Kategorie

Umorzenie udziałów

Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Zakres zwolnienia z opodatkowania na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych obejmuje przymusowe i warunkowe umorzenia udziałów przez spółkę. Zwolnienie z CIT nie dotyczyły natomiast umorzeń dobrowolnych.
Spółki przez wiele lat toczyły spory z organami podatkowymi, czy przekazując odchodzącemu udziałowcowi nieruchomość w zamian za jego umorzone akcje muszą odprowadzić podatek VAT z tego tytułu. Spór zakończył Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że czynność ta podlega opodatkowaniu. Takie niekorzystne dla podatników stanowisko zajął również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Obniżenie kapitału zakładowego w trybie tzw. procedury dobrowolnego umorzenia udziałów bez wynagrodzenia nie spowoduje powstania przychodu po stronie spółki, w rozumieniu przepisów ustawy o CIT, a w konsekwencji transakcja ta pozostanie bez wpływu na dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem ustawy o CIT.
Przekazanie przez spółkę akcyjną na rzecz jednego z jej akcjonariuszy własności nieruchomości tytułem wynagrodzenia za nabycie przez tą spółkę (w ramach procedury umorzenia akcji posiadanych przez tego akcjonariusza w kapitale zakładowym spółki), stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu VAT, o ile ta nieruchomość jest związana z działalnością gospodarczą spółki akcyjnej.
Nabycie przez spółkę udziałów wspólnika bez wynagrodzenia lub po cenie niższej niż wartość rynkowa, w celu ich umorzenia nie jest świadczeniem nieodpłatnym i jest zdarzeniem neutralnym podatkowo na gruncie ustawy o CIT.
Wystąpienie wspólnika (akcjonariusza) ze spółki kapitałowej, co do zasady wiąże się z przeniesieniem praw i obowiązków udziałowych na inny podmiot. Ustawodawca przewidział, jednak instytucję, która nie jest powiązana z sukcesją praw – umorzenie udziałów (akcji). Czy organy podatkowe i sądy pozwalają zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wydatki na nabycie tych udziałów lub akcji?
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zasadniczo nie może nabywać własnych udziałów, np. poprzez zakup od swojego udziałowca. Zgodnie bowiem z art. 200 § 1 Kodeksu spółek handlowych, spółka nie może obejmować lub nabywać ani przyjmować w zastaw własnych udziałów. Ponadto, jak czytamy w dalszej części tej regulacji, zakaz ten dotyczy również obejmowania lub nabywania udziałów bądź przyjmowania ich w zastaw przez spółkę albo spółdzielnię zależną. Wyjątek stanowi nabycie w drodze egzekucji na zaspokojenie roszczeń spółki, których nie można zaspokoić z innego majątku wspólnika, nabycie w celu umorzenia udziałów oraz nabycie albo objęcie udziałów w innych przypadkach przewidzianych w ustawie.
W wyniku nabycia przez spółkę własnych udziałów w celu ich umorzenia bez wynagrodzenia spółka nie uzyska przysporzenia majątkowego o konkretnym wymiarze finansowym. Po jej stronie nie powstanie więc przychód w rozumieniu ustawy o CIT, a tym samym transakcja pozostanie bez wpływu na dochód podlegający opodatkowaniu tym podatkiem.
Należy zwrócić uwagę przede wszystkim na to, że skutkiem umorzenia udziałów własnych spółki z o.o. nabytych od danego wspólnika w celu umorzenia jest ich prawne unicestwienie i utrata przez tego wspólnika wszystkich (lub części) praw udziałowych w spółce.
Przez lata sądy administracyjne nie mówiły jednym głosem w zakresie tego, czy przekazanie wspólnikowi przez spółkę towarów w zamian za nabyte od tego wspólnika udziały w celu ich umorzenia stanowi czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług. Kwestia ta została jednoznacznie rozstrzygnięta w uchwale siedmiu sędziów NSA z 16 listopada 2015 r. (sygn. akt I FPS 6/15).
Odsetki od pożyczki zaciągniętej przez spółkę przekształcaną od wspólnika, w celu poprawy jej płynności finansowej utraconej wskutek wypłaty wynagrodzenia za umorzone udziały innemu wspólnikowi, nie są kosztem uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.
Po śmierci wspólnika, spadkobiercy dziedziczą udziały w spółce. Gdy spadkobiercy sprzedadzą te odziedziczone udziały muszą zapłacić PIT. Natomiast jeżeli umowa spółki nie pozwala na zastąpienie wspólników przez ich spadkobierców (i objęcie przez nich udziałów) – wtedy spadkobiercy mogą otrzymać spłaty za umorzone udziały. Sądy administracyjne uważają, że w przypadku tych spłat spadkobiercy nie muszą płacić podatku dochodowego.
Ekwiwalent za udziały zmarłego wspólnika spółki z o.o. (równowartość), jako prawo majątkowe podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn i z chwilą wypłaty tych udziałów w pieniądzu spadkobiercom nie podlega ponownemu opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych – orzekł Naczelny Sąd Administracyjny.
Dostosowanie wartości nominalnej udziałów pozostałych w spółce z o.o. po umorzeniu do niezmienionego kapitału zakładowego a podwyższenie kapitału zakładowego – to samo czy nie?
Dochód podlegający opodatkowaniu PIT zostanie ustalony jako różnica pomiędzy wartością przychodu uzyskanego na skutek umorzenia udziałów, tj. kwoty wynagrodzenia wypłaconego przez spółkę, a wartością rynkową udziałów z dnia ich nabycia w drodze darowizny.