Jak rozliczyć dochody niepełnoletniego dziecka

Doliczenia dokonują tylko ci rodzice (biologiczni lub przysposabiający), którym przysługuje prawo dysponowania dochodami dzieci.

Prawa takiego nie będą miały np.:

- osoby pozbawione przez sąd władzy rodzicielskiej,
- rodzice pozbawieni zarządu nad majątkiem dziecka – jak w sytuacji gdy sąd opiekuńczy powierza zarząd majątku małoletniego ustanowionemu w tym celu kuratorowi (art. 109 § 3 KRO).

Jeśli dochody np. z wynajmu mieszkania otrzymuje małoletnie dziecko, ale rodzice nimi dysponują, to dochody te powinny być doliczone do dochodów rodziców wykazanych w zeznaniu rocznym poprzez załącznik PIT/M (wspólne rozliczenie małżonków) bądź doliczone do dochodów rodziców po 50% poprzez załączniki PIT/M (w przypadku oddzielnych zeznań podatkowych).

Małoletnie dziecko - to takie, które nie uzyskało pełnoletniości. Pełnoletnią jest osoba fizyczna, która ma 18 lat. Małoletni uzyskuje pełnoletniość przez zawarcie małżeństwa. W przypadku unieważnienia małżeństwa pełnoletniości nie traci. Za małoletniego nie można zatem uznać mężczyzny, który nie ukończył 18 troku życia i kobiety, która nie ukończyła 16 roku życia, jeżeli wstąpili w związek małżeński i uzyskali tym samym pełnoletniość.

Przysposobienie - przysposobić można wyłącznie osobą małoletnią, tylko dla jej dobra (art. 114 krio). O przysposobieniu orzeka sąd opiekuńczy. W wyniku przysposobieniu powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki skutek, jak pomiędzy rodzicami a dziećmi (art. 121 krio). Przysposobienie potocznie nazywany adopcją.

Rodzice mają obowiązek doliczenia do swoich własnych dochodów dochody małoletnich dzieci własnych i przysposobionych.

Takiego obowiązku nie mają:

- opiekunowie prawni, np. dziadkowie lub inni krewni, którzy wyrokiem sądu zostali zobowiązani do wychowywania dzieci w przypadku np. śmierci ich rodziców (SIP 150154),
- rodziny zastępcze – dziecko poddane pieczy lub opiece prawnej w ramach rodziny zastępczej nie jest dzieckiem własnym ani przysposobionym opiekuna.

W takim przypadku, gdy dziecko uzyskało jakiś dochód, konieczne jest złożenie w jego imieniu odrębnego zeznania.

Do dochodu rodziców dolicza się co do zasady następujące dochody dzieci małoletnich podlegające opodatkowaniu na terytorium RP:

- dochód z renty,
- praw majątkowych (np. zaległe wynagrodzenie zmarłego rodzica, wypłacone przez jego zakład pracy),
- kapitałów pieniężnych,
- najmu, jeżeli rodzicom przysługuje prawo do pobierania pożytków z tego tytułu,
- innych źródeł.

Dochodami małoletnich dzieci nie są alimenty ani renta rodzinna.

OGRANICZENIA

Do swoich dochodów rodzice nie mogą jednakże doliczyć dochodów (art. 7 ust. 1 ustawy o PIT):

1. z pracy dzieci – tj. ze świadczenia przez nie pracy m.in. na podstawie:
- stosunku pracy (o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT, art. 12 ust. 1 ustawy o PIT),
- umów cywilnoprawnych (zlecenie, o dzieło) – SIP 116322, 151917 ,
- praktyk uczniowskich,

2. ze stypendiów - wszelkiego rodzaju stypendia tj. takie, których podstawą jest ustawa lub umowa cywilnoprawna (SIP 102290), 

3. z przedmiotów oddanych dzieciom do swobodnego użytku - tj. ruchomości (zabawki, książki, drobny sprzęt sportowy, itd.) Do swobodnego użytku dziecka nie są z reguły oddawane: garderoba, rower, motorower, magnetofon, radio.

Przepis art. 22 kc, przyznaje osobie mającej ograniczoną zdolność prawną (m.in. małoletniemu) pełną zdolność do czynności prawnej tylko w zakresie przedmiotów oddanych jej do swobodnego użytku (z wyjątkami, o których mowa w przepisach – odsyłać do kc i krio). Przepis art. 22 kc obejmuje wyłącznie przedmioty oddane do swobodnego użytku przez przedstawiciela ustawowego, czyli przez rodziców sprawujących władzę rodzicielską lub opiekuna.

4. dochodu ze sprzedaży nieruchomości osoby małoletniej – nie jest przekazywany rodzicom.

Sąd opiekuńczy najpierw musi wyrazić zgodę na sprzedaż nieruchomości (sprzedaż nieruchomości stanowiącej własność (lub współwłasność) małoletniego jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu jego majątkiem, do którego z mocy prawa upoważnieni są rodzice), następnie środki, co do zasady, złożone są w depozycie sądowym do czasu osiągnięcia przez małoletniego pełnoletniości. Każde wydatkowanie pieniędzy odbywa się tylko za zgodą sądu, także gdy chodzi o wydatkowanie na cele umożliwiające zwolnienie z opodatkowania przychodu ze sprzedaży nieruchomości.

Powyższe oznacza, że jeśli małoletnie dziecko osiąga dochody, które nie mogą być doliczane do dochodów rodziców należy złożyć odrębne zeznanie na imię i nazwisko dziecka. Zeznanie takie wypełniają jednak i podpisują w imieniu dziecka rodzice.

MIEJSCE WYKAZANIA DOCHODÓW W ZEZNANIU

Dochody małoletnich dzieci podlegające łącznemu opodatkowaniu z dochodami rodziców należy wykazać w załączniku PIT/M (za wyjątkiem tych, które nie są opodatkowane wg skali np. sprzedaż akcji – te należy wykazać bezpośrednio w zeznaniu rodziców).

Wpisuje się w nim: przychód, koszty uzyskania tego przychodu, dochód (lub stratę), a także zaliczki od uzyskanych przez małoletnie dziecko przychodów z rent krajowych i zagranicznych, najmu lub dzierżawy, praw majątkowych, a także innych przychodów podlegających łącznemu opodatkowaniu z przychodami rodziców.

Po wypełnieniu załącznika PIT/M rodzice muszą wynikający z niego dochód oraz sumę zaliczek przenieść do odpowiednich pozycji zeznania PIT-36. Służą do tego pozycje od 131 do 134.

Jeżeli małżonkowie składają odrębne zeznania podatkowe, dochody małoletnich dzieci winny być doliczane po połowie każdemu małżonkowi. Nie dotyczy to sytuacji kiedy orzeczono separację. W takim przypadku dochody dolicza się do dochodów osoby, która wychowuje dziecko (art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o PIT).

ROZSTRZYGNIĘCIA NAJCZĘSTSZYCH PROBLEMÓW

1. W sytuacji, gdy małoletni osiąga przychody ze źródła „Kapitały pieniężne” (np. ze sprzedaży akcji), rodzice w swoim imieniu sporządzają dwa odrębne zeznania PIT-38 i wykazują po połowie dochodów uzyskanych przez ich małoletnie dziecko. Nie składają PIT/M.

2. Natomiast, w sytuacji gdy małoletni osiąga dochody z odsetek od środków na rachunkach bankowych znajdujących się za granicą, rodzice wykazują podatek w zeznaniu PIT-36 w poz. 197 – 198 i odpowiednio podatek zapłacony za granicą w poz. 199 -200.
W sytuacji gdy rodzice składają odrębne zeznania PIT-36 podatek wykazuje się, w obu zeznaniach od połowy dochodów małoletniego. Jeżeli rodzice składają PIT-36L wtedy podatek od połowy dochodu z odsetek wykazują w poz. 62, a podatek zapłacony zagranicą (również od połowy dochodu) w poz. 63. Nie składają PIT/M. 

3. W przypadku, gdy rodzic i dziecko otrzymują rentę, organ rentowy wystawia jeden PIT-40A/11A na imię rodzica, ujmując w nim dochody rodzica oraz dziecka. W takiej sytuacji rodzic nie dołącza do zeznania druku PIT/M. 

4. Jeżeli rentę otrzymuje tylko dziecko - organ rentowy winien wystawić PIT-40A/11A na imię dziecka. Rodzic składa wtedy PIT/M. (Z praktyki wiemy jednakże, że organ rentowy wystawia PIT-40A/11A na imię rodzica, a na imię dziecka tylko w przypadku gdy nie ma rodziców – nie kwestionujemy tego). 

5. W sytuacji gdy małoletni osiąga dochody z najmu (dzierżawy) opodatkowane wg ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, wtedy każdy z rodziców składa odrębne zeznanie PIT-28 w swoim imieniu, a nie w imieniu dziecka, w którym wykazuje po połowie przychodów dziecka. Rodzice nie składają wtedy PIT/M. 

6. Jeżeli małoletni osiąga dochody z renty zagranicznej z państwa, z którym obowiązuje metoda wyłączenia z progresją, to rodzic nie uwzględnia kwoty tej renty do stopy procentowej, wg której będzie obliczał podatek od dochodów uzyskanych przez siebie. Wynika to ze zmiany art. 7 ust. 1 ustawy o PIT zgodnie z którym rodzice doliczają do swoich dochodów tylko dochody małoletnich dzieci podlegające opodatkowaniu na terytorium RP.

Jeżeli dziecko nie osiągnęło w Polsce dochodów wg skali, to renty zagraniczne nie przyjmuje się do stopy procentowej z dochodami rodziców.
Jeżeli dziecko osiągnęło dochody w Polsce opodatkowane wg skali to rentę zagraniczną przyjmujemy do obliczenia stopy procentowej. 

7. Jeżeli dziecko uzyskuje dochody, które nie podlegą doliczeniu do dochodów rodziców (np. z umowy zlecenia) i dochody, które podlegają doliczeniu do dochodów rodziców (np. z renty), to rodzic winien:

- te pierwsze wykazać w zeznaniu złożonym na imię dziecka (PIT-37 składamy na imię dziecka, a zeznanie podpisuje rodzic),
- te drugie wykazać w swoim zeznaniu PIT-36, składając jednocześnie PIT/M.

8. Jeżeli dziecko uzyskało dochody z umowy zlecenia, rodzice mają ograniczone prawa rodzicielskie, a dziecko przebywa w rodzinie zastępczej, wówczas zeznanie podatkowe PIT-37 składane na dziecko muszą podpisać rodzice, pomimo iż mają ograniczone prawa rodzicielskie. 

9. Jeżeli rodzic wykazuje dochody małoletniego dziecka w PIT/M (np. z renty rodzinnej), to zasadnym jest odliczyć w zeznaniu rodzica składki na ubezpieczenie zdrowotne potrącone z dochodów dziecka, mimo, iż w PIT/M nie ma miejsca na wykazanie tychże składek.

Skoro bowiem na podstawie art. 7 ustawy o PIT łączy się dochody dziecka z dochodami rodzica, to należy też wykazać odliczenie od podatku składek pobranych od dochodów dziecka – art. 27b ustawy o PIT.

Gdy dzieci nierezydentów uzyskają dochody podlegające opodatkowaniu w Polsce, dochody te łączyć trzeba z dochodami rodziców, chyba że rodzice nie mają prawa do dysponowania przychodami dzieci.