy są:

- 1 stycznia - Nowy Rok,

- pierwszy dzień Wielkiej Nocy,

- drugi dzień Wielkiej Nocy,

- 1 maja - Święto Państwowe,

- 3 maja - Święto Narodowe Trzeciego Maja,

- pierwszy dzień Zielonych Świątek,

- dzień Bożego Ciała,

- 15 sierpnia - Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny,

- 1 listopada - Wszystkich Świętych,

- 11 listopada - Narodowe Święto Niepodległości,

- 25 grudnia - pierwszy dzień Bożego Narodzenia,

- 26 grudnia - drugi dzień Bożego Narodzenia,

- niedziele.

Z orzecznictwa

To, że znaczna część pracodawców, w tym również urzędy, traktują jakiś dzień, w drodze indywidualnych decyzji, jako wolny od pracy, podlegający odpracowaniu, nie daje podstaw do przyjęcia, że dzień ten był dniem ustawowo wolnym od pracy w rozumieniu przepisów ustawy z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy

Wyrok NSA z 2 września 1999 r. sygn. akt SA/Sz 1498/98

Przykład

Jednostka otrzymała decyzję podatkową od naczelnika urzędu skarbowego 9 lutego 2008 r. Do kiedy i gdzie można skutecznie złożyć odwołanie od tej decyzji?

Jednostka ma 14 dni na wniesienie odwołania od dnia doręczenia decyzji wydanej w I instancji (art. 223 Ordynacji podatkowej).

Tak więc ostatnim dniem terminu, w którym jednostka może skutecznie złożyć odwołanie, jest 23 lutego 2008 r. Ponieważ termin ten wypada w sobotę, ulega on przesunięciu do poniedziałku 25 lutego 2008 r. (z uwagi na sobotę oraz na niedzielę - dzień ustawowo wolny od pracy).

Odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję. Należy przez to rozumieć organ mający kompetencje do prowadzenia w danej instancji postępowania.

W tym przypadku odwołanie od decyzji podatkowej należy złożyć do dyrektora izby skarbowej za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego.

Zachowanie terminu

Podatnik (jednostka) nie ma obowiązku osobistego dostarczenia w terminie dokumentów (pism, deklaracji podatkowych itp.) właściwemu organowi podatkowemu.

Przepisy art. 12 § 6 Ordynacji podatkowej określają, że termin procesowy uważa się za zachowany także w przypadku, gdy przed jego upływem (tj. nawet ostatniego dnia upływu terminu) pismo zostało:

- nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo złożone w polskim urzędzie konsularnym,

- wysłane za pomocą środków komunikacji elektronicznej, za poświadczeniem przedłożenia, do organu podatkowego lub do jednostki informatycznej obsługi administracji podatkowej,

- złożone przez żołnierza lub członka załogi statku morskiego w dowództwie jednostki wojskowej lub kapitanowi statku,

- złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego,

- złożone przez osobę aresztowaną w administracji aresztu śledczego.

Wymienione przypadki są jedynymi, które umożliwiają zachowanie terminu, mimo fizycznego wpłynięcia pisma do organu podatkowego po upływie terminu ustawowego.

Pojęcie nadania

Przepisy Ordynacji podatkowej nie definiują pojęcia „nadanie”. Dla ustalenia znaczenia tego pojęcia należy odwołać się do definicji zawartej w art. 3 pkt 8 ustawy z 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (wyrok WSA w Warszawie z 17 września 2004 r., sygn. akt V SA/Wa 396/04). Nadanie jest to polecenie doręczenia przesyłki lub kwoty pieniężnej określonej w przekazie pocztowym oraz przekazania druku bezadresowego zgodnie z umową o świadczenie usługi pocztowej. Z kolei operatorem publicznym zobowiązanym do świadczenia usług pocztowych jest Poczta Polska (art. 46 ust. 2 ustawy z 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe).

Przykład

Jednostka 7 stycznia 2008 r. otrzymała decyzję podatkową z urzędu skarbowego. Zgodnie z naszymi wyliczeniami, mieliśmy czas do 21 stycznia 2008 r. na złożenie odwołania od tej decyzji i tego właśnie dnia wysłaliśmy odwołanie kurierem. Pismo wpłynęło do urzędu skarbowego 22 stycznia, urząd odmawia nam przywrócenia terminu w tej sprawie. Czy słusznie?

Niestety, tak. Odwołanie wpłynęło jeden dzień po terminie (jednostka miała 14 dni na złożenie odwołania), a organy podatkowe nie uznają zwykłego przeoczenia (tak jak to miało miejsce w ty przypadku) jako przesłanki przywrócenia terminu.

Przepisy wyraźnie określają przypadki, w których termin uważa się za zachowany pomimo fizycznego wpływu pisma do organu podatkowego po terminie. Termin zostałby zachowany, gdyby jednostka przesłała odwołanie pocztą (nadała u operatora publicznego, czyli w urzędzie Poczty Polskiej).

Przywrócenie terminu procesowego

Na zakończenie należy jeszcze raz podkreślić, że podatnik (jednostka) może starać się tylko o przywrócenie terminu procesowego (dotyczy to np. wniesienia zażalenia na postanowienie wydane przez urząd skarbowy). Nie można natomiast przywrócić terminu materialnego.

Aby jednak termin procesowy został przywrócony, podatnik (jednostka) - zgodnie z art. 162 Ordynacji podatkowej - musi spełniać łącznie cztery warunki:

1) skierować do organu podatkowego wniosek o przywrócenie terminu,

2) uprawdopodobnić brak swojej winy w uchybieniu terminowi,

3) dochować terminu na wniesienie wniosku (termin na wniesienie tego wniosku zaczyna biec dopiero od dnia ustania przeszkody i licząc od tego dnia, wynosi 7 dni; termin ten nie podlega przywróceniu),

4) dopełnić wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której ustanowiony był przywracalny termin (czyli np. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu na wniesienie odwołania wnieść samo odwołanie).

Zapamiętaj!

Okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu nie jest pomyłka związana z jego obliczeniem (wyrok NSA z 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt I SA/Lu 40/99) ani nieznajomość prawa (wyrok NSA z 6 listopada 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 153/97). Z brakiem winy w dochowaniu terminu mamy natomiast do czynienia np. w razie nieprawidłowego doręczenia pisma (decyzji podatkowej czy postanowienia).

Podstawy prawne

- Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 225, poz. 1671)

- Ustawa z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz.U. Nr 4, poz. 28; ost.zm. Dz.U. z 1990 r. Nr 28, poz. 160)

- Ustawa z 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. Nr 130, poz. 1188; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1238)

- Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 192, poz. 1382)