Zmiany w VAT od października 2026 r. Odpowiedzialność solidarna także przy MPP i usługach niematerialnych (np. księgowych, doradczych, reklamowych)

• Na czym polega rozliczenie w mechanizmie podzielonej płatności (MPP). Kwestia wyłączenia odpowiedzialności solidarnej z dostawcą
• Co ma się zmienić w odpowiedzialności podatników stosujących mechanizm podzielonej płatności
• Objęcie odpowiedzialnością solidarną niektórych usług niematerialnych (np. księgowych, doradczych, reklamowych)
• Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?
• Podatnicy mają obawy i wątpliwości
• Minister Finansów i Gospodarki wyjaśnia

Na czym polega rozliczenie w mechanizmie podzielonej płatności (MPP). Kwestia wyłączenia odpowiedzialności solidarnej z dostawcą

Mechanizm podzielonej płatności (MPP) dotyczy płatności za nabyty towar lub usługę i polega na tym, że wartość sprzedaży netto z faktury podatnik VAT wpłaca jako nabywca na rachunek rozliczeniowy sprzedawcy lub rozlicza w dowolny sposób. Natomiast kwotę, która odpowiada kwocie VAT z faktury, podatnik wpłaca na specjalny rachunek bankowy sprzedawcy – rachunek VAT.

Mechanizm podzielonej płatności stosuje się wyłącznie do transakcji dokonywanych przelewem w złotych polskich na rzecz innych podatników VAT.

Przelewu w mechanizmie podzielonej płatności nie można dokonać na rachunek ROR.

MPP podatnik stosuje obowiązkowo, gdy faktury za transakcje spełniają łącznie następujące warunki:
- należność ogółem, która wynika z faktury (tj. wartość brutto całej faktury)przekracza 15 tys. złotych,
- choćby jedna pozycja na fakturze dotyczy towarów lub usług tzw. wrażliwych (wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT),
- sprzedawca i nabywca są podatnikami VAT.

W szczególności obowiązkowy MPP dotyczy płatności za:
- usługi budowlane,
- paliwa,
- stal i wyroby stalowe,
- złom i odpady,
- metale szlachetne (np. złoto, srebro) i nieszlachetne (np. miedź),
- folię stretch,
- tablety, smartfony, konsole,
- części i akcesoria do pojazdów silnikowych,
- węgiel i produkty węglowe,
- maszyny i urządzenia elektryczne oraz ich części i akcesoria.

Jak wyjaśnia Minister Finansów w (nadal aktualnych) objaśnieniach podatkowych z 23 grudnia 2019 r. w sprawie mechanizmu podzielonej płatności:
Nabywca (podatnik VAT) odpowiada solidarnie za zaległości podatkowe dostawcy w części podatku proporcjonalnie przypadającej na dostawę, jeżeli:
1) dostawa dotyczyła towarów, o których mowa w załączniku nr 15 ustawy o VAT,
2) w momencie dokonania tej dostawy podatnik wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała kwota podatku przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego.

Natomiast odpowiedzialności solidarnej nie stosuje się:
1) do nabycia towarów, o których mowa w poz. 92 załącznika nr 15, jeżeli:
a) nabycie to jest dokonywane na stacjach paliw lub stacjach gazu płynnego, do standardowych zbiorników pojazdów używanych przez podatników nabywających te towary, do napędu tych pojazdów,
b) dostawy tych towarów dokonuje podatnik dostarczający gaz przewodowy za pośrednictwem własnych sieci przesyłowych lub dystrybucyjnych;

2) jeśli powstanie zaległości podatkowych nie wiązało się z uczestnictwem dostawcy w nierzetelnym rozliczaniu podatku w celu odniesienia korzyści majątkowej;

3)do nabycia towarów, udokumentowanego fakturą, w której kwota należności ogółem przekracza 15 000 zł - nowa przesłanka wyłączająca odpowiedzialność solidarną w sytuacji, gdy zastosowanie znajduje obligatoryjny MPP,

4) w sytuacji, gdy zapłaty za fakturę dokonano z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności - nowa przesłanka wyłączająca odpowiedzialność solidarną w sytuacji, gdy zastosowano fakultatywny MPP,

5) jeżeli podatnik (nabywca) wykaże, że okoliczności lub warunki, uzasadniające przypuszczenie podatnika, że cała kwota podatku lub jej część przypadająca na dostawę nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego przez dostawcę, nie miały wpływu na niezapłacenie podatku.

Ministerstwo Finansów wyjaśnia, ze odpowiedzialności solidarnej podlegają transakcje, których przedmiotem są towary wymienione w załączniku nr 15 ustawy o VAT, a które jednocześnie z uwagi na brak spełnienia kryterium kwotowego nie podlegają obowiązkowi rozliczenia przy zastosowaniu mechanizmu podzielonej płatności.

Co ma się zmienić w odpowiedzialności podatników stosujących mechanizm podzielonej płatności

Zgodnie z omawianym projektem nowelizacji ustawy o VAT, w art. 105a ustawy o VAT:

a) ust. 1 i 2 otrzymać mają brzmienie:

„1. Podatnik, o którym mowa w art. 15, na rzecz którego dokonano:
1) dostawy towarów, o których mowa w załączniku nr 15 do ustawy, lub
2) świadczenia usług, o których mowa w załączniku nr 16 do ustawy
– odpowiada solidarnie wraz z podmiotem dokonującym tej dostawy towarów lub tego świadczenia usług za jego zaległości podatkowe w części podatku proporcjonalnie przypadającej na dostawę towarów lub świadczenie usług dokonane na jego rzecz, jeżeli w momencie dokonania tej dostawy towarów lub tego świadczenia usług wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała kwota podatku przypadająca na dokonane na jego rzecz dostawę towarów lub świadczenie usług lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego.

2. Podatnik miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała kwota podatku przypadająca na dokonane na jego rzecz dostawę towarów lub świadczenie usług lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego, jeżeli:
1) okoliczności towarzyszące tej dostawie towarów lub temu świadczeniu usług lub
2) warunki, na jakich zostały one dokonane
– odbiegały od okoliczności lub warunków zwykle występujących w obrocie tymi towarami lub przy świadczeniu tych usług, w szczególności jeżeli cena za dostarczone podatnikowi towary lub wykonane usługi była bez uzasadnienia ekonomicznego niższa od ich wartości rynkowej.”,

w ust. 3:

– pkt 2 otrzymać ma brzmienie:

„2) jeżeli powstanie zaległości podatkowych nie wiązało się z uczestnictwem podmiotu dokonującego dostawy towarów lub świadczenia usług w nierzetelnym rozliczaniu podatku w celu odniesienia korzyści majątkowej;”,

– pkt 6 otrzymać ma brzmienie:

„6) do nabycia towarów lub usług, za które podatnik dokonał zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności, chyba że zachodzą przypadki, o których mowa w art. 108c ust. 3;”,

– dodany ma zostać pkt 7 w brzmieniu:

„7) do nabycia usług, jeżeli nabycie jest udokumentowane fakturą, w której kwota należności ogółem jest poniżej kwoty 15 000 zł lub jej równowartości wyrażonej w walucie obcej, chyba że łączna wartość tych usług, nabywanych od jednego podmiotu świadczącego te usługi, bez kwoty podatku w danym miesiącu była wyższa niż 50 000 zł, przy czym do przeliczania na złote kwot wyrażonych w walucie obcej stosuje się zasady przeliczania kwot stosowane w celu określenia podstawy opodatkowania.”.

Aktualnie w celu uwolnienia się od odpowiedzialności solidarnej wystarczające jest uregulowanie płatności z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności.

Ale Ministerstwo Finansów w uzasadnieniu omawianej nowelizacji wskazuje, że ponad czteroletnie funkcjonowanie tej instytucji wykazało, że mechanizm podzielonej płatności w niektórych przypadkach jest wykorzystywany niezgodnie z pierwotnymi założeniami. Identyfikowane są przypadki, w których środki z rachunku VAT, celem ich wyprowadzenia i „oczyszczenia” rachunku, są przeznaczane na zapłatę m.in. za fikcyjne faktury.

Z tych powodów Ministerstwo proponuje aby ochrona, jaką daje zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności została wyłączona m.in. w przypadku, gdy podatnik (nabywca towaru lub usługi) wiedział, że faktura dokumentująca czynność, za którą należność została zapłacona z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności, została wystawiona przez podmiot nieistniejący, stwierdza czynności, które nie zostały dokonane albo podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością. Będą to zatem wyłącznie sytuacje szeroko rozumianego oszustwa i nadużycia prawa.

Jeżeli powyżej opisana sytuacja nie będzie miała miejsca wówczas, tak jak obecnie, zapłata z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności będzie skutkowała uwolnieniem się nabywcy od odpowiedzialności solidarnej.

Objęcie odpowiedzialnością solidarną niektórych usług niematerialnych (np. księgowych, doradczych, reklamowych)

Omawiana nowelizacja ma również na celu objęcie odpowiedzialnością solidarną niektórych usług niematerialnych poprzez dodanie:
- pkt 2 w art. 105a ust. 1 ustawy o VAT oraz
- załącznika nr 16 do ustawy o VAT.

Chodzi m.in. o usługi doradcze, zarządcze, rachunkowo-księgowe, reklamowe czy badawcze. Szczegółowy wykaz usług objętych odpowiedzialnością solidarną został wskazany w dodawanym załączniku nr 16 wraz z przywołaniem konkretnych symboli PKWiU dla tych usług. Identyfikowanie tych usług przy zastosowaniu klasyfikacji statystycznej wyeliminuje wątpliwości przy określaniu, czy dana usługa objęta jest odpowiedzialnością, czy też nie.

WYKAZ USŁUG, O KTÓRYCH MOWA W ART. 105A UST. 1 PKT 2 USTAWY (projekt załącznika nr 16 do ustawy o VAT)

Poz.	PKWiU	Nazwa usługi (grupy usług)
1	62.01	Usługi związane z oprogramowaniem
2	62.02.2	Usługi związane z doradztwem w zakresie oprogramowania komputerowego
3	63.11.12	Usługi zarządzania stronami internetowymi (hosting)
4	69.20.2	Usługi rachunkowo-księgowe
5	70.22	Pozostałe usługi doradztwa związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i usługi zarządzania
6	71.11.24	Usługi doradcze w zakresie projektów architektoniczno-budowlanych
7	72	Usługi w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych
8	73.1	Usługi reklamowe
9	73.2	Usługi badania rynku i opinii publicznej
10	74.90	Pozostałe usługi profesjonalne, naukowe i techniczne, gdzie indziej niesklasyfikowane
11	78	Usługi związane z zatrudnieniem
12	82	Usługi związane z administracyjną obsługą biura i pozostałe usługi wspomagające prowadzenie działalności gospodarczej

Jak wyjaśnia Ministerstwo Finansów, lista usług niematerialnych, które mają podlegać odpowiedzialności solidarnej powstała na bazie analizy przeprowadzonej przez Krajową Administrację Skarbową. Analiza ta wykazała, że nieuczciwi przedsiębiorcy stosunkowo często posługują się tzw. „pustymi fakturami”, których przedmiotem są te konkretne usługi niematerialne. O szerokim wykorzystywaniu usług niematerialnych przy wystawianiu tzw. „pustych faktur” świadczy również bogate orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wykluczenia prawa do odliczenia VAT wykazanego na fakturach dokumentujących fikcyjne usługi niematerialne.

Ministerstwo Finansów wskazuje, że w przypadku usług niematerialnych odpowiedzialność solidarna dotyczyć będzie usług, o których mowa w załączniku nr 16 do ustawy, jeżeli należność ogółem wynikająca z faktury VAT jest kwotą przekraczającą kwotę 15 000 zł lub jej równowartość wyrażoną w walucie obcej (art. 105a ust. 3 pkt 7 ustawy VAT). Odpowiedzialność solidarna będzie również dotyczyć sytuacji, gdy wartość usług, nabywanych od jednego podmiotu świadczącego te usługi, bez kwoty podatku w danym miesiącu będzie wyższa niż 50 000 zł. Zatem w przypadku przekroczenia limitu obrotu odpowiedzialność solidarna będzie stosowana w odniesieniu do wszystkich nabywanych usług, bez względu na wartość faktury je dokumentującej.

Przykład 1
W listopadzie podatnik nabył usługi reklamowe udokumentowane fakturą w kwocie brutto 17 000 zł. Uwzględniając warunek wskazany w art. 105a ust. 3 pkt 7 ustawy VAT, w odniesieniu do tego świadczenia będzie stosowana odpowiedzialność solidarna.

Przykład 2
W grudniu podatnik nabył od jednego podmiotu:
• usługi reklamowe udokumentowane fakturą w kwocie brutto 13 000 zł,
• usługi badania rynku udokumentowane fakturą w kwocie brutto 25 000 zł,
• usługi związane z zatrudnieniem udokumentowane fakturą w kwocie brutto 40 000 zł,
Biorąc pod uwagę, że łączna wartość usług wymienionych w załączniku nr 16, nabytych w grudniu od jednego podmiotu, bez kwoty podatku jest wyższa niż 50 000 zł, odpowiedzialność solidarna będzie mogła być zastosowana w odniesieniu do wszystkich ww. transakcji.

Do przeliczania na złote kwot wyrażonych w walucie obcej zastosowanie będą miały zasady przeliczania kwot stosowane w celu określenia podstawy opodatkowania.

Przesłanki odpowiedzialności w przypadku usług niematerialnych będą analogiczne, jak w przypadku towarów i usług wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Większość przepisów tej nowelizacji, w tym ww. przepisy dot. mechanizmu podzielonej płatności i rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej ma wejść w życie 1 października 2026 r.

Podatnicy mają obawy i wątpliwości

W interpelacji nr 17612 do ministra finansów i gospodarki jeden z posłów zauważył, że te zmiany w zakresie odpowiedzialności solidarnej za podatek od towarów i usług budzą istotne obawy wśród przedsiębiorców oraz podmiotów uczestniczących w obrocie gospodarczym. Aktualnie obowiązujące przepisy stanowią, że zastosowanie MPP skutecznie zabezpiecza nabywcę przed ponoszeniem odpowiedzialności za zaległości podatkowe sprzedawcy. Projekt nowelizacji zakłada jednak ograniczenie tej ochrony przez wprowadzenie szeregu wyjątków, w których nabywca może zostać obciążony odpowiedzialnością za zobowiązania podatkowe kontrahenta pomimo dokonania zapłaty z wykorzystaniem mechanizmu split payment.

Zdaniem posła szczególne wątpliwości budzi posługiwanie się nieostrymi przesłankami odnoszącymi się do wiedzy lub uzasadnionego przypuszczenia nabywcy co do przyszłego zachowania sprzedawcy w zakresie rozliczenia podatku. Tak sformułowane kryteria mogą prowadzić do niejednolitego stosowania przepisów oraz przenoszenia na przedsiębiorców obowiązków weryfikacyjnych wykraczających poza ich realne możliwości. W praktyce może to powodować wzrost niepewności prawnej oraz zwiększenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej.

Poseł zauważył, że kontrowersje budzi również możliwość objęcia odpowiedzialnością solidarną transakcji uznanych za pozbawione uzasadnienia ekonomicznego lub takich, w których cena odbiega od wartości rynkowej. Wprowadzenie tego rodzaju przesłanek może prowadzić do kwestionowania przez organa podatkowe warunków handlowych uzgadnianych między niezależnymi podmiotami gospodarczymi, co rodzi ryzyko sporów interpretacyjnych oraz ingerencji w swobodę kształtowania relacji biznesowych.

Dodatkowe obawy wynikają z rozszerzenia odpowiedzialności solidarnej na szeroki katalog usług niematerialnych, w tym usług doradczych, zarządczych, rachunkowo-księgowych, reklamowych czy badawczych. Z uwagi na powszechność tego rodzaju usług w działalności gospodarczej nowe regulacje mogą objąć znaczną liczbę przedsiębiorców, którzy będą ponosili ryzyko podatkowe związane z działaniami swoich kontrahentów. Szczególnie dotyczy to sytuacji, w których wartość pojedynczej faktury lub łączna wartość usług nabywanych od jednego podmiotu przekroczy ustawowo określone progi.

Poseł poprosił Ministra Finansów i Gospodarki e odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Jakie okoliczności oraz wyniki analiz skłoniły ministerstwo do odejścia od dotychczasowej zasady, zgodnie z którą zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności stanowiło skuteczną przesłankę wyłączającą odpowiedzialność solidarną nabywcy za zaległości podatkowe sprzedawcy?
2. Jakie nadużycia lub nieprawidłowości zidentyfikowano w funkcjonowaniu mechanizmu podzielonej płatności, które uzasadniają objęcie odpowiedzialnością solidarną także tych podatników, którzy dokonali zapłaty z wykorzystaniem tego mechanizmu?
3. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę wpływu proponowanych zmian na poziom bezpieczeństwa obrotu gospodarczego oraz pewności prawa po stronie podatników? Jeżeli tak, jakie są główne wnioski z tych analiz?
4. Czy ministerstwo oszacowało, jaki wpływ proponowane zmiany będą miały na koszty prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorców, w szczególności w zakresie konieczności zwiększenia działań związanych z weryfikacją kontrahentów oraz ograniczania ryzyka podatkowego? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz.
5. Czy ministerstwo analizowało możliwość wprowadzenia przepisów wyłączających odpowiedzialność solidarną nabywcy, który dokonał zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności i nie miał wpływu na późniejsze rozliczenia podatkowe sprzedawcy, a jeśli tak, to z jakich przyczyn rozwiązanie takie nie zostało uwzględnione w projekcie UD314?
6. Czy ministerstwo przewiduje doprecyzowanie projektowanych przepisów w taki sposób, aby podatnik mógł jednoznacznie ustalić, jakie działania po jego stronie będą wystarczające do ograniczenia ryzyka objęcia go odpowiedzialnością solidarną mimo zastosowania mechanizmu podzielonej płatności?
7. Czy w toku prac nad projektem analizowano możliwość pozostawienia pełnej ochrony wynikającej z mechanizmu podzielonej płatności przynajmniej wobec podatników, którzy dochowali należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta?

Minister Finansów i Gospodarki wyjaśnia

W dniu 29 czerwca 2026 r. w odpowiedzi na interpelację poselską, Jarosław Neneman Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów udzielił w tym zakresie wyjaśnień z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki.

Jak wskazał minister, proponowane w projekcie ustawy wyłączenie ochrony, jaką daje mechanizm podzielonej płatności (czyli możliwości zastosowania odpowiedzialności solidarnej) będzie dotyczyło sytuacji, w których podatnik wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że faktura zapłacona z zastosowaniem tego mechanizmu:
- została wystawiona przez podmiot nieistniejący,
- stwierdza czynności, które nie zostały dokonane,
- podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością,
- potwierdza czynności dokonane w warunkach nadużycia prawa.

Chodzi więc - zdaniem ministra - o najbardziej oczywiste nieprawidłowości.

Minister podkreślił, że zasadniczo w pozostałych przypadkach zapłata w podzielonej płatności nadal daje ochronę przed zastosowaniem odpowiedzialności solidarnej.

Odnośnie objęcia usług niematerialnych solidarną odpowiedzialnością w VAT minister wskazał, że:
- nieuczciwi przedsiębiorcy stosunkowo często posługują się „pustymi fakturami”, których przedmiotem są te konkretne usługi niematerialne.
- o szerokim wykorzystywaniu usług niematerialnych przy wystawianiu „pustych faktur” świadczy również bogate orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wykluczenia prawa do odliczenia VAT wykazanego na fakturach dokumentujących fikcyjne usługi niematerialne.

Minister poinformował także, że: podejmowane dwukrotnie przez Polskę próby objęcia mechanizmem podzielonej płatności usług niematerialnych celem uszczelnienia tego obszaru spotkały się z negatywną oceną Komisji Europejskiej. W związku z tym podjęto inne działania, czyli rozszerzenie zakresu odpowiedzialności solidarnej, mające na celu uszczelnienie tego obszaru wysokiego ryzyka. Zaniechanie działań uszczelniających i pozostawienie tego obszaru bez zmian oznaczałoby nie tylko dalsze straty dla budżetu państwa, ale i trudności w konkurowaniu na rynku uczciwie działającym podatnikom z nierzetelnie rozliczającymi VAT firmami.

Zdaniem resortu finansów nowe przepisy w tym zakresie przewidują wprowadzenie kryterium kwotowego, co spowoduje, że będzie się ono odnosiło do transakcji o większych wartościach, których przedmiotem są konkretne usługi niematerialne. To kryterium - zdaniem Ministerstwa Finansów - z jednej strony czyni zadość uwagom rynku zgłoszonym w trakcie konsultacji, gdyż zasadniczo eliminuje stosowanie odpowiedzialności solidarnej w stosunku do najdrobniejszych transakcji (drobne usługi księgowe), z drugiej strony utrzymuje cel uszczelniający ten obszar usług.

Źródło: Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (nr UD314) – przebieg procedury legislacyjnej w Sejmie.