Czy fiskus musi udowodnić fakt zasiadania w zarządzie spółki?

Stan faktyczny

Organ podatkowy wydał decyzję o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. wynikające w podatku od nieruchomości.

Uzasadniając decyzję organ podniósł, że termin płatności zobowiązań podatkowych upłynął w czasie pełnienia przez podatnika funkcji członka zarządu spółki, a kwota zaległości podatkowych nie została zaspokojona w postępowaniu egzekucyjnym.

Ponadto, organ podatkowy stwierdził, że członek zarządu nie wykazał, iż zachodzi przesłanka uwalniająca go od odpowiedzialności jako osoby trzeciej.

W odwołaniu strona wskazała, że decyzja organu podatkowego jest nieprawidłowa, ponieważ członek zarządu przed upływem terminu płatności zaległości podatkowej złożył rezygnację ze sprawowanej funkcji na ręce innego członka zarządu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając takie rozstrzygniecie, SKO oparło się na treści wpisu do rejestru handlowego, z którego wynika, że członek zarządu w stosunku do którego została wydana decyzja w sprawie odpowiedzialności jako osoby trzeciej, ciągle pełni tę funkcję, a jego rezygnacja nie była skuteczna.

Od decyzji SKO strona złożyła skargę do WSA w Krakowie, który ją uwzględnił.

Odpowiedzialność tylko za czas pełnienia funkcji

Sąd stwierdził, że fakt upływu terminu płatności zaległości podatkowych spółki w trakcie pełnienia przez daną osobę funkcji członka zarządu powinien zostać stwierdzony przez organ podatkowy.

Zdaniem sądu, organy podatkowe nieprawidłowo ustaliły, że złożona przez podatnika rezygnacja z funkcji członka zarządu była nieskuteczna, oraz oparły się przy ustaleniu składu osobowego zarządu w dniu, w którym upłynął termin płatności zaległości podatkowej, wyłącznie na treści wpisu do rejestru handlowego.

Polecamy: Na czym polega zabezpieczenie majątkowe w sprawach karnych skarbowych?

Sąd podkreślił, iż wpis do rejestru ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że jego treść nie ma znaczenia dla przyjęcia skuteczności rezygnacji z pełnienia funkcji przez członka zarządu.

Odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania podatkowe

Instytucja odpowiedzialności osób trzecich uregulowana w przepisach Ordynacji podatkowej jest pomocniczą formą zaspokojenia zobowiązań podatkowych przez podmiot inny niż podatnik i ma ona zastosowanie w przypadku, gdy zaległość podatkowa ciążąca na podatniku nie może być skutecznie uiszczona.

Osoba trzecia odpowiada zatem nie za swój dług, tylko za dług innego podatnika, z którym pozostaje w pewnych relacjach o charakterze osobistym, czy też biznesowym.

Odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania podatkowe ma zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych, w przypadku niezapłacenia należnej kwoty podatku przez podatnika lub zapłaceniu tylko części tej kwoty.

Trzeba w tym miejscu wskazać, iż zawsze w pierwszej kolejności za zobowiązania podatkowe odpowiada podatnik. Dopiero, gdy nie jest on w stanie samodzielnie w pełni zaspokoić ciążącej na nim kwoty podatku, możliwe jest wydanie decyzji w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej, co skutkuje obowiązkiem zapłaty przez tą osobę zaległości podatkowej, dotyczącej innego podmiotu.

Polecamy: Co warto wiedzieć jadąc na wakacje?

Jedną z kategorii osób trzecich w stosunku, do których możliwe jest wydanie decyzji w sprawie odpowiedzialności jako osoby trzeciej, jest na podstawie art. 116 o.p., członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjnej, a także członek zarządu tych spółek w organizacji.

Wspomniany przepis uzależnia możliwość przypisania odpowiedzialności za zaległości podatkowe członkowi zarządu w przypadku, gdy egzekucja prowadzona wobec spółki okaże się bezskuteczna. Ponadto, konieczny jest także upływ terminu płatności zobowiązania podatkowego w chwili, gdy dana osoba pełniła funkcję członka zarządu.

Przesłanki egzoneracyjne, czyli jak uwolnić się od odpowiedzialności

Z punktu widzenia osoby pełniącej funkcję członka zarządu, niezwykle ważna jest treść art. 116 § 1 pkt 1 i 2 o.p., który to przepis umożliwia uwolnienie się przez członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Mianowicie, odpowiedzialność osoby trzeciej nie może być orzeczona w przypadku, gdy członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości, albo - że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jego winy.

Uwolnienie się od odpowiedzialności możliwe jest także w razie wskazania przez członka zarządu mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

W omawianym wyroku sąd słusznie zauważył, że organ podatkowy orzekając o odpowiedzialności członka zarządu jako osoby trzeciej ma obowiązek udowodnienia, iż upływ terminu płatności zaległości podatkowych spółki upłynął w trakcie pełnienia przez daną osobę funkcji członka zarządu.

Polecamy: Czy urząd skarbowy może kwestionować ważność umów?

Ustalenie przez organ wspomnianej okoliczności nastąpiło w omawianej sprawie na podstawie wpisu do rejestru handlowego spółki, bez uwzględnienia okoliczności, iż członek zarządu przed upływem terminu płatności zaległości podatkowych złożył na ręce innego członka zarządu rezygnację z pełnionej funkcji.

Taki sposób ustalenia przesłanki warunkującej przypisanie odpowiedzialności jako osoby trzeciej należy uznać za nieprawidłowy.

Liczy się data złożenia rezygnacji z pełnionej funkcji

Zgodnie z art. 201 § 4 Kodeksu spółek handlowych mandat członka zarządu wygasa, miedzy innymi, na podstawie rezygnacji.

A zatem, wpis do rejestru o zmianie w składzie osobowym zarządu ma wyłączenie charakter deklaratoryjny, co oznacza, że nie ma znaczenia dla skuteczności rezygnacji przez daną osobę z funkcji członka zarządu.

Tym samym organ podatkowy przy ustaleniu daty, w której członek zarządu przesłał pełnić swoją funkcję, powinien uwzględnić datę złożenia rezygnacji z pełnionej funkcji, a nie opierać się na wpisie w rejestrze.

Należy także wskazać, że organ podatkowy prowadzący postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej powinien kierować się ogólnymi zasadami postępowania podatkowego, w szczególności zasadą prawdy materialnej (art. 122 o.p.), z którą powiązany jest obowiązek wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie (art. 187 § 1 o.p.).

Uwzględnienie tych zasad w sprawie dotyczącej odpowiedzialności członka zarządu jako osoby trzeciej oznacza, że organ podatkowy ma obowiązek podjęcia wszelkich czynności zmierzających do ustalenia czy zaistniały przesłanki pozwalające na orzeczenie w stosunku do osoby trzeciej odpowiedzialności jako osoby trzeciej.

W szczególności czynności organu podatkowego powinny zmierzać do zebrania dowodów w przedmiocie ustalenia daty skutecznej rezygnacji przez członka zarządu ze sprawowanej funkcji.

Podsumowując, omawiany wyrok należy ocenić pozytywnie, potwierdza on bowiem, że na organie podatkowym spoczywa obowiązek ścisłej wykładni przesłanek umożliwiających orzekanie w stosunku do członków zarządów odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki i uważnego badania spełnienia tych przesłanek.

Wykładnia przepisów warunkujących odpowiedzialność osób trzecich powinna być zatem przeprowadzana ściśle, a samo stosowanie przez organy podatkowe tej formy realizacji zobowiązania podatkowego z uwagi na to, że jej istotą jest odpowiedzialność za cudzy dług, powinno być wyjątkowe.