Jakie są skutki podatkowe cesji umowy leasingu samochodu?

Zgodnie z art. 23b ust. 1 ustawy o PIT (analogiczny jest art. 17b ust. 1 ustawy o CIT), opłaty ustalone w umowie leasingu, ponoszone przez korzystającego w podstawowym okresie umowy z tytułu używania środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, stanowią przychód finansującego i odpowiednio koszt uzyskania przychodów korzystającego, z zastrzeżeniem ust. 2, jeżeli umowa ta spełnia następujące warunki:

1. została zawarta na czas oznaczony, stanowiący co najmniej 40% normatywnego okresu amortyzacji, jeżeli jej przedmiotem są podlegające odpisom amortyzacyjnym rzeczy ruchome lub wartości niematerialne i prawne, albo została zawarta na okres co najmniej 10 lat, jeżeli jej przedmiotem są podlegające odpisom amortyzacyjnym nieruchomości, oraz
2. suma ustalonych w niej opłat, pomniejszona o należny podatek od towarów i usług, odpowiada co najmniej wartości początkowej środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych.

Przepisy w PIT i CIT są bliźniacze w zakresie leasingu, stąd orzeczenia i interpretacje dot. rozliczania leasingu w zakresie CIT są pomocne przy interpretowaniu tych zagadnień na gruncie PIT.

Sądy administracyjne, choć niejednolicie, to jednak czasem miewają inne zdanie niż fiskus i pozwalają w drodze cesji umowy leasingu przejąć wszystkie uprawnienia pierwotnego leasingobiorcy (w tym te związane z podatkowym rozliczaniem tej umowy). Przykładem jest wyrok WSA w Białymstoku z 5 maja 2010 r.

Jednym z ostatnich orzeczeń w tej kwestii jest wyrok WSA w Warszawie z 4 listopada 2010 r., sygn. III SA/Wa 2180/10. Niestety niekorzystny dla podatników.

Fragment uzasadnienia tego wyroku: W przypadku spełnienia warunków określonych dla umowy leasingu finansowego pierwszy (pierwotny) korzystający nabywa prawo na podstawie przepisów prawa podatkowego do amortyzacji przedmiotu leasingu oraz do wykupienia go po cenie ustalonej nawet poniżej hipotetycznej wartości przedmiotu leasingu.
Uprawnienie przewidziane w przepisach prawa podatkowego, które nabył pierwszy korzystający nie może jednak w drodze cesji przejść na nowego korzystającego. Prawo podatkowe nie dopuszcza bowiem przeniesienia uprawnień podatkowych z jednego leasingobiorcy na drugiego leasingobiorcę w wyniku umowy cesji. Sytuacja taka nie została przewidziana w przepisach - Ordynacji podatkowej ani też w u.p.d.p. W konsekwencji w przypadku cesji umowy leasingu niezbędne staje się ustalenie, czy umowa ta stanowi dla nowego leasingobiorcy nadal podatkową umowę leasingu.

Interpretując skutki cesji leasingu organy podatkowe powołują się na art. 23l ustawy o PIT, zgodnie z którym: „Do opodatkowania stron umowy zawartej na czas nieoznaczony lub na czas oznaczony, lecz niespełniającej warunków, określonych w art. 23b ust. 1 pkt 2 lub art. 23f ust. 1, lub art. 23i ust. 1, stosuje się przepisy, o których mowa w art. 11, 22 i 23, dla umów najmu i dzierżawy”. 

Analogiczny jest art. 17l. ustawy o CIT: Do opodatkowania stron umowy zawartej na czas nieoznaczony lub na czas oznaczony, lecz niespełniającej warunków, określonych w art. 17b ust. 1 pkt 2 lub art. 17f ust. 1 lub art. 17i ust. 1, stosuje się przepisy, o których mowa w art. 12-16, dla umów najmu i dzierżawy”.

Polecamy: serwis VAT

Polecamy: serwis Koszty

Warto przyjrzeć się konkretnemu przykładowi z interpretacji indywidualnej (nr ITPB1/415-655a/10/WM ) z 24 września 2010 r. Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy.

Wnioskodawca będący osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, na skutek cesji umowy leasingu operacyjnego samochodu osobowego wstąpił we wszystkie prawa i obowiązki dotychczasowego leasingobiorcy.

Umowa leasingowa (pomiędzy finansującym a pierwotnym leasingobiorcą) została zawarta dnia 22 października 2007 r. na 5 lat (60 miesięcy). Zgodnie z jej postanowieniami wstępna rata leasingowa wynosiła 86.065 zł 57 gr netto, opłata administracyjna 5.737 zł 70 gr netto, a każda z sześćdziesięciu rat miała wynosić 3.380 zł 94 gr netto. Wartość wykupu miała być równa kwocie 54.508 zł 20 gr netto. Cesja nastąpiła dnia 26 maja 2010 r., a więc po upływie 32 miesięcy. Do końca obowiązywania umowy pozostało zatem na dzień cesji 28 miesięcy, a do zapłaty pozostało 28 rat i wartość końcowa.

Dokonując cesji strony zmieniły harmonogram spłat w ten sposób, że 33 rata (będąca dla Wnioskodawcy pierwszą ratą) wynosiła 6.784 zł 74 gr netto, natomiast każda kolejna - 4.240 zł 46 gr netto. Wartość wykupu strony zmieniły natomiast na kwotę 24.644 zł 13 gr.

Dodatkowo Wnioskodawca został zobowiązany do uiszczenia jednorazowej opłaty administracyjnej w kwocie 800 zł. Wartość początkowa środka trwałego, od której finansujący rozpoczął amortyzację pojazdu, to zgodnie z informacjami uzyskanymi od finansującego 286.885 zł 24 gr. Suma rat leasingowych pozostałych do zapłaty (po cesji) to 121.277 zł 16 gr netto.

W związku z powyższym stanem faktycznym zadano następujące pytania :

1. Czy wartość początkowa, o której mowa w art. 23b ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, powinna być ustalana na dzień cesji i stanowić równowartość pozostałych do spłaty rat?
2. Czy Wnioskodawca może zaliczać do kosztów uzyskania przychodów raty leasingowe w sposób właściwy dla leasingu operacyjnego, czy też raty leasingowe powinny być rozliczane w kosztach uzyskania przychodów na zasadach ogólnych?
3. Czy Wnioskodawca będzie mógł wykupić przedmiot leasingu po cenie wykupu przewidzianej w umowie leasingu bez deklarowania przychodu z częściowo odpłatnego świadczenia?

VAT 2011 - wszystkie zmiany w jednym miejscu

Dyrektor IS w Bydgoszczy w odpowiedzi na te pytania stwierdził m.in.:

Ad. 1 i 2.

Prawo podatkowe nie dopuszcza przeniesienia uprawnień podatkowych z jednego leasingobiorcy na drugiego leasingobiorcę w wyniku umowy cesji, gdyż sytuacja taka nie została przewidziana w rozdziale 14 Działu III Ordynacji podatkowej, normującym prawa i obowiązki następców prawnych.

(…) fakt, iż w świetle przepisów Kodeksu cywilnego w trakcie trwania umowy leasingu jest dopuszczalna cesja umowy leasingu z leasingobiorcy na osobę trzecią, nie może oznaczać automatycznego wstąpienia tej osoby w podatkowe uprawnienia pierwotnego leasingobiorcy.

Zdaniem organu podatkowego niezależnie od tego, że na mocy Kodeksu cywilnego dokonanie cesji umowy leasingu oznacza wstąpienie we wszelkie prawa i obowiązki pierwotnej strony umowy leasingu w ramach tej samej umowy, nie w każdym przypadku, umowa ta w dalszym ciągu będzie spełniała warunki przewidziane w ustawie o PIT dla umowy leasingu zdefiniowanej w art. 23a pkt 1 tej ustawy.

Każde przystąpienie do umowy leasingu nowego korzystającego oznacza, iż trzeba zbadać, czy na dzień cesji umowa ta stanowi dla tego podmiotu umowę leasingu o której mowa której mowa w art. 23a i 23b ustawy PIT.

Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy zauważył, że rozpatrywanej sprawie wartością początkową od której finansujący rozpoczął amortyzację jest kwota 286.885 zł 24 gr, natomiast suma rat leasingowych do zapłaty (po cesji) wynosi 121.277 zł 16 gr plus wartość wykupu 24.644 zł 13 gr. Suma opłat, wynikająca z umowy zawartej przez Wnioskodawcę, jest więc niższa od wartości początkowej środka trwałego (samochodu osobowego).

Dlatego też nie został spełniony warunek o którym mowa w art. 23b ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowiącym, że suma ustalonych w umowie opłat, pomniejszona o należny VAT, odpowiada co najmniej wartości początkowej środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych.

Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy przypomniał, że wartością początkową, o której mowa w tym przepisie jest wartość początkowa środka trwałego określona zgodnie z art. 22g ustawy o PIT, a nie aktualna wartość księgowa przedmiotu umowy z dnia zawarcia umowy. Przepisy ustawy o PIT nie przewidują możliwości ustalenia w inny sposób wartości początkowej odpłatnie nabytego środka trwałego oddanego w leasing. Gdyby sformułowanie „wartości początkowej środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych” użyte w przepisie art. 23c ust. 1 pkt 2 ustawy o PIT miało się odnosić do wartości innej niż wartość początkowa ustalona przez finansującego, to musiałoby to znaleźć odzwierciedlenie w treści tego przepisu.

Wobec powyższego Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy stwierdził, że umowa zawarta przez Wnioskodawcę nie spełnia kryteriów dla uznania ją za umowę leasingu o której mowa w art. 23b ust. 1 pkt 2 ustawy o PIT, co oznacza niemożność realizacji uprawnień przyznanych przez przepisy podatkowe w zakresie zaliczania do kosztów podatkowych przez nowego korzystającego rat leasingowych.

A w takim przypadku dla celów podatkowych w odniesieniu do używanego na podstawie ww. umowy samochodu osobowego będą miały zastosowanie ogólne zasady wynikające z art. 22 ust. 1 ustawy o PIT w powiązaniu z art. 23l ustawy, w myśl którego do opodatkowania stron umowy zawartej na czas nieoznaczony lub na czas oznaczony, lecz niespełniającej warunków, określonych w art. 23b ust. 1 pkt 2 lub art. 23f ust. 1, lub art. 23i ust. 1, stosuje się przepisy, o których mowa w art. 11, 22 i 23, dla umów najmu i dzierżawy.

W celu ustalenia wysokości kosztów uzyskania przychodów związanych z wykorzystywaniem samochodu osobowego przejętego w wyniku cesji umowy, Wnioskodawca zobowiązany będzie zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 46 ustawy do prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu (tzw. kilometrówki).

Stosownie bowiem do treści tego przepisu, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów poniesionych wydatków zaliczonych do kosztów uzyskania przychodów, z zastrzeżeniem pkt 36, z tytułu używania niewprowadzonego do ewidencji środków trwałych samochodu osobowego, w tym także stanowiącego własność osoby prowadzącej działalność gospodarczą, dla potrzeb działalności gospodarczej podatnika - w części przekraczającej kwotę wynikającą z pomnożenia liczby kilometrów faktycznego przebiegu pojazdu oraz stawki za 1 km przebiegu, określonej w odrębnych przepisach wydanych przez właściwego ministra; w celu ustalenia faktycznego przebiegu samochodu podatnik jest obowiązany do prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu.

W myśl art. 23 ust. 5 ustawy o PIT, przebieg pojazdu, o którym mowa w ust. 1 pkt 36 i 46, powinien być, z wyłączeniem ryczałtu pieniężnego, udokumentowany w ewidencji przebiegu pojazdu potwierdzonej przez podatnika na koniec każdego miesiąca. Do prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu obowiązana jest osoba używająca tego pojazdu. W razie braku tej ewidencji wydatki ponoszone przez podatnika z tytułu używania samochodów na potrzeby podatnika nie stanowią kosztu uzyskania przychodów.

Natomiast stosownie do art. 23 ust. 3b ustawy, przepisu art. 23 ust. 1 pkt 46 nie stosuje się do samochodów osobowych używanych na podstawie umowy leasingu, o której mowa w art. 23a pkt 1 ustawy.

Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że podatnicy używający samochodów wziętych w leasing nie muszą prowadzić kilometrówki. Pozostali użytkownicy samochodów osobowych, niewprowadzonych do ewidencji środków trwałych, są obowiązani do prowadzenia takiej ewidencji i ograniczeni możliwością zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów całości wydatków związanych z używaniem samochodów osobowych na potrzeby działalności gospodarczej - do wydatków wynikających z tej ewidencji.

Wskazać jednocześnie należy, że ustawodawca wbrew stanowisku Wnioskodawcy, nie ograniczył wydatków które wchodzą w skład tzw. „kilometrówki” wyłącznie do kosztów eksploatacji. W żadnym punkcie art. 23 ust. 1 pkt 46 nie wskazał, że „kilometrówka” należy objąć jedynie koszty eksploatacji, wskazując na pojęcie „używania” samochodu osobowego, które to pojęcie jest pojęciem szerszym niż eksploatacja i obejmuje zdaniem organu podatkowego również opłaty z tytułu używania pojazdu.

Zatem wydatki ponoszone przez Wnioskodawcę z tytułu korzystania – w wyniku cesji praw i obowiązków leasingobiorcy - z samochodu osobowego używanego dla potrzeb działalności gospodarczej są więc przez ustawodawcę limitowane do tzw. „kilometrówki” i traktowane tak jak inne wydatki związane z jego eksploatacją.

Mając na uwadze fakt, że zawarta przez Wnioskodawcę umowa, nie spełnia warunków do uznania ją za umowę leasingu o której mowa w art. 23b ust. 1 pkt 2 ustawy, do kosztów uzyskania przychodów związanych z korzystaniem samochodu osobowego będącego przedmiotem wniosku, będzie miał zastosowanie przepis art. 23 ust. 1 pkt 46 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wnioskodawca może zatem zaliczyć do kosztów podatkowych wydatki z tytułu czynszu najmu wyłącznie na podstawie prowadzonej ewidencji przebiegu pojazdu, do wysokości limitu określonego w tym przepisie.

Ad. 3

Odnośnie przychodu z tytułu obniżenia ceny zakupu samochodu osobowego po zakończeniu umowy, Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy zauważył, że umowa taka jest odrębną czynnością prawną - umową sprzedaży pojazdu, do której mają zastosowanie kryteria prawno-podatkowe obowiązujące w dniu zawarcia takiej umowy.

Stosownie do treści art. 23c pkt 1 ustawy o PIT, jeżeli po upływie podstawowego okresu umowy leasingu, o której mowa w art. 23b ust. 1, finansujący przenosi na korzystającego własność środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, będących przedmiotem tej umowy przychodem ze sprzedaży środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie sprzedaży; jeżeli jednak cena ta jest niższa od hipotetycznej wartości netto środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, przychód ten określa się w wysokości wartości rynkowej według zasad określonych w art. 19.

Z treści wskazanego powyżej przepisu wyraźnie wynika, że dotyczy on obowiązków zbywcy - leasingodawcy i jedynie w przypadku, gdy umowę łączącą leasingodawcę z kontrahentem można uznać za umowę leasingu o której mowa w art. 23b ust. 1, dlatego też stwierdzić należy, że nie ma on zastosowania w przedmiotowej sprawie.

Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy przypomniał też, że w myśl art. 11 ust. 1 ustawy o PIT, przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Wartość pieniężną świadczeń w naturze, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 2, określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania (ust. 2).
Stosownie do ust. 2a, wartość pieniężną innych nieodpłatnych świadczeń ustala się:

1. jeżeli przedmiotem świadczenia są usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej dokonującego świadczenia - według cen stosowanych wobec innych odbiorców;
2. jeżeli przedmiotem świadczeń są usługi zakupione - według cen zakupu;
3. jeżeli przedmiotem świadczeń jest udostępnienie lokalu lub budynku - według równowartości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu tego lokalu lub budynku;
4. w pozostałych przypadkach - na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu usług lub udostępnianiu rzeczy lub praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca udostępnienia.

Jeżeli świadczenia są częściowo odpłatne, przychodem podatnika jest różnica pomiędzy wartością tych świadczeń, ustaloną według zasad określonych w ust. 2 lub 2a, a odpłatnością ponoszoną przez podatnika (ust. 2b).
Zdaniem organu podatkowego, zakup samochodu osobowego, na warunkach wskazanych we wniosku, nie będzie skutkował obowiązkiem ustalenia przychodu z tytułu świadczenia częściowo odpłatnego o którym mowa w art. 11 ust. 2b ww. ustawy.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy cena zakupu, która została uzgodniona między stronami, odzwierciedla wartość przedmiotu umowy oraz stopień jego zużycia, przy uwzględnieniu zapłaconych opłat czynszowych. Nie można zatem przyjąć, że Wnioskodawca otrzymuje samochód częściowo nieodpłatnie. Wnioskodawca zatem na tle przedstawionego stanu faktycznego i prawnego, zgodnie ze swoim stanowiskiem, nie będzie zobowiązany do ustalenia przychodu z tytułu świadczenia częściowo odpłatnego.

Zauważyć jednocześnie należy, iż do instytucji interpretacji indywidualnej prawa podatkowego, przewidzianej w art. 14b Ordynacji podatkowej, mają zastosowanie przepisy zakreślone w zamkniętym katalogu określonym w art. 14h tej ustawy. W konsekwencji do postępowania w sprawie wydania pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego nie mają zastosowania przepisy o postępowaniu podatkowym.

Z uwagi na okoliczność, iż postępowanie dowodowe jest częścią postępowania podatkowego tut. organ podatkowy, wydając interpretację indywidualną, nie jest uprawniony do przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia poprawności określenia przez strony umowy wartości wykupu przedmiotowego pojazdu.

Podobna interpretacja (Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 17 stycznia 2011 r., nr ITPB3/423-600/10/AW) została wydana w zakresie wniesienia wkładu w postaci przedsiębiorstwa przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością do spółki akcyjnej. Organ podatkowy uznał, że na gruncie przepisów prawa podatkowego spółka akcyjna nie wchodzi w prawa i obowiązki spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jako strony umowy leasingu operacyjnego, który to leasing przejmowany jest w ramach aportu przedsiębiorstwa. 

W takiej sytuacji przystąpienie spółki akcyjnej do ww. umowy leasingu operacyjnego na gruncie podatkowym należy rozpatrywać w kategoriach zawarcia nowej umowy leasingowej. Tym samym, aby traktować je jako umowę leasingu konieczne jest spełnienie warunków określonych w art. 17b ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.