Zmiany w Ordynacji podatkowej 2024. Likwidacja terminu na złożenie wniosku o zwrot nadpłaty podatku po wyroku TSUE i TK, rozszerzenie zakresu domniemania zachowania terminu doręczenia pisma

• Oprocentowanie nadpłat powstałych w wyniku orzeczenia TSUE lub TK – likwidacja ograniczenia czasowego na złożenie wniosku
• Rozszerzenie zakresu domniemania zachowania terminu doręczenia pism do organów podatkowych

Oprocentowanie nadpłat powstałych w wyniku orzeczenia TSUE lub TK – likwidacja ograniczenia czasowego na złożenie wniosku

Pierwszym celem tej nowelizacji jest wdrożenie w Ordynacji podatkowej tez wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 8 czerwca 2023 r. w sprawie polskiej C-322/22 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (Dz. Urz. UE.C.2023.261.19). W tym wyroku TSUE orzekł o niezgodności z unijną zasadą skuteczności w związku z zasadą lojalnej współpracy przepisu art. 78 § 5 pkt 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym w przypadku, gdy wniosek o zwrot nadpłaty podatku powstałej w wyniku orzeczenia TSUE został złożony po upływie 30 dni od opublikowania tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, oprocentowanie nadpłaty jest ograniczone do 30. dnia od tej publikacji, a nawet wykluczone jest wszelkie oprocentowanie w przypadku, gdy ta nadpłata powstała po upływie tego 30. dnia.

Wobec powyższego w Ordynacji podatkowej zostanie zlikwidowane ograniczenie czasowe na złożenie wniosku o zwrot nadpłaty powstałej w wyniku orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE, przekroczenie którego nie pozwala na uzyskanie pełnego oprocentowania nadpłaty, tj. za okres od dnia powstania nadpłaty do dnia jej zwrotu. 

W uzasadnieniu ww. wyroku w sprawie C-322/22 TSUE wskazał m. in., że:
- podatnik niebędący stroną w sporze zakończonym wyrokiem TSUE może dowiedzieć się o naruszeniu prawa Unii dopiero jakiś czas po upływie trzydziestodniowego terminu następującego po publikacji wyroku TSUE (pkt 49 wyroku);
- nawet od podatnika będącego stroną w sporze zakończonym wyrokiem TSUE, który co do zasady wiedział o tym wyroku w dniu jego wydania, nie zawsze można racjonalnie oczekiwać, że złoży wniosek o zwrot nadpłaty w terminie 30 dni od publikacji wyroku (pkt 50 wyroku);
- podatnik nie zawsze może zapobiec poborowi podatku sprzecznemu z prawem Unii Europejskiej, szczególnie gdy płatnik informuje podatnika o poborze podatku z opóźnieniem (pkt 52-54 wyroku);

TSUE zakwestionował nie tylko ograniczenie czasowe przewidziane w art. 78 § 5 O.p., ale też kształtujące się w orzecznictwie polskich sądów administracyjnych rozwiązanie polegające na modyfikacji obowiązujących przepisów poprzez odroczenie upływu terminu na złożenie wniosku do 30. dnia od daty poboru podatku (pkt 56 wyroku).

Dlatego też w projektowanym brzmieniu art. 78 § 3 pkt 8 Ordynacji podatkowej zapisano zasadę oprocentowanie nadpłat powstałych w wyniku orzeczeń TSUE za okres od dnia powstania nadpłaty do dnia jej zwrotu, niezależnie od czasu złożenia wniosku o zwrot nadpłaty względem publikacji orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Taką samą regułę oprocentowania przyjęto w projektowanym art. 78 § 3 pkt 8 Ordynacji podatkowej w odniesieniu do nadpłat powstałych w wyniku orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. 

Koniec okresu naliczania oprocentowania nadpłat powstałych w wyniku orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego będzie wynikał z art. 78 § 4 Ordynacji podatkowej, w którym usunięto zastrzeżenie odwołujące się do dotychczasowego § 5 pkt 2. 

Na podstawie art. 78 § 4 Ordynacji podatkowej oprocentowanie z tytułu nadpłaty przysługuje do dnia zwrotu nadpłaty, zaliczenia jej na poczet zaległych lub bieżących zobowiązań podatkowych lub dnia złożenia wniosku o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych.

Z uwagi na to, że okres naliczania oprocentowania nadpłat powstałych w wyniku orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego będzie wyznaczony przez przepisy art. 78 § 3 pkt i § 4 Ordynacji podatkowej, uchylenia wymaga art. 78 § 5 Ordynacji podatkowej.  

Omawiana nowelizacja w art. 8 wprowadza też przepis przejściowy, zgodnie z którym  do oprocentowania nadpłat, o których mowa w art. 74 Ordynacji podatkowej, niezwróconych lub niezaliczonych na poczet zaległości podatkowych albo bieżących zobowiązań podatkowych przed dniem wejścia omawianej nowelizacji, stosuje się przepisy art. 78 § 3 pkt 8 i § 4 Ordynacji podatkowej, w nowym brzmieniu nadanym omawianą nowelizacją.

Rozszerzenie zakresu domniemania zachowania terminu doręczenia pism do organów podatkowych

Projekt przewiduje także dostosowanie treści odpowiednich przepisów Ordynacji podatkowej ale także innych ustaw:
- ustawy z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe („u.p.w.”), 
- ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego („k.p.a.”),  
- ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego („k.p.c.”), 
- ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach („u.u.c.p.g.”), 
- ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych („u.o.n.d.f.p.”),
- ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych („u.o.u.p.”),
do wykładni przyjętej przez TSUE w wyroku z dnia 27 marca 2019 r. w sprawie C-545/17 Pawlak (Dz. Urz. UE C. 2019.187.19). W tym wyroku Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że art. 7 ust. 1 zdanie pierwsze w związku z art. 8 dyrektywy 97/67/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wspólnych zasad rozwoju rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty oraz poprawy jakości usług, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/6/WE z dnia 20 lutego 2008 r. należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisowi prawa krajowego takiemu jak art. 165 § 2 k.p.c (w brzmieniu obowiązującym do 23 września 2021 r.), który za równoznaczne z wniesieniem pisma procesowego do danego sądu uznawał złożenie takiego pisma w placówce pocztowej wyłącznie operatora wyznaczonego do świadczenia usługi powszechnej. 

W obowiązującym obecnie art. 12 § 6 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz w przepisach ww. ustaw zawarte są rozwiązania analogiczne do występującego w zakwestionowanej przez TSUE wersji art. 165 § 2 k.p.c. obowiązującej do 23 września 2021 r. 

A obecne brzmienie przepisu art. 165 § 2 k.p.c. obowiązujące od 1 lipca 2023 r. oznacza powrót do stanu prawnego przed implementacją wyroku TSUE w sprawie Pawlak. Dlatego niezbędne jest dostosowanie brzmienia tych przepisów do wykładni przyjętej przez TSUE w wyroku w sprawie C-545/17 Pawlak.

W aktualnym brzmieniu art. 12 § 6 pkt 2 Ordynacji podatkowej uznaje termin za zachowany m. in. w przypadkach, gdy przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 1640, z późn. zm.) lub w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub otrzymane przez polską placówkę pocztową operatora wyznaczonego po nadaniu w państwie spoza Unii Europejskiej. 

Projektowana zmiana polega na rozszerzeniu domniemania zachowania terminu przewidzianego w art. 12 § 6 pkt 2 O.p. W wyniku tej zmiany, domniemanie zachowania terminu będzie dotyczyło pism:
- nadanych do organów podatkowych u dowolnego operatora pocztowego w rozumieniu ustawy - Prawo pocztowe i dowolnego podmiotu zajmującego się doręczaniem korespondencji na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej,
- otrzymanych przez dowolnego operatora pocztowego po nadaniu w państwie spoza Unii Europejskiej.

Analogiczne zmiany zostały zaproponowane w art. 176 ust. 3 u.o.n.d.f.p, art. 45 u.p.w., art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., art., 165 § 2 k.p.c., art. 9ta ust. 1 pkt 1 u.u.c.p.g,, art. 176 ust. 3 u.o.n.d.f.p. i art. 15a ust. 4 u.o.u.p.