Ceny transferowe - kto powinien obawiać się kontroli?

Grupę przedsiębiorstw tworzą przedsiębiorstwa samodzielne pod względem prawnym, jednak wzajemnie od siebie zależne gospodarczo ze względu na istniejące między nimi powiązania w zakresie kontroli i/lub własności. W ramach grupy wyodrębnia się powiązania pomiędzy jednostką dominującą a jednostkami zależnymi. Grupa przedsiębiorstw może powstać zarówno w wyniku ukształtowania się określonych stosunków prawnych, jak i w wyniku wywierania przez jedno przedsiębiorstwo decydującego wpływu na działalność innego, w tym na skutek zawarcia umowy.

Na podmioty zorganizowane w grupy przypadało bowiem ponad 50% przychodów z całokształtu działalności sektora, a ich udział w zysku brutto sięgnął blisko 40%. Przy tym tworzyły one ponad ¼ miejsc pracy w sektorze przedsiębiorstw niefinansowych.

Przyjęte przez GUS kryteria operacyjne kontroli, warunkującej relację powiązania podmiotów, wprawdzie nie są tożsame z przepisami ustaw podatkowych, niemniej jednak nakreślają skalę problemu cen transferowych w Polsce.

GUS przyjął bowiem następujące kryteria podmiotów powiązanych:

1) jednostka prawna bezpośrednio posiada ponad 50% głosów w innej jednostce prawnej (kontrola bezpośrednia)

2) jednostka prawna posiada ponad 50% głosów w innej jednostce prawnej poprzez jednostki zależne (kontrola pośrednia)

3) jednostka prawna obejmuje pełną konsolidacją sprawozdania finansowe innej jednostki prawnej, a żadna inna jednostka prawna nie obejmuje konsolidacją tej samej jednostki (kontrola poprzez pełną konsolidację)

4) jednostka prawna kontroluje inną jednostkę prawną (jedną lub więcej), nawet jeśli posiada mniej niż 50% jej/ich siły głosu (kontrola mniejszościowa), lecz żadna inna jednostka prawna nie posiada większej siły głosów

Przypuszczać można zatem, że pokłosiem publikacji będą wzmożone kontrole ze strony organów podatkowych.

Ceny transferowe - jak określać limity transakcji między podmiotami powiązanymi

Wśród podmiotów, które wzbudzić mogą szczególne zainteresowanie urzędników - wnioskując z danych statystycznych - typować można grupy okrojone pod kontrolą kapitału zagranicznego. Chodzi o część grupy międzynarodowej, zlokalizowanej w jednym kraju, na czele której stoi krajowa jednostka dominująca pośredniego szczebla, będąca jednocześnie zależną od podmiotu zagranicznego.

Te bowiem w 2010 roku odnotowały najniższy - wobec grup krajowych (220,1 mld zł) i grup okrojonych pod kontrolą kapitału krajowego (294,8 mld zł) - poziom przychodów z działalności operacyjnej (137,5 mld zł).

Również zysk brutto, odnotowany w danej grupie podmiotów powiązanych, w tej był najniższy (77,2%), podobnie zresztą jak zysk netto (76,6%).

Grupa krajowa, to grupa składająca się wyłącznie z przedsiębiorstw (zarówno jednostek dominujących, jak i zależnych) mających siedzibę na terenie tego samego kraju.

Grupa okrojona pod kontrolą kapitału krajowego, to część grupy międzynarodowej, dla której jednostką dominującą najwyższego szczebla jest podmiot krajowy, a poza granicami kraju zlokalizowane są tylko jednostki zależne.

Powzięte przypuszczenie zdają się również potwierdzać wskaźniki efektywności, odpowiednio: rentowności aktywów, rentowności kapitału własnego, rentowności sprzedaży oraz rentowności inwestycji, których poziom w grupie okrojonej pod kontrolą kapitału zagranicznego był niższy od przeciętnych dla ogółu grup (tabela poniżej).

Wskaźnik efektywności	Grupy okrojone pod kontrolą kapitału zagranicznego	Przeciętnie
Return on assets	2,4%	4,7%
Return on equity	5,7%	9,6%
Return on sales	3,1%	5,4%
Return on investment	4,4%	7,1%

Przywołane wyżej wielkości bynajmniej nie są wynikiem struktury badanej populacji (1806 grup przedsiębiorstw), ta bowiem objęła 833 (46,1%) grupy krajowe i 973 grupy okrojone, wśród których dominowały te pod kontrolą kapitału zagranicznego (67,6%).

W kontekście powyższego zasadnym będzie przybliżyć specyfikę potencjalnych zagrożonych kontrolą w obszarze cen transferowych. Analizując strukturę zależności, prawdopodobieństwo kontroli wyższe jest względem jednostek dominujących pośredniego szczebla oraz krajowych jednostek od nich zależnych (schemat poniżej).

---

Weryfikując miejsce siedziby jednostki dominującej najwyższego szczebla w okrojonych grupach pod kontrolą kapitału zagranicznego, najczęściej - w roku 2010 - były to kraje członkowskie UE (81,7%), w tym: Niemcy (17,4%), Niderlandy (10,7%), Francja (8,1%) oraz Luksemburg (7,6%).

Zauważyć przy tym można, że popularny aktualnie wśród podatników nastawionych na optymalizację swoich zobowiązań wobec fiskusa Cypr, skupił 5,8% jednostek.

Wśród jednostek dominujących najwyższego szczebla zlokalizowanych w krajach spoza Unii Europejskiej najwyższy odsetek (8,6%) stanowiły te z siedzibą w Stanach Zjednoczonych.

  Rozpatrywana grupa podmiotów powiązanych dominowała w następujących rodzajach działalności gospodarczej (przyjęto, iż w przypadku zróżnicowania działalności w ramach grupy, właściwy jest ten, który miał największy udział w łącznych przychodach ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów):

- wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną i gorącą wodę (56,8%),

- działalność profesjonalna, naukowa i techniczna (53,5%)  oraz

- dostawa wody, gospodarowanie ściekami i odpadami, rekultywacja (52,0%).

Znaczące zaangażowanie kapitału zagranicznego odnotowano także w obsłudze rynku nieruchomości, gdzie udział grup okrojonych pod kontrolą kapitału zagranicznego wynosił 50,0% ogółu działających w tym obszarze.

W strukturze kapitału podstawowego grup okrojonych pod kontrolą kapitału zagranicznego dominowała własność osób zagranicznych, stanowiąc 90,3% łącznej wartości kapitału podstawowego, 5,0% znajdowało się w posiadaniu osób zagranicznych, a 4,5% należało do krajowych jednostek prywatnych.

Spekulacje, oparte na opublikowanych przez GUS danych, stanowią wyłączenie przypuszczenie. Trudno bowiem przesądzić, czy organy podatkowe zapoznały się z wyniki przedmiotowego badania oraz uwzględnią zawarte w raporcie informacje w procesie typowania podmiotów powiązanych, których objąć winna kontrola z cen transferowych.

Niemniej jednak przyjęty tok rozumowania takie zagrożenie identyfikuje w szczególności wobec podatników wchodzących w skład okrojonych grup pod kontrolą kapitału zagranicznego, charakteryzujących się następującymi atrybutami:

- miejsce siedziby jednostki dominującej najwyższego szczebla mieści się w: Niemczech, Niderlandach, Francji, Luksemburgu bądź Stanach Zjednoczonych,

- podstawowa działalność wg sekcji Polskiej Klasyfikacji Działalności 2007 obejmuje: D - wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną i gorącą wodę, M - działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, E - dostawa wody, gospodarowanie ściekami i odpadami, rekultywacja, L - obsługa rynku nieruchomości,

- kapitał podstawowy objęty został w 90% przez osoby zagraniczne.

Danuta Langer-Babicz

Ewa Ścierska